4.29.2019

tutok sa lihok


Di ba 
mahimong 
di tubagon ang puol 
ug makanunayong pangutana
kon mingawon ba gayod ko nimo,
apan pasanongon ko lang kining bukton
aron ikaw-it sa imong bukton-- o kaha abaga?

Ug di pa ba
igo ang pagyango
ning akong mga mata
ingon sa pagdul-it sa tanod
diha sa mata sa dagom-- way timik,
way pamilok-- tando sa amang nga tanday?

Apan
hisayring
kon ang pulong 
maoy saad sa panganod,
ang lihok maoy binuhagay sa uwan.


-- ADONIS G. DURADO
Athens, Ohio, USA

kining lawas, mga bukog, sungo ug usa ka laylay


Kanunayng abli ang hawla sa akong binuhing langgam 
Ug nilupad-lupad siya diha sa hawanan 
Ug makadaghan sa usa ka adlaw nibatog siya
Sa puting sanga tapad diha sa lamesita 
Ug niawit sa sanag sa iyang anino sa bildong tabon.  
Gitusik-tusik niya ang ang mga pula 
Plastik nga mansanas nga giadorno sa tupad sa bungbong.

Dili gyod siya molupad sa gawas
Bisan pa man sa abli habog nga bintana,
Bisan unsa kahayag sa kalibotan nga puno sa mga awit,
Bisan unsa kalawom sa kakahoyan sa palibot,
Ug unsa kaasul sa langit.
Unsa kahay panumdoman sa nabaling pako 
O napakgang nga awit nga iyang gihambin?
Usahay kalit nga nihugpa kanako ang daman
Nga wala na sa iyang hawla ang akong binuhing langgam
Ug sa tungang gabii nga baga sa nagtipun-og nga mga balhibo
Nigawas ko sa akong lawak sa mga kaban nga ginaptalinahan
Sa akong katre nga inalmirolan
Ug gisusi ko siya sa iyang paghinanok
Sa katulogon sa kalanggaman.
Nidamgo sa kalibotan nga ako
Ug ako lamang ang tig-apod-apod sa mga bulok
Ako ug ako lamang
Ang tigtagik sa katahom ug kahusay
Mating-ulan o ting-init, ting-ani o ting-tanom.

Pagkamubo sa iyang kinabuhi--
Pipila ka tuig nga pagbuka pagtak-op sa mga pako.
Pagkataas sa ako-ang kinabuhi--
Pagkadaghang mga tuig sa pagbuka pagtak-op sa mga bintana, 
Ug karon mihangad ko sa mga panganod 
Nga gituboan og pino, tag-as nga mga balhibo 
Nga taudtaod mapapas, ug motunga, ug mapapas pag-usab.
Pagkadyutay sa mga higayon nga karon gituwaw, 
gihinganlan, kansang mga utlanan milapos sa halwa 
Ning lawas, mga bukog, sungo, ug usa ka laylay.


-- ESTER TAPIA 
Kathmandu, Nepal

4.24.2019

onoris kawsa


Sulod sa miaging kwarenta ka tuig 
walay mitugaw sa bayoneta 
nga akong gilubong 
ilawom sa kongkretong bangko 
sa walang bahin sa kiyosko
kon mag-atubang ka sa parkingan
sa gikamingawan tang unibersidad 
kagabii sa lawom nga gabii
sa dayon nang tungang gabii
human sa seremonyas sa gradwasyon 
mahimuot kang magpalandong kanako 
halangdon tan-awon sa gisul-ob nga toga
isip doktor sa pilosopiya 
sa siyensiya sa politika
nagluhod gipaningot nagkuykoy sa X
ginamit ang baratohong tenedor nga siniklot 
gikan sa buraskang salo-salo
apan ang labawng makahingangha 
mao ang kondisyon 
sa katorse pulgadas nga kutsilyo 
nga akong giputos sa seda nga panyo 
unya gibaatan og naylon nga liston
lalim ka upat na ka dekada ang milabay 
wala gyod ni tapti og taya
wala mohupas ang birhen nga kahumot 
sa panit-karnero nga sakoban 
ug labaw sa tanan
sa suwab dapit sa tumoy maaninag pa 
ang timaan sa tim-os nga kaligutgot 
sa akong kabatan-on   


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dhaka, Bangladesh

kahoy sa handuraw


Ang banaba sa tugkaran gibugha
kay mikubkob ang gamot sa semento
ug miliki ang among agianan,
kay iyang mga sanga namulak
og til-as nga buot mohalok sa tiil,
kay iyang mga larag nga dahon
nagpunsisok na sa silong.
Karon nga wala na ang kahoy
nagmingaw mi kay walay motihol
walay bulak nga motimbaya
inigmata namo sa buntag
walay landong kapasilongan
sa ting-init sa among pagbati.
Pila pa kayha ka tuig paaboton
una molusot og usab ang mga lila
nga pahiyom sa adlaw
diha sa hamtong nga kahoy?

  
-- ERLINDA KINTANAR-ALBURO

Cebu City, Philippines

4.20.2019

ting-init


Naglumbaanay na ang pagpangatagak
sa dahon sa mahogany nga gapauraray
sa hadla sa hangin. Tin-aw nga niabot na
ang ting-init. Maaninag pod ang paghubas 
sa sapa sa mga dahon nangsal-ot 
sa mga nanliking yuta nga agianan sa tubig. 
Napawot ug nabantok na ang darohan 
ni Lolo Ingkoy dala’g dagan-dagan 
sa mga batang gapalupad sa ilang mga tabanog.

Ug kon moadto ka’g baybayon, makita nimo 
ang kainit  nga nanamin sa mga panit 
sa mga langyaw nga nagtampisaw daplin 
sa dagat. Sama’g kabaw nga dili na hapit
moundang og humol sa tunaan samtang 
gikanta-kantahan sa mga pakrang nanlimbasog
og kumpayot sa buko-buko niini.


-- JEFF DEL ROSARIO

Danao City, Cebu, Philippines

two lines, positive


Alaga’t 
            Sipyat la!

Bali ka nahipalindas, natumba
Dagos binukolan, tinudkan.
Karaghulog la’t pagsaringsing,
Bali ka man bakhaw?
Bisan ngani’t mga gumamela
Nga naguunay pagpadamo,
Naabuyon hit mga pagpasipara 
Han mga buyog ngan alibangbang.

Laksi na la ngay’an hit takna 
Inin nga panhimo hin bata!
Alagad ka man ka hamabaw 
Hinin nga imo pagtuyaw
Kay bali man magtatapo 
An ulo-ulo ngan alawihaaw
Kun waray may ginpahuwaw
Ngan waray may ginpahungaw.


-- FIRIE JILL T. RAMOS 
Tacloban City, Leyte, Philippines

4.16.2019

liriko pahinungod sa lider ug soloist sa musicoustic

             
Adunay kahumot ang gihay
Karong adlaw sa hudyaka
Kita gibayaw sa talidhay
Saulog kalipay nangyaka

Kanimo kami nag-ambahan
May kasingkasing matahom
Tinipigan sa lumong dughan
Dagaang tali ta mahandom

May katam-is paghanduraw
Niining natawhang adlaw
Duweto natong tugahala
Panalangini unta Bathala

  

-- MELQUIADITO M. ALLEGO 
Walker, Louisiana, USA

tutok sa kangitngit


dili mahimo nga buta ang mga lagong
bisan sa tungang gabii nagtukaw 
ang liboang mga mata nga milakra 
diha sa kangingit

nagpunay sila'g tilap sa bag-ong tangko
nga tuba nga wa mabudbodi og tungog
tam-is-aplod nga mibitik 
sa ilang dila aron banhawon 
ang kanhing tagayanan 
ilawom sa Sidlakan

apan nianang sugong nga gikaw-it 
sa bungbong kilid sa binendetahang Krus 
ug tunokong sanga sa buongon,
diha’y laing lagong nga wa na mogimok
apan hait ang iyang tutok dinhi 
kanako nga daw gidibuho sa usa ka 
nagbangotang ilustrador


-- JOVANIE B. GARAY 
San Isidro, Davao Oriental, Philippines

4.12.2019

pagdayeg sa pagbiya


Yukbo-i ang kahilom sa biniyaan;
Hakopa ug ibayaw sa kamingawan 
Inig kagay ini nunot sa banha nga pagbiya. 
Malinawon ang gakos sa lamaong palda, 
Gapauraray sa buku-buko sa lingkoranan…
Nagkatag ang mga kuko ibabaw 
Sa lamesa. Napungpong ang mga lusok 
Sa buhok ibabaw sa unlan. 
Katagakon ang sudlay sa may bintana.
Nahayang ang sandal kilid sa pultahan
.
Natibugol ang mga pahiyom ug luha,
Gitagi-tagi diha sa higdaanan.  
Ang hait nga tinukokan pino-pinoha, 
Ug isabwag ang anino sa nitikang palayo.
Yukbo-i ang kahilom sa biniyaan;
Hakopa ug ibayaw sa kamingawan.


-- MICHAEL FLORENTINO
Ormoc City, Leyte, Philippines

sa imong pag-uli


gihukaran tika 
sa imong kinaham nga binuyok 
uban sa linat-ang manok bisaya 
gihansakan og tanglad
naghayang sa lapot nga sabaw 
sa labo nga gabi ug luy-a 
kansang kahumot manuksok 
hangtod unta sa imong dughan

sa imong paghigop 
wala ko nasayod
kon natuhog ko ba ang timpla 
nga gipangita sa imong dila 
mao nga nagpaabot ko
sa imong pagdug-ab 
ug paghapyod ba kaha
nianang imong tiyan timaan

sa imong katagbaw
apan wala nako masabti
ang nipuli nga kahilom 
nga gipaambit mo nako bisan tuod 
nahawan ang panaksan hangtod 
mangambot na lang ko 
kon angay pa ba tika hukaran
sa imong pag-uli sunod


 -- DAVE PREGONER

Lapu-Lapu City, Cebu, Philippines

4.08.2019

berano


(kang John Kirk, higala) 

Nipis na ang hangin, tin-aw ang langit, 
daghan na ang mga bisita ug tawo nga wala ta kaila--
timailhan sa pag-abot sa berano.

Ingon ini ang palibot sa kataposan natong panagkita
didto sa baybayon kilid sa Yooneek. Sa pagpahuway 
sa adlaw, mobawos ang init nga gininhawa sa yuta.

Lawos na ang mga balili ug sagbot sa unahan
apan nabulit imong dagway sa hayag nimong
ngisi ug katawa. Akong kasingkasing, matod mo, 

dayon balibad sa usa ka tagay nga Red Horse.
Kadali rang humdon ang kahilom. Ug dayag nga dili
alak ang mohupay sa gangulngol sa kasingkasing.

Nilingi ka sa dagat. Gidumdom tingali nimo
ang gipangandoy: barko, mga dapit, laing kinabuhi. 
Dili na tingali takos ang kasingkasing sa pagtadlas 

sa mga balod sa kadagatan, sa paglabang sa laing
isla. Dia na gyod ang berano-- nipis ang hangin, 
tin-aw ang langit diri sa baybayon kilid sa Yooneek.

Busa, adunay kahaw-ang nga kalit nipatigbabaw,
naghatod sa saag nga kabugnaw. 


-- JESSREL E. GILBUENA

Santa Fe, Cebu, Philippines

pagkaplag ug paghan-ay sa mga kinhason


Gakatag kining akong mga pulong 
dinhi niining wanang sa baybay--
kinahanglang hulaton pa nako
ang paghunas aron unta pangitaon.

Kini unta modan-ag diha tadlas  
Sa akong pagbaktas kon naa
nabanlas diha sa kabatohan
ug kon natabonan sa bunbon. 

Kini unta akong mapunit, matapok
ug mahan-ay inig pauli na nako,
igong ihalad ug unta sarang nang 
ikuwintas duot sa imong dughan. 


 -- JOHN CARLO P. BERONIO
Cagayan de Oro City, Philippines

4.05.2019

hala, haskang taasa sa ilong ni imee!


“Imee Marcos, a current candidate for a Philippine Senate position and the daughter of former Filipino President Ferdinand E. Marcos, says she graduated from the University of Princeton in 1979. Although she enrolled in the University in 1973, no record shows that she graduated.” – The Daily Princetonian, 2/26/2019

Tuo na lang gud nga gituboan og mata’g tiki 
ang tunga sa iyang kilay. Inig ingon pod niya 
nga nanugdon ang mga buyog, gakapuliki 
pagsupsop sa mga lusok sa iyang pilok, hala,

bawsi’g kidhat ang kirat! Uy, panghingugmo
kon motuo ka nga gikan sa iyang tungol
ang gihuyohoy nga alimyon sa insenso!
Ayaw ingna nga kita’y kuwang og dukol.

Kanang taghoy sa bungi duyogi’g budyong
kon duna’y mangharana inig udtong tutok. 
Kon motuo ka nga taas og lupad ang lagong--
Puti, dili pula, ang mata sa isdang dubok. 

Kon nabuhi tuod ang kiko nga si Pinocchio,
Petsa uno sa Abril na pod ang Flores de Mayo.


-- MICHAEL U. OBENIETA 
Topeka, Kansas, USA

sa akong kanhing silingan nga si hatshepsut


Mare, gitangtang na ang imong hulagway
nga nakaplastar sa una ibabaw sa piano 
sa inyong balay. Gipulihan na og mga bulak 
nga plastik sa bag-ong asawa sa imong anak. 

Sa gawas, putli ug puti gihapon ang mga rosas 
nga tinanom nimo kanhi. Ang ilang alimyon
manawag gihapon sa inyong hardin. 
Matod pa sa imong anak, siya daw 

ang nagtanom niini. Kutob na lang ko 
sa pagngisi. Kitang mga inahan, usahay 
sama ra sa mga panganod, dumdumon lang 
kon nanginahanglan og ulan.


-- DELORA SALES-SIMBAJON
Butuan City, Agusan del Norte, Philippines

4.02.2019

pahimangno alang sa mga tiguwang


Kon makahukom ka pananglit nga 
higugmaon nimo ang usa ka batan-on, 
pagkat-on unsaon pagtugsaw sa mabaw 
nga lim-aw. Pagtuon unsaon pagpugong 
sa hagok, ug kon molingin unya damlag 
ang buwan, kinahanglan andam kang
mobayle sa nagkayuring nga huni 
sa mga mangliw hangtod ang tanan
mapalong inigtumaw sa kabuntagon. 


-- JONDY M. ARPILLEDA
Tandag City, Surigao del Sur, Philippines

patan durbar square


Sa pagsuroy nako sa Patan Durbar Square, nalinga ko sa kanaas sa 
mga hayag nga bulok sa sari ug shawl, ang kalit nga pagtungha 
sa mga gagmayng stupa, mga estatuwa, tawong liyon, ang diyosang 
dagha’g bukton ug kamot, tagutlo ka mata, mga ligid sa pag- ampo, 
ug ang wala’y pagpanuko nga paghikap sa agtang sa baka nga pinintalan 
og pula nga kolon, ug mokusog og tibok-tibok ang akong kasingkasing, 
kay ako mobalik sa akong pagkabata, kay daghan kaayo’g madyik ug 
kahibulongan, ug siguro ko nga ang dakong bitin nga kahoy sa atubangan 
sa templo, mabuhi kon wala’y magtan-aw. 

Kaniadto ang ilang tubig moagas sa mga puthawng tubo nga kinulitan 
og imahen sa mga bathala sa tubig ug ilawom sa syudad nagtukaw 
ang mga reservoir nga kanunayng midumdom sa mga aginaan sa tubig. 
Apan daghan na kaayong plastik nga nagtapok sa daplin sa mga puso, 
mga basura, may iro pa gani nga nagtinga sa daplin, ug ang karaang 
mga tubo nadugkal sa pagtukod sa mga bag-ong kabalayan.

Sa Rato Machendranath, makahubog ang mga bulok nga gipintal sa mga 
puthaw ug tumbagang mga hayop-tawo nga diyos, mga pak-an, ikogan, 
bangkilan, ug usab mga dili-katuohang-mga-posisyon sa pakighilawas 
sa mga hayop ug tawo, may bulingong karpet nga gihayhay sa usa ka 
barandilya, ang abog mikaging sa mga kinulit nga balhibo sa diyos nga 
unggoy, mga pinong kulit sa mga poste sa mga kahoyng nahanaw, nawong 
sa bato nga napanas, mga balisbisang tumbaga nga gituboan og mga dagko
nga medalyon, ug sa tibuok hawan ang baho sa insenso ug hinayng 
pagkatun-as, mihunghong ang mga agay-ay, mga dagkong estatuwa 
giangkon ug balik sa orasan sa mga balas sa orasang nga dili mahubsan.

Ug kining tanan, makadani sa utok, bisan pa man og dili masabtan. 
Sa pagpahuway, nilingkod ko sa ang-ang sa hagdan, mora’g gargoyle
nga nagtungkalo sa Patan Durbar, naglantaw sa mga ritwal sa kahaponon, 
sa dihang and kilomkilom mitina sa panit sa mga buhi ug di-buhi, 
ang kaiinit mialisngaw sa mga bulok sa makita ug di-makita, ug ako 
nangandoy nga unta dunay pag-ila, walay pagduha-duha nga kahulogan, 
sama sa iro nga dasig nga mosugat sa iyang agawon, moabot kanako.


-- ESTER TAPIA 
Kathmandu, Nepal