puti ang kolor sa iyang damgo: a snow story

Sukad pa sa iyang pagkakugmohon, damgo na niya

ang makasinati'g snow, kining snow

nga panagbangi sa duha ka konsepto:

ang katugnaw nga mao'y kawad-on sa kainit

ug pagkaputi nga di kakuwang sa kangitngit,

kontradiksyon nga mopatighulog daw snowflake

sa iyang gabagang handurawan ug karon mao'y

nigitik sa iyang kibot isip usa ka restless tourist,

bahala'g gibandol sa layered sweaters ug jacket,

bahala'g gabagu-od sul-ob iyang winter boots,

apan ang ka-high aning lucky bastard with a US visa

di matupongan bisan at 35,000 feet above sea level,

kay di na jud mapugngan ang iyang pagtamak

sa snow-covered tarmac sa JFK airport,

ug mao na karon siya na'g dress-to-kill,

gibati'g kalami with all that fuzzy feeling,

gakurog sa ka-excited nga at last

makatilaw na jud siya'g snow

makasinati na jud siya'g snow,

makatilap, makausap, makatulon

na jud siya og snow,

sip-on, tears, and all — 

kining tanang kahinam nga karon ga-snowball

sa iyang gatagubtob nga journeyman's dughan

kay kaanindot ra ba sa snowflakes a-falling

nga daw Swarovski crystals moadorno unya

sa iyang bagul-bagol nga karon natarog gamay

(no thanks sa rough landing sa Boeing 777),

pero okey ra, molugnot gyod siya sa iyang gilingkoran

right smack taliwa sa plane for that first glimpse

of that much sought after snow-covered landscape.

But, unsa ba,

nitugpang' pinaugbok ang iyang kahinam

kay ang iya rang naaninag mao ang gagilak-gilak

nga mga longhaul craft ug abohong tarmac sa gawas,

kini tanan  sa ilawom sa great American sun,

nga unbeknownst to him and the rest of the Wild West

— no thanks sa way hinungdang weathermen

in this batshit crazy December weather— 

kalit nilanay sa tanang snow pipila ka days ago,

mao nang bisan asang gawasa siya motikang,

from one state to another,

same climate, ang kainit mamahit, 

ug sa wa madugay

ang iyang dughan

nahimong hurna,

ang iyang ulo

gisugnurang kaldero

sa pinabukalang snow,

damgong ni-evaporate completely pag-abot

sa subong adlaw sa iyang return flight.

Ug mao na,

long story short, kasing-kasing gatibugol,

sa balik sa gipanukarang airport,

kon diin kabudlay ba nga itikang

pagawas sa eroplano naog sa hagdanan

Apan

sa makaduha,

unsang tulokibong panghitaboa

nga imbes sa malupigong kainit,

gisugat siyag huyohoy nga makapaso ang kabugnaw

dungag tugdon sa lisngag niyang ilong

ang usa ka

snowflake

makalibat nga snowflake,

snowflake nga daw gabodots

sa sadyang tinagubtob

sa iyang dughan,

kay lagi nag-snow, minatay,

sa iyang yutang natawhan,

ug siya karon,

gatingsing snowman,

bahalag gitakigan

nga gabukot

sa puting habol

sa damgong natuman.

-- NOEL S. VILLAFLOR

Mandaue City, Cebu, Philippines

ang babayeng gatadtad og karots sa akong kilid

Samtang gatadtad ka 

og karots sa akong kilid

nangutana ko kon nganong

kinahanglan pang panitan

kining gikumkom kong

mga lagutmon.

Duha ka patatas, humot, lingin

ug kalaming ipaligid-ligid

sa akong mga aping. 

Apan kalit mong pamadlong,

"Ngano gud intawng sige  

kag duwa anang patatas, 

wala pa ka matagbaw? 

Paniti kuno na?"

Ug tuod man, giayo kog palot

ang duha ka patatas, inanay

tagsa-tagsa, aron walay mausik 

nga duga-unod nga moam-am

sa gadaguok nga ginhawaan.

Gisunod ko ang mga panakot, 

sibuyas, ahus, luy-a, 

karon ang panganghit di malalis, 

apan inig gisa kalit motam-is 

ang kahumot makalisang, 

kausabang kahibulongan

sama sa mga gahing pulong 

nga mahimong awit kon yamyamon.

Panit, tadtad, panit, tadtad, 

Nagpatuyang tag padayon 

niining ritwal nga daw walay 

kahumanan, daw walay padulngan,

ug diin ang atoa lang madunggan

kay ang kaalingasa

sa nagpungasing mantika.

Andam na ang tanan,

labi na ang karots.

Apan ikaw, 

kayong kaawpon,

bagang naang-ang,

ambot lang.

-- NOEL VILLAFLOR

Mandaue City, Cebu, Philippines

kon si Belo usa ka magbabalak

Kini nga "balak" iyang retokehon

ang letrang "l" iyang lugiton

dayon letrang "k" maoy ihaplak

human i-sterilize og alak

Unya inig gawas gikan sa klinika

sa iyang gi-makeover nga obra

modayeg ang mga hi-brow nga kritiko:

Kataliwtiw og ilong sa bakakero

-- NOEL VILLAFLOR
Mandaue City, Cebu, Philippines

buwang buang

niadtong gabhiona ang buwan  

morag dagang gatinghaya

matang gaduka-duka

samad sa langit

gisi sa sinina

ang buwan niadtong gabhiona

morag baruto sa buang

sanggot sa nalisang

winilik sa manyak

ngislit sa yawa

-- NOEL S. VILLAFLOR

Mandaue City, Cebu, Philippines

ang kinaadman sa haring sunoy

Daghang hinungdan kon nganong
gitiaw-tiawan ni Chaunticleer
si Lady Pertelote ug giingnang:
"Mulier est hominis confusio,"
nga ang pasabot kuno kay
ang babaye maoy tanang kalipay
ug tanang himaya sa lalaki.

Pananglit, nagtuo ta nga gikondena
si Sisyphus sa pagpaligid
og ligating tungas sa bukid,
apan sa pagkatinuod mapakyas
siyag abot sa tumoy kay iniglabay
niya sa dalagang nangumpay,
di siya kapugong pagwara-wara
sa iyang kamot.

Mao pud kon adunay linog:
Wa ta masayod nga ang kalibotan
kanunayng matarog kay si Atlas
mokibo gyod ug molingi kon naay
diyosang molabay.


-- NOEL S. VILLAFLOR
Mandaue City, Cebu, Philippines

bagsakan

Baga ang gabon. Pipila ka oras na nakong tinungas ug dinulhog sa dalang
dakin-as samtang ang uwan kalit mobundak ug kalit pod mahanaw.

Pagtumaw sa akong sakyanan gikan sa gabon, gisugat kog kahumot
sa buwad, morag ang palibot nangagda. Tingpanihapon na diay?

Apan way panimalay sa kilid sa pangpang o sa tiilan sa bungtod.
Ang galihok lang kay kining multicab ug ang adlawng way menor

sa pagtidlom. Niangkas ang kakulba sa akong luyohan nga giagpas
sa kangiob. Maayo nalang gitaparan kos akong kagutom, bahalag

gabagulbol. Nipadayon kog drayb, padulong sa pagkapasmo. Sa unahan,
naaninaw kong naay gatapok diin nag-abot ang mga palad sa duha ka

bukirang barangay. Usa ka bagsakan. Nihunong ko. Sa akong pagkanaog,
giabiabi kog mga ngisi, nitubag ko’g tando nga gaduso ra pod sa akong

panan-aw. Daw hanas nga mangangayam, nakaaninag kog mga tuhog
nga gasiwil sa lamesa. Ah, maruya! O di ba kaha barbikyu. Gilabyan

sa mga mugbo kong lakang ang mga bukag, banggera, balde, sako
ug tangkal sa daplin, akong sapatos gadaro sa lapok. Ug nikab-ot ko.

Sa akong kadismaya, ang tuhog way saging, way kamote, way tinai,
ang sugbahan way uling. Nakurat kog samot sa dihang ang tindera

nanghagad: "Pili lang, sir, init pa." Pili lang og unsa, init pa ang unsa?
Wa ni siya malisang? Ug nganong sige man ni siya, sila og tingsi?

Naglingo-lingo ko. Ug diha ko nasayran nga ang tanang bukag,
banggera, balde, sako way sulod, ang mga tangkal, mga lamesa bakante.

Nikusog samot ang tinagubtob sa akong dughan kay nakasimhot kog
barbikyu, nakadungog og bahihi, tuktugaok, agiik. Bugnaw kog singot.

Samtang nagtipun-ok sa akong tutunlan ang mga pangutana, niduol
Ang usa ka babaye nga gasapnay og bandihado. Aduna siyay gidunol.

"Tilawi lang, sir," hagad niyag balik-balik sa bungang di makita.
Gikan sa iyang kamot nga gakumkom, niingkib ko. Nagduha-duha.

Ug sa makausa pa. Ug kausa pa gyod hangtod ang giusap kong prutas
nidahili sa akong ginhawaan, ug gibati kog kabusog nga way

panug-ab. Ubay-ubay kog gitilawan. Pagkataudtaod, nipauli ko.
Ang multicab ga-aginod, gibug-atan sa binukag kong kinompra.


-- NOEL S. VILLAFLOR
Mandaue City, Cebu, Philippines

fuente osmeña: ground zero

(Sa dihang gibombahan ang Sugbo)

Ug kalit lang nilanog
ang usa ka balikas
nga nahimong lilo taliwa sa sulog.

Diha dayon, ang mga sanga
sa acacia namunga og tiil,
ang mga pito nawad-ag simod,
ang mga higante naunano.

Ang kahilom gisundag pagsibaw
sa mga kalag nga gadungag orasyon
sa mga pangutanang nayamyam na
sa Mumbai, London, New York, Bali:

Unsa, kinsa, ngano, asa
(Pananglit: Unsa man to? Kinsay hinungdan? Ngano man intawn?
Asa akong bukton, tiil, kumagko, kumingking, pikoy, ilong, pilok?)

Apan naputol ang mga litaniya sa dihang--

ilawom sa monumentong gatikay-ang sa rotunda,
taliwa sa aso ug abo, sa mga gabuy-od ug gahayang,
sa mga madreng way ulo, sa mga gakatag nga gihay,
sa mga confetti nga sagbot, sa mga banderitas nga galaylay--

usa ka anino ang nikisaw,
inanayng nitikang atubang sa bidlisiw...

Usa ka bata!
Gakurog, way saplot,
kulot, ang panit
daw gipa-anuosan.

Sus, ginoo! pulong pas erehes
Itsa mirakel, matod pas Tagalog
Holy smoke, sabat pas balikbayan
Coming through, ingon pas pedophile nga gabitbit og Nikon
Kadakong balita, bungat pas reporter
Mag-ampo kita, duyog pas deboto

Apan koro pas uban: Kadiyot, mosulti ang bata!

Busa, naghulat silang tanan,
apil ang mga uwak nga nanunga, morag namista,
apil ang mga kalimutaw nga niundang
sag pangita sa ilang mga tag-iya,
apil ang nangapungkol nga Timex,
mga text nga nibalik sa agi,
mga serbatong gatak-om

sa kakulba-hinam,
kay mosulti na lagi ang bata,
kaha magdalag balaang tubag
niining mga pangutana
kabahin niining panghitabo
sa dili angayang mahitabo:

unsa, kinsa, ngano, asa?

Tuod man ang tubag, di tubag, nibutho
isip duha ka silaba, mga kaluhang bomba
sa dughan, lahos sa tutunlan,
lahos sa linghod niyang wa-it:

Mama!

-- NOEL S. VILLAFLOR

Mandaue City, Cebu, Philippines

matod pa sa propesor nga wa mahimutang kabahin sa estudyanteng nagpakaron-ingnong clueless

Suwayan ko pag-isplikar
ang gugma pinaagi sa pisika:

imagina ang usa ka bidlisiw
nga nagsubay sa tul-id nga linya
dayon mokurba kini sa bira
sa lawas nga malabyan niini

kanang bidlisiw nga padulong dinhi
inig labay ana sa imong tungod
mokurba pod, apan daw mobilikis,
inanay nga mopinakatay sa imong ngalan.

-- NOEL S. VILLAFLOR

Mandaue City, Cebu, Philippines