gurs refugee camp

nagsiga ang lampara diha sa bintang

ang myrmidons 
naglubong na pod og minatay

sa bato
ang balo naghulat
sa basiyo sa bala

diri
kabkab pa gyod

og labing lalom
igsoon ko
kabkab pa gyod

og labing lalom

ang buslot luag kaayo

hinumdumi ang hardin
ang kahil likod
sa sagidlisan sa imong lolo
ug katong kahayag

(matag bukog nga nagpasad
usa ka handurawan
nga gipaningkamotan nimo’g limot)

kay ang langit
sama gihapon sa tunok

sama gihapon sa uwak

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA                                                                                      Bais City, Negros Oriental, Philippines

granada

Ang basiyo nga tibod

usa ka lawak

nangandoy sa suba.

Dugay na ang sagidlisan sa linaw,

ang arko sa bato.

Ang bino gadamgo

sa tilaok

sa wala’y kataposang disyerto.

Tawhanong liyok nag-alirong

sa taberna sa mga nagbakhong hitana, mapanas

basta magkaduol ang bugnaw

gikan sa amihanan—

"Asa na ang kandilaw sa pagtukaw sa mga nagbasol

ang kadaghanan nga nagyagubyob:

ang sinaguga nag-atubang

sa moske

likod

sa simbahan."

Pangutan-on nako siya

sa dili pa mawala ang kadiyot.

Nisulti siya

sa mga pagbihag

sa usa ka balakero--  

usa ka lalom nga langob

nga wala masangko sa kahayag.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA                                                                                         Bais City, Negros Oriental, Philippines

luspad

Dili ko kinahanglang mohisgot sa gilaw, sa kahayag. 

Dayag kaayo. Wala ma'y bulok. Ang gabii nagpahinumdom

sa kapakyas sa mga buhi. Saksi ang bulan sa ilang kalugi.

Hilom, naandan kong higala. Paminaw: ang naa nako karon

usa ka gum-ot nga hulagway sa bata, nangita sa iyang 

dyolin diha sa kangitngit gikan miharos si Yolanda. 

Ang yawan-on nga mga takna gakamang sama sa usa ka bao, 

sa tanang suok sa dakbayan sa milaro. Ang uwang sa iro 

duyog sa hubog, gadugang sa kaamang sa simbahan. 

Bitaw, kabalo ko nga ang yuta kanunay nangandoy 

sa bituon. Apan wala ko magsalig sa milagro. Gadumot ko 

anang kahumot sa mga bulak, sa landong sa mga kahoy. 

Nagkaon ko sa kawad-on, sama ani nga balay nga usa 

ka banga alang sa namatay sukad sa mga panamilit ilalom 

sa ulan pila ka tuig nang milabay— ang nawala nagpabilin 

nga wala. Ug ang tanan kahidlaw lang sa alimungaw. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

bendisyon

Dili nako motuo sa milagro. Sumo na. Ang ginoo 

pirmi lang “out of coverage area,” ug ang mga bomba 

bisa'g asa mobuto. Ang maya dili na mosulti 

pareha sa atong pinulongan sa sa pagtihol inig buntag. 

Ang pag ampo dili halad, apan usa ka puhonan 

alang sa nalata nga kalag. Kabalo ko nga ako makasasala

Maglagot ko manghunaw sa akong kamot kay adunay 

dugo sa pagkatapos sa adlaw. Tan-awa ang bangaw-- 

nalusaw. Ang panganod nagtigom na usab sugod 

sa akong paglayas. Kining kakulang. Ang pagtuo 

sama sa usa ka kwarto nga walay mga bintana, sultian ko

ikaw ana. Sa una nitugot ko sa akong kaugalingon didto 

sa mga bulok diin ang kalibotan namugos sa gilaw, 

ug daw nangalawat ko sa kahayag. Malas lang nako 

karon. Wala na ko'y hardin nga atimanon. 

   

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

andalusia

Ug ang tanan usa ka hulagway sa handurawan 

Komo ang ubasan nikurog sa sumpaki sa awit 

Ug kahilom. Nangandoy ko sa nahanaw nga 

Mutya sa akong kapudpud-an. Ang templo mao'y 

Bintana sa moske ug ganghaan sa Katedral. 

Hangtod karon wala ko kakita sa nagkabayo 

Diha sa bungtod. Bisan ang kalag ni Federico, 

Wala, si Azahara naa kanunay sa akong damgo. 

Sanglit ako ra'y nagsulti alang sa kaugalingon, 

Nagpabilin kung hubog sa pagsugilon sa kasakit. 

Diha sa sidlakan anaa ang suba sa kalimot ug 

Diha sa kasadpan ang hardin sa panginahanglan

Nga lawasnon. Diri ko nakaamgo sa kahingpitan

Sa kamatayon ug ang kahinungdanon ini 

Sa kinabuhi. Bitaw, madungan gihapon nako 

Ang gaagas nga tubig gikan sa sagidlisan

Nga karaan. Padayon ang kamingaw sa maya,

Nagbatog sa kawayan didto sa among isla. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

buntag

Gidapyos sa mga tabol

ang gamala nga basakan

diin naangka 

ang kangitngit 

alang sa pag-uyat 

sa kahayag

sama sa pagkisaw 

sa dugo gikan sa uwat

isip paghablok 

sa talan-awon lahos

sa ting-init. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

tañon strait

Hilom ang kabaybayonan, halayo 

sa mga nawala kanako. 

Dili ko kabalo nganong gibati ko 

kanunay ang kabugnaw 

matag uli nako sa Bais. Wala'y kagahapon,

what his bisan man lang damlag gawas

sa dili mapiog sa pagkakaron. Dinhi 

ang dagat nagtamay nako

sa iyang kaanyag kay wala man ko'y 

mabalik sa iyaha kon dili 

ang akong mga samad. Buot nakong' 

magpabilin kining tanan

nga mga talan-awon, apil na

ang kanaway nga gasakdap tunga 

sa isla Negros og Sugbo, gasupak  

sa hanging amihan. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

matag pasko inig alas tres sa kaadlawon

Kanunay ang kawad-on. Panagsa, 

mouwang ang iro. Gikan sa mga pabuto, ang aso 

molamoy sa karsada. Wala'y madunggan 

bisan hunghong man lang. Namauli na 

ang mga sirok nga tapok, ug mamukaw na pod 

unya ang katol nga alisngaw ilawom sa gikamayo 

nga kugan sa napaso nga kalibotan. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

unos

Kay lagi ang katahap mahimong dalangpan. Usahay kinahanglan ko mopahuway ug malimot sa mga panghitabo. Ganahan pod tilokon ang kahilom dinhi ibabaw sa dakong bato samtang gilantaw ko ang paghinlo sa langit sa iyang kahugaw. Gapasad ang mga dahon sa acacia ilalom sa iyang kaugalingong ugat nga naglit-ad duol sa kabalayan-- nagnganga ang samad, gidanlak… Magpadayon ang kinabuhi sa matag higop sa tsa, sa matag suyop sa sigarilyo. Daw kublan ang tawo sa kagul-anan samtang gipatas-an ang mga tabanog diha sa suba ni Pelarta. Kabalo ko nga kinahanglan ta motugot og unsay pagbuot sa mga kusog nga labaw pa nato. Ug kanunay kong galaom nga naa'y tino nga kasaligan. Bahala na'g sa kataposan ining tanan, ang mahabilin nato mao ra ang pangagho-- usa ka uknol gikan sa atong ginhawaan.  

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

sa usa ka linayagan

Diin ang tanan gamay

niining gilay-on, ang isla Boracay 

natabonan sa kahilom. Ug ang dagat 

sama sa usa ka pahiyom

nga nagabhian. Bitaw, ang kainit

gabilin nako og kamingaw hangtod 

sa pagpaanod ning pag-inusara 

uyon sa malinawon nga mga bawod

sa akong pagtinghaya bisan pa

og nabug-atan sa kabituonan. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

takna

Alas tres na sa kaadlawon!  Ambot nganong dili gyod nako maputol kining kalangay sa katulogon. Makakurog ang makatugaw nga kamingaw nga gapangab-ot gikan diha sa mga suok. Tin-aw ang kangitngit nga gikutaw sa buwan. Ning taknaa, ang salamin usa ka lanaw. Makalumos ang pagmahay. Makabun-og sa akong tinutokan ang tabyog sa pendulo. Sa gawas, gaatang ang mapahitas-on nga tamay sa mga poste sa suga. Wa'y hunong ang pasundayag sa mga pahinumdom sa kasub-anan. Ug samtang gakabarato ang kinabuhi, unta padayon pod ang dagayday sa kape ug ang kagaan sa aso gikan sa sigarilyo. Pagkapuol na sa nasayran nga mga pagpanaw nga wala na subaya sa mga aping nga gauga. Ay, kadugay sa duka! Sundon ko nalang kaha ang uwang sa mga iro samtang gibugha ang dakbayan sa tyabaw sa ambulansya. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

pagbalik

Ug sa dihang niuli ka

gidumog ang imong dakbayan 

og abog. Wala ka magdamgo 

duyog sa imong paglabay--

sa napanunod nga munisipyo 

nga gipuy-an pod og mga balagtok, 

sa sam-ang diin nag-igdal 

ang mga lapida ug sa acacia 

nga gitanom sa imong papa 

diin ang mga tamsi hiayon 

sa usa ka handurawan

nga nalubong uban sa kagikan, 

sa namyahok nga mga mag-uuma 

sa hacienda sa mga masupang 

nga espanyol, sa mga kalye 

sa kaguol diin gatapok 

ang mga palahubog ug banha 

nga mga iro. Nisulod ka 

sa imong kwarto nga nagdasok 

og handomanan ug mga buak 

nga kuwadro. Natay-an 

ang samin sa imong tinutokan.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

luha sa gugma, gula sa labirinto

Asa naman ka 

karon? Nangita ko sa imong tingog 

bisan sa ilalom sa akong habol 

nga nanimaho pa sa imong singot. 

Gimingaw ko sa lasa 

sa imong laway, alimyon 

sa imong ginhawaan, ug pako

sa patay nga salampati diha

sa imong mga ngabil. Naa ba kaha

diha sa nagpasad nga mga condom 

ang salin sa imong bulbol? 

Sa kahayag sa poste, nahumod

ang kagabhion nga napilo sa panid

sa mantalaan, naghulma og

lutaw nga lungon.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

ulan

Sa balkonahe ko magpungko 

ug maghulat sa huni nga mugna 

sa imong mga tudlo matag pangihi nimo

sa akong atop nga nipa matag duaw nimo 

ining dakbayan, sa mga kalye 

nga mala sa kamingaw gikan 

sa kabalayan nga nanimaho 

og kalamay kada Pebrero. Kahilantanon 

ang akong mga dalunggan dat-ol kanimo

samtang gatutok ko sa hulagway 

sa akong amahan nga nakuha niadtong 

usa ka ting-init didto sa palasyo Alhambra 

sa España sa wala pa siya mitaliwan.

Sa gawas gasugod na og tabyog 

ang mga alambre sa kuryente, gaduyog 

sa imong agulo samtang mao ra'g galuha 

ang bintana. Ulan, ganahan ko 

nga masayod ka: Wala ko gapangita 

sa bangaw bisan pa'g kurat ang pagdahili 

sa yuta ug sa paglutaw sa mga patay 

nga nakahimamat sa imong habagat.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

edsa

Dinhi ang pagsugod 

ug pagtapos sa adlaw

uban sa pasunding-- mga samad 

nga gikamayo. Wala na'y lain pa.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

puka beach

Ilalom sa landong

sa panganod dinhi 

gitagbo ka sa kahayag 

sa kalibotan. Apan 

ang ulan naa kanunay

sa imong mga mata. 

Ug naa kay gitapok 

gawas sa lawas 

sa dagat: 

usa ka pudyit 

nga balas 

alang sa imong dakbayan

nga gitay-an.

Nadunggan nimo

ang timik ni kamatayon

diha sa prosisyon

sa mga balod—

ubos sa bangaw, 

naa'y usa ka linayagan 

nga sakayan, gapaanod

paingon sa isla kalabaw, 

sama sa usa ka naglutaw

nga lungon.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

samad

Ablihi imong kinumo

ug ang imong palad

ihalad sa yutang kagikan.

Angay nimong dawaton 

Nga adunay lungon 

kanunay nga naghulat 

gawas sa imong pultahan

tadlas sa tag-ulan.

Ang imong kahadlok 

tipik sa kahibalo 

nga kanunay naa 

ang kamatayon, sama 

sa usa ka hangin 

nga gapakurog 

sa imong kabukogan.

Diha sa imong damgo,

adunay ulod sa imong aping.

Sa usa ka balay, nakita nimo

ang usa ka dalaga-- nagmahay,

nag-umbangol og hilak,

kay gibulagan niya iyang uyab 

niadtong adlaw nga wala pa 

niabot si Yolanda.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

pasiuna

Niulan ganiha sayo

sa buntag. Ug hinay- 

hinay nawala ang panganod, 

naanod sa kahilom sa kawanangan. 

Nakita nako ang balay 

sa imong kagahapon--puno 

og luha, puno og dugo. Diin nagsiga

ang mga butang taliwala sa menteryo 

og langit, diha sa dakbayan 

nga ganahan nimong sunogon, 

giabli nimo ang imong dughan 

aron makit-an sa kalibotan 

ang imong kasingkasing 

nga lata.  

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

harana

Takdol ang bulan, ug gialirongan sa mga palahubog 

ang usa ka lungon. Ang siga sa lubot sa aninipot 

nikalit lang og kapalong. Padayon sa pag-mahjong 

ang mga sugarol sulod sa kapilya. Ang imong anino 

nihinay-hinay og inat, galamon sa kaugalingon 

nimong lawas sama sa usa ka papel nga barko-barko 

nga naunlod sa banga, sa tiyan sa kangitngit. Ug 

nakita nato karon-- ang dakbayan nahimong usa ka 

dako nga sam-ang. Matod pa sa mga tigulang, ang gabii 

alang sa ulitawo ug balo, sama sa usa ka katre diin 

giremedyo ang kamingaw samtang sa pikas nga balay, 

madunggan nila ang harana alang sa usa ka dalaga.

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines

domingo

Bitaw, mahimong molanog ang kahilom

diha sa kangitngit kon maaninaw ang katahom 

sa kahayag. Gahapon sa hapon, gipakita 

sa kalibotan ang iyang samad sa dughan

diha sa usa ka yagit nga bata gawas 

sa karaang simbahan diin kita gatapok, 

gaampo sa mga butang nga dili maato

sama sa tayaon nga mga lansang sa palad

nga buot natong ibton. Ug kanunay ang kaguol,

kay wa'y kutas ang kamatayon sa kinabuhi.

Sagad sa kabuntagon sa Domingo, samtang 

gahigop ko'g kape, gihapit pod ko sa mga maya 

ug gipaminaw nako ang ilang mga tihol ug kanta 

nga dili gyod nako masabtan. Ug kana mismo

usa ka milagro. Nga kita naa'y mga kinutoban.

Usahay, mabati nato ang kapakyas sa kinatumyan 

sa kadaogan. Usahay, gapasiplat ko sa Ginoo diha 

sa aso sa sigarilyo nga akong gisuyop samtang 

gahulat ko nga pun-on ang langit sa mga bituon. 

-- SIMON ANTON NINO DIEGO BAENA

Bais City, Negros Oriental, Philippines