tilaw, lugway…

I

nahimulag pikas kong sapatos 

nagtago sa abogong suok 

apan duna'y gipangindahay

 

makaplagan na iyang kapikas ug 

subli niyang matilap ang 

katam-is sa ilang mga tunob 

II

kay tanang gilay-on masukod sa 

usa lang ka piye 

kansang pailob 

napulo lang ug duha ka pulgadas 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

tulo ka tumoy sa lapis

Una, ang talinis ug bagtok 

nga uling nga mikuriskuris. 

Ikaduha, ang humok nga mopapas 

sa mga markado og ekis. 

Ikatulo, ang kinahabogang mando 

nga ang nalatid na matu-is. 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

lawig

Kining upat ka suok usa ka sakayang wala'y 

katig— ihandos ang pamugsay sa tuo ug 

sa wala, mopakalma sa nag-alindasayng uha. 

Ning upat ka suok duna'y wanang: upat 

ang gatupong nga mga tuhod— ang mga abaga 

sa kabug-at sa daman ug damgo; laing upat ka 

suok ang lawak nga wala gilaraw, wala na’y 

pagtakilid ni pagkaob, luna sa pag-inusara ug 

kalinaw: ang kinabuhi pagpanakay usa ka panaw 

sa upat ka suok sa sinug-ang nga tigmo…


-- CARL B. MANTUA

Baybay City, Leyte, Philippines

sa imong panaw

Ayaw na dayga ang sigang anup-op sa gidagkotang kandila 

kay kinaiya man niining moabog sa kangiob, hinuon 

pagpasalamat tungod sa amol niyang dan-ag kay 

gilingi mo man kadtong anino nga gabokot pa sa kangitngit. 

Imbes balikason mo ang hangin nga naghulga-huyop 

sa pabilong gapailob, itakilid nuon ang gihulmang 

talo, ug pasagdi ang iyang pagpanghupaw. Tugti nga kini 

manglugmaw, ug ubani siya sa iyang pagtuwaw hangtod 

wala na’y dalan nga abton ang mga tiil tadlas sa panaw. 

-- CARL B. MANTUA
Baybay City, Leyte, Philippines

diskarne

Mihagyong lang ang mga balhibo sa panahon nga 

wala na’y paglingi sa mga batang kanhi malipayong 

nangambak-tugsaw, wala na’y ganahang maminaw 

sa ilang mga agik-ik ug hugyaw kay dugay da kining 

nikuyog sa bul-og nga misagol sa kaparat… 

Ang tiniti sa dugoong-duga inanayng midailos padung 

sa hangol nga bukana, apan giwaling-tubtob na 

ang lunhaw nga tapis sa kaulayng inampingan, 

ang pagpasipala hinok nga pagpuril sa mga hugpanan 

sa kalaw, ug gagmayng mga pako. Ug wala’y 

umoy ang pakigbisog batok sa mga mapasipad-ong 

nagpabutirik sa kaugalingon, gitahan na ang tanan; 

ang miagayng kinabuhi punga na nga ginhawa 

sa mananabtan, hubo na ang tinubdan, ang basa 

nga inampingan usa na lang ka liki nga naughan. 

Nabilangkad ang dakong samad sa inhustisya gikan 

gilapa-lahap ang bas ug bantilis, sugod sa demano 

nga gihakot sa taro, ug karon bulig na sa bakho, 

suspetsado sa los desaparecidos: mga burod, uwang 

ug ladyagay nga lugway unta pagpapuot 

sa mga agipo sa abuhan. Tingali lubog pa 

sa dalunggan ang panghupaw apan basin 

motin-aw ra unya ang kalanog niini diha 

sa kalit nga buagas— sinyas nga pakngon na

sa kampanero ang kampana sa kasob-anan… 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

bugsay

                                        

                                        ang mga batang 

                                     kusgan nga galawig

                                         gamit ang ilang 

                                               yutaong 

                                                kasway 

                                               misurko 

                                                sa paka 

                                                 giubay 

                                               kinadena 

                                                sa balod 

                                                 tudling 

                                                 sa law’d 

                                                umahan 

                                                padayon 

                                                pag-irog 

                                               sa baruto 

                                               pasupang 

                                                 sa tubo 

                                                lamurok 

                                                sa puntil 

                                                sa yutaan 

                                                nga amo 

                                             gipudhawan, 

                                    gitumpi sa parmal ang 

                                 dugos binisbisan sa kanti- 

                                 dad bali og setenta’y sing- 

                                  ko pesos nga tabid-dagat 

                                 nga karon lusok nga gipa- 

                                  bagtok sa lagiting sa udto 

                                  aron mataguptop paghun- 

                                   hon himan ang matsiteng 

                                  amol…ug paglabay sa walo 

                                   ka takdol pabiling ungkil 

                                  ang ugma sa linghod-gaod 

                                   nga galayag kinsa biniya- 

                                       an sa hingalimtanon 

                                                nga saring 

 -- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

agiw

Wala na’y labaw pa katahom sa sagbot sa berano 

nga nagsunog sa kaugalingon sa pangompas sa Adlaw. 

Dili ba usa siya ka phoenix, subling nahimugso labaw 

Sa lubngnan nga gibalikan sa alindahaw sa Hunyo? 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

dayalogo

“Di ba dinhi tong mga buhing bantilis 

nga mipayong sa mga katang ug burod, 

ug hayhayan nga wa'y higot kinsa 

misagubang sa akong mga tamparos?" 

            pinahagawhaw ang pangutana sa palopalo. 

            Ping-it nga nitubag ang tubaon nga tubig: 

"Dihang di na mapiog ang kadangog, 

nadakin-as sa syudad,nanimpad… 

kay mitikangkang man ang hiniktang 

kagang pagbagting sa tagingting." 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

sa adlaw nga tatakan ang bulan

sa pipila lang ka adlawng giyamyam 

ang dugos sa putyokan gibugti sab diay 

ang siyam ka tuig ang kala’a sa panyawan 

walay gahom ang tayhop sa maas nga 

magsusona aron sa pagsuhong sa kangutngot 

sa nagpait nga ginhawaan 

ug ang iyang kinilkig gikan sa bukog 

sa duhong nga gipatud-an sa lana sa lahos 

wala gyod makaalibyo sa gabangotan 

matod pa sa maalamong mananagna 

sa sidlakan maibot lang ang tudyok sa adlaw 

nga patikan na ang mga gagmayng bulan

 

gamit ang ata sa lumagayan nga kublan 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

teyorya moringa oleifera ni Omar Khalid

Gibunyagan ka'g Lolong karon kay hinok mo nga gitukob ang alkansiyang kawayan, ug wala kini malilong, gitaral ka’s pangawat, namatud-ang sad-an, nasintensiyan ug nabalhog sa bilanggoan. 

Apan magabok usahay ang rehas tungod sa mantikaong hustisya. Miubog ka’g balik sa lunangan sa pulitika, ug subling gidawat ka sa imong lungsod kay alang kanila wa’y nahitabong kawat bisag kapila pa kini mapamatud-i. 

Wala man god malilong nga sa imong pagharbat sa kamunggay sa silingan, dihang imong giratsada ang kamatis ug tangad, ug gipitlok pa ang galumlom nga himongaan, gihatdan mo man sa namituong nilat-an ang nagmatang tag-iya kansang nangamig nga tiyan nainitan sab og dyutay sa sabaw. 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

higop sa hangol

gipiskat ang buwan 

gatutok sa gihubak nga baybayon 

ang kaparat dili na motaob 

sa abuhan sa mananagat 

dili na motambal ang kapay-bugsay 

sa naghilab nga gilawmon 

hagbay rang gidigwa pahilayo 

kadtong mga sakayan nga 

karon mga anod na lang 

nga binuongan 

kakusgan sa dila nga gapauga 

sa biniling hunasan

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

di tanang gipugas binhi

Ipugas daw ang usa ka kumo 

nga bugas sa banika, siguradong dili 

mabuhi; dugokon ra kini sa mga insekto, 

hakoton ra sa mga kugihang hulmigas… 

Kon sa gipatubigang hagna nimo 

isabod ang pipila ka kilong bugas, 

wala’y mogitib; gani bisan mayang gutom dili 

 molingi kay dili man kini ang tipasi… 

Pagsabwag hinuon og sinako; 

ayaw ang pipila lang ka kilo kay dili na 

makapanurok sa tiyan nga nagdaguok; 

wa ka'y mahagdaw bisan subing…

Karon kadtong napugas na, 

kadtong imong gipayayongan padung 

sa imong kahon, paspas nga migitib ug 

nanguhay bisan wa’y yuta’g tubig… 

Ug Imong mabantayan nga 

gisugdan na pag-isip ang kada lugas, 

ug sugod karong adlawa hangtod sa 

adlaw nga Imong pili-on: 

kadtong wa’y pu-as nga nag-inihap sa 

mga lugas nga gipugas apan dili binhi. 

 -- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

lalang sa lubasang lapis

Sa pagsulat ko niini milaygay na 

ang mga tago-lilong bukbok-- wa'y puas 

mikulkog sa mga haligi nga bidhan, 

pino ang kinubkoban ug kitkiton nila 

ang kalami sa gidalit nga unod 

sa bangkete sa bangkulit. 

Sa pagsulat ko ini may mihagtos na sab 

sa sawog, gikulihad ang pino daw bihod 

sa isdang danggit sambol sa lapalapa

ngs nangindahay’g sapin, apan way pagpihig 

ang pinong pak-an kay sa bisan 

unsang hamok-panahon. 

Hinok ra sab siya’ng mogawas sa lungib 

ug motapon sa uban pang haligi 

nga nagpangamay, ug ni’ng tungora 

sa akong pagsulat ang kahiladmang 

suok sa haligi nisilaob na tungod sa 

kamangtas hangtod naugdaw 

nga way abo, ug gilatas na gani 

ang haligi sa sementadong tulay, 

gibarina ug milapos sa haligi sa adwana, 

milagbas sa balay sa nasudnong panglawas 

hangtod sa mga marko sa manunukot 

og buhis, ug samtang nagpadayon ko 

pagsulat nakaigking ko sa kasakit ug 

kagilok gikan sa talinis ug hait nga hinagiban 

ug namuypoy ang akong kaunoran, igo nga 

nahuman ko pagtagik nagpasad na

sa akong gibarogan ang mga pinong puti, 

mga pinong pula ug mga pinong itom. 

Dili ko na masud-ong ang akong kaugalingon, 

ug nagmaya’g naghudyaka ang mga 

tago-lilong. Apan bisan pa man, 

aduna pa’y nagpabilin nga dili na mapildi, 

di na malilong kadtong mga gilalang 

nga linyang gilatid na sa akong lubas.


 -- CARL B. MANTUA
Baybay City, Leyte, Philippines

kisaw sa kagahapon

Tin-aw na sa akong dunggan 

ang wa’y lugak nga tik-tok-tik-tok 

sa gisangit nga de-bateryang taknaan: 

tuktogaok sa akong kahinanok… 

Kadtong gagmayng mga
tunob sa bungbong 

nakatimbakuwas nako gikan sa akong unlan. 

Gianinaw ko ang palibot.

Wa na’y timik kay di na matugkad ang mga bituon 

ug natunaw sa hingpit ang akong duka… 

Gitukob ang mga tunob sa taknaan 

niadtong huy-ab sa nga tiki sa kisami, 

hagok sa mga timos sa libon, 

ug hagwa sa nanguwag nga iring sa silingan… 

Mipuli ang laing tunob;

iyang kasikas miguyod kanako 

balik niadtong lim-aw 

sa mikisaw nga kagahapon:

Kadtong mga hagawhaw ug hikihiki, 

mga hangos ug hupaw 

ug kahilom. 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines