ang kataposang pasko, sa belen

Way hudyaka sa hinangpanay, way kipatkipat
Sa mga nagpakaron-ingnong bitoon, way lumpat
Sa kakundat, way lanog
Sa daygon, way huning nanuhotsuhot
Sa mga mangiob nga puluy-anan.
Bisan ang tun-og, sa iyang tumong ug tinguha
Gikan sa taluktok sa panganod,
Wa manumbaling
Sa pagkahimugso sa Bata.

Karong gabii, Sugbo, kon ugaling,
Sa kahayag nga mibuhagay sa imong sabakan
Dag-on ka sa kahigwa-os nga dili matukib,
Magapos sa ngadtongadto ang kasingkasing
Sa lit-ag sa alimungaw.
Ingnon ta nga ang mga nagpakakahoy
Nga gibiliksan sa tumang dayandayan
Hagit sa kaibog sa mga timawa, lamat
Sa pangandoy sa mga kabos.
Ingnon ta nga ang tawong tambok, putig bungot
Nga sa kanunay gipapas-ag mga gasa
Alang konohay sa mga kabataan
Bunga lang sa banabana.
Ingnon ta nga ang gilak sa bahandi
Maoy mga yamog nga salingkapaw
Ibabaw sa mga balili sa kasina.
Unta ang mga lingganay ug mga parol
Motukbil sa tanlag, moalam-alam sa hunahuna
Aron makigbinaylo-ayg kasingkasing
Ang mga kabubut-ong nagkabangi.
Sa kinatumyan sa kahilom
Nabuskad ang panganod,
Nahimugso ang Bata,
Bitoon Iyang takoban, ang Iyang balon
Bahihi sa karnero. Bugnaw ang batong abohan.
Way pastores alirong sa pasungan.
Way kagahob nga miwatagwatag
Sa mingaw nga uha sa Bata.
Way mananabang nga nanghimusod.
Ang Iyang inunlan gihiklin
Tipon sa mga uhot nga trigo.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_______________________________________________
Kini usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro.

magbabalak

Kon mangandoy,
Kinahanglan ang pangandoy dili susamag kasi-ot
Sa mga gamut sa tanghaga.
Kon magpahilayo,
Kinahanglang dili ka mahisungko
Sa gitugkan sa mga bituon.
Kon magtago,
Ayaw'g tagda ang mga kahoy'ng nangiyugpos lang
Diha sa Osmeña Boulevard.
Kon anha ka magluklok
Sa lukonlukon sa Carbon
O sa igot-igot sa San Nicolas,
Sipiti pag-ayo ang imong kasingkasing
Ug bitbita ang bantal mong pulos damgo.
Kon usa sa imong mga higala
May gihambing kasilag batok kanimo
Nga daw kukong-sampinit mobanhig,
Motampalas, mokawras, mogadlas
Sa sayon mong pamayhon, kis-ong,
Paabotang moaya-ay ang kangutngot
Ug dayon ipanugilon ang kahapdos.
Inighugpa sa ting-ulan,
Lapaw sa tuhod ang baha sa Colon.
Kinahanglang mangita kag katungtongan
Aron dili tuphon sa panuhot
Ang kubalon mong kalag.
Ayawg bugawa ang mga uk-ok
Nga manuol nimo,
Pasagdi silang mag-ambahan
Sa pagsud-ong sa bugason mong aping,
Aber kinsay pul-an.
Inigsalop sa adlaw,
Tiloka taman sa ginhawa
Ang nahibiling tikod
Sa gubaon mong sapatos,
Ug pangitaa ako.
Malagmit anha mo ako igkita,
Inigpanghimbis sa bulan sa ikaduhang subang,
Tipon sa mga baligyang bulak sa Freedom Park
Nga buntag pang wa mahalin;
Kon wa ‘ko sa gihay, naa ‘ko sa pungango,
Kon wa ‘ko sa pungango, malagmit
Ako ang ulod; kon dili ako ang ulod,
Ako ang tunok, nga kon dili ka magmatngon,
Mota-op sa imong tudlo.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_________________________________________________

Kini usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kang Melquiadito

Melquiadito, amigo, ilang gihiwahiwa sa makaupat
Ang imong kasingkasing didto sa Dumaguete sa unang pagbunok sa ulan.
Hasta pa gani ang kasingkasing nga imo untang gitagana alang sa mga
espesyal nga kasakit.
Ila pa gyung gihiwa. Amigo, pagkadimalas ba
Kon kaupat mahiwa ang kasingkasing. Nausab ka na man gani!

Aduna na karoy kahaw-ang sa imong tinutokan
Sukad motulak ang ikaduhang pag-ulan
Taliwala kanimo ug sa kahaponon, daw imong karibal.
Duha ka tsiks ug usa ka Writers Workshop! Tiaw mo na!
Wa na kong kakita nimo nga manghagpat og garay
Diha sa pagdangadanga sa hangin, sama sa kanhi,
Duol sa anino sa mga lilang kabatoan
Diin usahay moaslom ang gugma bisan pa sa mga masulob-ong kitara.

Naunsa ka na man? Bisan pa kon titi-on sa ting-init
Ang tanang aligato sa dilaab nga imong hiagoman
Aron kintahay himoong agipo ug idangilag sa pagmahay;
Bisan pa gani kon sa daklit maumog ang imong panan-aw
Sama sa mga balili sa daplin sa sapa
Nga agianan sa dagayday sa imong mga damgo.
Sa matag sil-ip mo kon asa magpahipi ang ulan,
Wa na tay mahimo niana.
Bisan ang mga layas nga iring nasayod na niini.
Bisan ang mga gamut sa akasya nga kanhi imong pagalingkodlingkoran,
Bisan ang mga uhong sa ilawom sa siko sa bakilid,
Ug si Edith Tiempo sa Dumaguete.

Wa ka nay laing mahimo gawas sa paghinayhinay pagpakigtipon kanamo.
Giyam-iran ka na god sa kahigayonan.
Gibiaybiay ka bisag dili angay.
Tinuod, maayo ka lang kay bisag kapila mo pa
Ipamilinbilin ang bahiway sa imong kasingkasing
Diha sa ang-ang sa banagbanag, kaha, pamasin nga limsan kag hapuhap,
Yayongan kini sa mga hulmigas balik
Ngadto sa kinatung-an sa bukog ug balatian.
Kami gani, nangapaslot na lang ang sampot sa among purol
Pagbinugtaw og mga idlas nga panganod
Pamasin nga duna kami’y makumkom diha sa kilumkilom.
Ang among ilok nangalisbo na gani sa inagos sa handomanan.
Melquiadito, amigo, mao sab nay imong dangatan.

-- RENE ESTELA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines

___________________________________________________

Kini usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

tuli

Kinto grado ako sa dihang naglumba mig panagan
paingon sa sapa, nagbanosbanos mig atubang
sa tigulang nga nagkupot og mahait nga korta.
Iya kaming gipausap og udlot sa bayabas
aron ibugwak sa samad inigkapikas sa yamis.
Ang kakulba nanglumpat sa akong dughan.
Miawit ang akong dugo.
Hapit nang Mayo kadto.
Nakasaksi ako sa pagpikas sa purong
sa pagkabata aron molusot
ang saha sa pagkalalake.
Gisakitan ako pag-ayo
sa tawhanong panginahanglan; akong
nakita ang dugo nga inanayng mitalikod
sa samad daw pula nga prosesyon,
apan way kapungot.
Didto sa sapa mapagarbohon kong
giniwniw ang akong samad.
Ang babaye nga nanglaba sa unahan

nahimuot pag-ayo.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_________________________________________________

Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

tungaw

Dugay nang wa ko makakitag tungaw.
Kaniadto ang kamalig luyo sa among payag
kanunayng nagbuskad sa mga sinangging mais.
Makigbugtaway ako kanunay
sa mga anino sa mansanitas sa kilid
sa among payag human sa pamahaw.
Inigkaudto gikang mangahoy kuyog ni Tatay,
Mohapit ko’g pamayabas. Inig-abot nako
sa amo, moingon si Tatay,
“Hala, panghinungaw!”

Buk-on sa uwak ang kaudtohon.
Kanunayng puno sa gangis ang kawayanan
sa ubos-ubos sa among kamalig.
Didto sa pantaw sayon kaayong utingkayon
ang mga paboritong luklokanan sa tongaw:
ang mga landong sa ilok,
ang mga tulokibong lugot sa pusod,
ang angtod nga kamingawan sa bulog.
Ang pagpanguhit og tongaw susamag bation
Sa pagpalupad og tabanog.

Gimingaw ako sa mga gamayng butang
sa akong pagkabata nga akong gibiyaan
sa dihang nagsugod na pagpanurok
ang mga tango sa gugma.
Karon nga usahay sila modalikyat
pagpamalik ngari kanako,
wa na akoy nahibiling kinuptanan
gikan kanila. Kon adunay mangutana,
tubson ko na lang sa pasumbingay
aron dili maugoy ang otoy-otoy sa balatian.

Si Nanay dugay nang mihunong sa pagpasuso.
Ang mga bukog ni Tatay amo nang gitipon
sa mga bukog sa iyang katigulangan.
Dugay nang wa ko makakitag tungaw.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
___________________________________________________

Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

sa dios nga gilansang

"Ang arte sa atong panginahanglan
kahibulongan,
Nga mahimong bililhon bisan ang mga
butang nga mangil-ad."
-- William Shakespeare, King Lear

Sukad sa Abril nga ila Kang gilansang
wa man maugdaw ang among kagutom;
nangandoy mig kalit nga Paraiso
sama sa kawatan sa Imong tuo;
busa naganayan mi pagsapnay
sa harianon Mong haya,
lampara sa pasunding dagitab sa aninipot,
among mga lakang daw kutay sa bituon,
gikan sa lapok sa Carbon
ngadto sa kamanggahan sa Guadalupe;
kuyog kami sa panon sa mga anghel
sa mga disco pubs ug beerhouse sa uptown
ug sa Arellano Boulevard,
uban kanamo ang mga bayot sa Pelaez,
mga hasler sa B. Aranas,
mga matadero sa Lorega,
mga batang-bulingit sa Colon,
mga ulipon sa Gaisano,
mga batang-linti sa Alumnos,
mga kutsero sa Pardo, mga dispatser,
mga drayber sa dyepney, mga madre
sa puti nilang halwa,
sangko sa langit ang among pangaliya
nga motuhop sa yuta ang Imong gugma:
tubig, kalayo, alibangbang, alimpulos,
ulod, buyog, bitin, balud, gapnod, kasingkasing,
magduyog pagtikad sa bukobuko sa kalibotan
hangtod masubhan ang among kauhaw,
hangtod mahipos ang tanang basura,
hangtod mamasibas ang ting-usbawan;
apan nangahalin na lang ang kababayen-an
ngadto sa mga langyawng sapian:
namenpal, nagdanser, namana og tigulang,
ang uban among gitipigan;
ang wa matipigi nagpaulipon sa Singapore.

Salimbong sa among kaulaw gisumbong
sa alindahaw; timailhan
sa among kasakit gihulma
sa gubaong sapatos!
Kahibulongan nga bisan pa
sa kaparat sa among gininhawa,
gisangyaw namo ang langit sa yuta,
gipuga ang luha
iyawat ikabisibis sa kasingkasing.
Wa Ka manumbaling! Ginoo,
wa Ka kaha magti-aw?
Asa kaha kutob ang among paghulat?
Nabulit sa abog ang uga namong tutonlan.
Sa among paghisukamod, sa among pagbangon,
nauga ang mga dag-om sa Busay!

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
___________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kon mabasa ang pako sa anghel

Kon mabasa ang pako sa anghel,
nganong magbakho ang kasagingan sa Boljoon?
Nganong dili na lang nila itugyan
ngadto sa mga asul nga bung-aw sa Kandulom
ang tanang kahigwaos sa tanlag
ug ang kokabildo sa kaadlawon
aron mamalik ang tukmo
sa ilang batoganan?

Kon basa nag pako ang anghel,
mubo na siyag lupad, pula na
siyag kuko; ang iyang mga ngabil
makopa sa Salmiron.
Dili na matugkad
ang giladmon sa iyang mga damgo;
kon tugkaron pananglit,
sama nag kalawom sa atabay sa Katsila.
Tipon na siya
sa mga buntog sa kakognan.
Dili na siya lingion sa mga banog.
Ang uwak igo na lang nga motan-aw kaniya.
Ang iyang kasingkasing
dili na sama kahugot sa wa pa.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
__________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

hulaw

Akong gilantaw ang mga ngabil sa mga darohan
nga nanga-uphak ug nangliki, lugos na matak-om,
ang baba sa sapa nagnganga, di-makalihok,
nagting-ab, nahutdan sa mga patayng bato, ug unya mga sampinit.

Inighuros sa napagba nga hangin
gikan sa namiyahok nga mga aping sa kabongtoran,
nangagaskas ang mga layang kamaisan daw mga ilaga
nga naglupoganay diha sa mga nagtipun-og nga basura.

Ang mga mata sa kaudtohon naniga,
nagdilaab daw gisilaban sa kapungot.
Napasapasa ang mga bukog
sa bulan sa Abril.

Giingnan ko ang mga buhi:
“Dugmoka ang inyong mga ukabhang
ug ipadayag ang inyong kalag. Pagsul-ob
kamog sapot nga puti ug hulbota
ang bagulbagol sa inyong alimpatakan.”
Ug ila kining gihimo.
Apan wa manumbaling ang kalangitan.

Giingnan ko ang mga buhi:
“Pas-ana ninyo ang inyong mga luha;
ayawg ibisibis sa bisan kang kinsang
tanaman aron dili mausik ang ilang mithi.
Himoang karnero ang inyong mga kasingkasing.
Subhi ang aligato sa balatian
ug ipahimutang ang tanlag
ibabaw sa kahayop sa unod.
Busdiki ang kamandag sa sawa
nga gitisok sa inyong kaugatan
didto sa Eden, ug ilisig gugma ug kaaghop
ang tanang layang balili sa yuta.”
Ug ila kining gihimo.
Apan wa manumbaling ang kalangitan.

Giingnan ko ang mga buhi:
“Ilukdo ang inyong tagsa-tagsa
ka bathala ug isayawsayaw, ihawig
manok nga ugis, ayawg asini, idulot
ngadto sa mga hinulog sa Diyos diha
sa kakahoyan ug kapangpangan;
poypoya ang ilang kasuko
pinaagi sa pamalandong.”
Ug ila kining gihimo.
Apan wa manumbaling ang kalangitan.

Giingnan ko ang pipila ka buok panganod
nga nahisalaag sa kalangitan:
“Pangita kamog laing kauban, paghugpong
kamo; pun-a sa dag-om ang inyong sabakan,
ug subhi ang kainit sa yuta.”
Unya dihay usa ka buok nga dag-om
nga miung-ong luyo sa bungtod,
ug miaginod tadlas sa kalangitan,
ug way lingi-lingi, gilamoy sa kasadpan,
wa manumbaling sa kauhaw sa yuta.
Giingnan ko ang nalugbak nga kahoy:
“Bangon, ug pagkakahoy pag-usab!”
Apan wa siya mokibo.

Akong gitaktak ang mga abog
sa busloton kong sapatos
ug nagpaabot nga mahimong bugang
ang akong mga tiil.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines

__________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kuwaresma

Ako nang mabati
ang nagligiting nga aligato
sa kuwaresma nga mopakubol sa kasapaan
ug mopulbos sa mga abog
aron mahimong gagmayng alimpulos inigkaudto.
Ang kuwaresma, pinangga, panahon
nga ako mosulod sa kamingawan
aron iphon ang akong mga sala
sulod sa kap-atan ka adlaw ug kap-atan
ka gabii. Pasagding way mga mahait
nga pulong nga manghibilin tali kanato.
Pasagding adunay mga anghel lamang
diha sa kasagbotan, abohon
ug hinimo sa bato. Tingalig
tintalon ako sa yawa sa makatolo.
Kon ang tanga mahimong bulak,
kon ang halas mahimong usa ka maanyag,
seksi, bisag naglambi ang bikini,
siya ang yawa nga nagpakaaron-ingnon.

Ang akong buhok, ang akong buhok,
napuno sa abo ang akong buhok;
ang akong karsones nga Levis nahimong sako;
ang akong nasod nagpakilimos
sa Roxas Boulevard sa tumong nga way hinungdan.
Ang mga adlaw ug gabii nagtungtong
sa bakanan sa kuwaresma.
Naglakaw akong usa na ka tigulang
nagsud-ong sa pagpangalarag sa kadahonan
sa kalibotan. Ang kuwaresma panahon
nga si Cristo motabok sa Pasig
aron motipon sa Alex Boncayo Brigade.
Pangitag usa o duruha ka hinungdan
nganong ako dili mo angayng hikalimtan
inigpaingon nako sa kamingawan
dala ang daghang mga handomanan kanimo.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

ang kamatuoran kuyaw, dili damhon

Ang kamatuoran kuyaw, dili damhon.
Mokalit lag labang sa karsada
Samtang nagmaneho ka sa dyep,
Makapakitbi sa atay, panington kag bugnaw
Inigsagunto sa ligid, inigkapigsat
Sa unod, inigkagupok sa mga bukog,
Inigsidlit sa dugo, makalilisang,
Makapanglimbawot sa balhibo,
Mokalit lang pagbungkag sa paghinanok.
Inigsantop sa hunahuna,
Bisag imo pang ibaktas
Sa udtong tutok
Gikan sa Pier Tres hangtod sa Kamputhaw,
Kay buot mong isipong abog
Tipon sa mga sagbot sa aseras, mokumpayot
Sa sinilas, bisag ihunong
Ug ilantaw sa unahan, bisag ihatod
Sa atubangan sa sinaw nga alampoanan
Sa Santo Rosario, mopatigbabaw
Mosud-ok sa suroksurok,
Mokutkot sa kutokuto, makapahipugwat,
Makapalingkod sa ngilit sa paghitagpilaw,
Bisan sa panahon sa ting-ulan,
Bisan pa sa ting-ab sa kakabos,
Bisan pa sa kahunolhunol sa kaadunahan,
Hangtod manuktuga-ok ang mga hiniktan
Ug mangagilkil ang kusina
Sa imong silingan.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
__________________________________________________________

Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

ang pasyente sa lawak-angkanan

Nagkahinabi kita bahin sa gubat sa Vietnam
diha sa talad-angkanan; ang mga sibilyan
nga nagadugo sa humayan, ang mga tiil
sa mga bata nga nangapunggot maoy diha
sa imong mga ngabil samtang mibusog
ang imong tago-angkan. Himasa ka tingali,
bisan nga nagbilangkad ka
sa akong atubangan. Ang imong bana
way kaikog. Ug sa dihang miuha
ang triplet sa imong sabakan,
dakong balita! Sa dihang gihinay
ko pagpahimugso ang imong inunlan sama
sa usa ka balak, nahinumdom ako
sa atong mga kadugo nga nangapokan
sa Bataan ug Corregidor aron itampo
ang pipila ka tudling alang
sa kasaysayan sa Ikaduhang Gubat.
Sa dihang akong gisursihan ang imong gisi,
gidayhop ang akong kasingkasing
tungod sa mga bana kang kansang kinatawo
nanubo samag kadagko sa dinosaur
ug nahimo na lamang talan-awon sa Museum;
ug sa mga asawang pansil nag tago-angkan,
siging nangandoy nga adunay mokatkat
sa tuhod ug mogakos sa liog ug mohalok
sa aping matag gabii sa dayong pangatulog;
ug sa kataposan tungod sa mga binhi
nga napasapasa sa kasilyas ug sa mga ngi-ob
nga agianan; ug kadtong nanghisaling-it sa IUD.
Sa dayon na nimong panghipos, imo na untang
isulat ang akong ngalan sa imong diary,
apan miabot ang imong bana
ug iya akong gilamano.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

ang kaaligutgot sa akong kinatawo

Ang unod sa tigulang suliran sa kasingkasing...
-- karaang sanglitanan sa Insek
















Nagbaklay akong nagsungkod
subay sa gadlasan sa imong kalimutaw,
kay nakahukom akong anha ko na lang hadlaa
ang kaaligutgot sa akong kinatawo.
Wa na koy nawong ikaatubang
sa hugot nga mga tanaman;
inighuros sa akong tinguha
manglihay na ang kabulakan.
Aduna pa untay pipila ka damgo
nga namilit sa nawong sa kadahonan
apan di na gyod makusnit
sa nagkurog kong mga tudlo.
Ang kusog nga kanhi akong gipagarbo
sa sabakan sa hilaw nga panganod
nadugta nunot sa lumoy kong tuhod.
Ibilin ko karon kanimo
Ang mga budhi sa katahap,
ang sambunot sa tanlag, ang mga bukog sa paningkamot.
Ilisig lubog nga panan-aw
ang lubas sa laag kong kasingkasing
iyawat adunay magpabiling kapaingnan
ang pasangil sa nausik kong pangandoy.
Pugsig pahiyom kining bukogon kong mga ngabil
aron akong ihagwa sa subok sa imong larawan.
Inigsipong sa kangitnigt
binlig iwag ang akong mga tunob,
binlig talidhay
ang kaaligutgot sa akong kinatawo.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
__________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

suba, pasil

Duha ra ka lakang
ang dalan paingon sa panimalay ni Melchor Yburan;
apan ang mga dalan paingon sa Suba, Pasil
daghan ug nagliko-liko.

Ang unang liko-on nanubaysubay
sa nagpunsisok nga mga tunob
sa mga lumolupyo, lapokon ug naghugita,
misangko sa dakong bukana sa tiyanggihan.
Ang mga bakasi ug barilis
nanghapla layo sa dagat, ang ilang mga mata
masulob-on ug katingalahan,
giatangan sa mga langaw
diha sa luwang diin sila nagpasad.
Ang mga karneng tinuhog
daw mga kasingkasing nga nanaglu-ib
nga gituhog sa tanlag, gituhog ug gibitay
daw mga talan-awon sa tamboanan.

Ang ikaduhang liko-on nasangkad
sa mga kabataang nagdula
ug sa mga amang nga traysikad nagkadonsingot,
nalumis sa abog sa paningkamot.
Mabuntag, didto sa unahan, sa kinasang-an,
mga tigulang nga masakitog tuhod nanikuskos,
magkuoykuoy paingon sa baba
sa gamayng kapilya mamasing malugtab sa pangaliya
ang mga gamot sa kabalaka
nga nagbilikis ug nagbilikis sa kasingkasing
dinha sa mga dan-okanan sa ilang kaagi.

Ang ikatulong liko-on mga gagmayng dalandalan,
nanagsanga, padulong sa tagsa-tagsa ka panginabuhi,
sa tagsa-tagsa ka panimalay, padulong
sa mga nanagkurog nga barongbarong
sa daplin sa dagat, ngadto
sa mga garbosong paril sa mga adunahan,
naghatud-kuha og linut-od nga mga sukaranan
sa pagbati: kahinangop, katahap, kabalisa,
kalisang, kapintas, kahakog, pagdumot,
mga kinaham sa udtong tutok,
mga alindasay sa kawad-on, diha sa kangitngit,
uwang sa dyep sa polis
nga nangita sa dakponon,
tinagaktak sa sapatos sa halawom nga kagabhion,
uha sa bata, laylay sa inahan, buto-buto
sa pusil, kinana-as sa nanglaktod nga mga lakang,
hangtod asa kutob ang katagbawan.

Daghan ang mga dalan nga nagliko-liko
paingon sa Suba, Pasil,
ug ang tanan pulos may kinatumyan.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
__________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kabatoan sa kilometro 102, boljoon, sugbo

Sa dili madugay
patagon na nila
ang kabatoan sa karsada
sa kilometro 102, sa Boljoon, Sugbo.

Dili ko buot maminaw
sa inagulo sa mga bato
inigpamintas sa bulldozer,
inigpangisog sa greder.

Dagmalan nila ang mga bunglayon.
Dugmokon nila ang tanang makasabal sa mata.
Di na unya mahitsura
ang mga sagbot sa daplin sa dalan.

Dam-agan nila ang mga abaga sa pangpang
nga nanalipod sa masigkakilid sa karsada.
Paligsan nila
Ang mga kulamoy sa kandingkanding
nga nanagbitbit og gamitoyng mga bulak,
aron mahapsay ang shouldering.
Sa hinayhinay manglalin ang mga gising balili
tipon sa mga gubaong lagkaw sa unahan.

Inigkasemento na sa karsada sa kilometro 102,
wa na tay makitang halo, ebed ug halas
nga mamugtaw sa ilang mga panginabuhi
tadlas sa karsada, sa mga gabiing madulom.

Dayon, mamakpak ang mga umaagi
kay wa nay mobugdol sa ilang lapalapa,
kay wa nay abog nga magsalag sa ilang ilong,
kay wa nay mulye sa trak nga magupok.

Dili ko manumbaling
kon adunay mga bato
nga manglugos gyud pagpanuyhakaw
bisan sa kahugot sa semento.

Tutokan ko pag-ayo
ang hanap nga pulo sa Bohol
aron ingnong wa ko bati-a
ang dangatan sa kabatoan inigdas-og sa ting-usbawan.

Kon adunay magbabalak
nga karon nagbaklay sa kabatoan
sa kilometro 102, sa Boljoon, Sugbo,
unya mahipandol, unya mahisukamod,

pahilaka lang siyang daan.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines

___________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

requiem sa usa ka aninipot

Dinha sa gabon sa panahon
tuphon ang kahayag bisan pa
sa mga matang maukiton;

ang aninipot nagbitay og mga kalat
sa handurawan diha sa iyang agianan,
lihok nga gitagik sa kipatkipat sa bituon
gikan sa kapupongtan sa iyang kalayo.

O ang langitnong dan-ag
daw abog sa kabugason
nga nanibsib sa mahait nga suwab sa hangin,
naningkamot nga magpakabuhi
bisan kon ang kinabuhi dag-on sa kangiob
ilawom sa dahong nagtikuskos!

Ako nga nahigugma sa yamog
mahigugma usab sa aninipot
ug sa tanang kaugatan nga makamig
nga nagpatuybo sa batan-ong duga
sa hilaw tang kasikas
latay sa kasingkasing sa kabulakan,

lumong nga dan-ag nga bisag naningkamot
sa pagpanghawid sa hangin,
dili damhong motaliwan tipon sa kangitngit.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_____________________________________________________
Kining balaka tipik sa pinungpong ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kamatayon, pagkagarboso mo

Kamatayon, pagkagarboso mo
bantog ikaw ray makapokan
sa kalag kong nagkagidlay diha sa
nagsalaag niyang abog!
Ang kasakit baya magbilig tiunay diha sa
ikot sa unang uha sa sabakan, magbilig
kandila sa matag eskina sa lungon,
magbilig rosas sa utlanan sa lubong.

Luha, ayawg patuyang pagpanaligdig
tungod sa mga handomanang gitakgos
sa mga hulagway nga nagkahanap
diha sa kuwadro.

Ulod, pagkagarboso mo,
bantog mahurot mog kitkit
ang tanang kasingkasing sa tawo! Ang hangin
nga nagkamang magtigom bayag abog
ug isabolak ang mga abo sa gugma
aron maminhi diha sa yuta.

Kamatayon, pagkagarboso mo.
Mangabayo ka sa hangin unya
mangapukling ang makigbisog nga tugdan
sa kinabuhi. Ang panahon,
bisag mangalaya tipon sa mga balili sa Abril
ug sa kandila sa lubong nga naupos
sa iyang kalayo, mahinanok diha sa abog,
magpaabot nga hidungkalaan sa ulan.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
___________________________________________________________

Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

higante

Sa kataposan nahinanok ra ang dagat
gikan sa tibuok gabiing pagpanglugnot.
Ako nga karon nagtungtong sa bato
dinhi sa piliw nakasiplat
og duha ka bugarol nga nag-abay
ibabaw sa lusay
nga nagpasiplat usab kanako.
Tingali nagdahom sila nga ako usa ka higante
ug ang akong tingog makapakurog
sa langob nga gipuy-an sa indong
ug kausa ra nako lakanga
gikan niining bato hangtod sa Camiguin
ug higante ang akong mga tinguha
ug makab-ot ko ang mga panganod
ug mairog ko ang bungtod
pinaagi sa pagtuo
ug mangluhod ang tanang agukoy
sa akong atubangan
ug maminaw ang tanang isda
sa akong wali
ug mapugngan nako
ang pagpanglugnot sa dagat
inighapak sa amihan,
ako nga nagtungtong niining bato
naglantaw sa hanap nga pulo sa Siquijor.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines

___________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

kawayanan sa luyo sa kombento sa madre

Ang kawayanan sa luyo sa kombento
sa madre dili makamaong mosinggit;
aduna silay kinaiyang katakos sa pagtikubo
inig huros sa hangin ug sa pagtuyhad
diha sa mga buko sa ilang kalagwis
daw balak nga gituboy sa gitagong kasakit.
Bisan ang ilang mga dahon daw dagom
igo lang mokitiwkitiw
aron manailos ang mga lawalawa sa gabon
nga namilit pa diha sa mga gigkanong kagingking.
Ang mga kawayan nanagsapnay
og mga tinabas nga anino
alang sa mga madre nga humok og tinumban
sa matag agi nila sa sementong dalan-dalan
sa likod sa kombento,
ang ilang mga tinguha ug ang ilang pamayhon
motikubo ug motuyhad ug dili mosinggit,
basig may mga tinagoang dili ikabilin
diha sa mga lingkoranang balili.

-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
_____________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

postcard gikan sa alaska

Dinhi ning gilingkoran kong balili
Tampi sa halapad nga linaw
Sa Mount McKinley National Park,
Sa Alaska
Mitipon ako sa mga ihalas nga bulak
Sa ting-init nga daw mga buhok sa kabuntagon
Nanuyhakaw ug mihana pagpanguyamang
Sa lapad nga laguna
Gihapyod sa umog nga hangin.
Akong gilantaw
Ang Mount McKinley nga nagbuntaog
Didto sa unahan,
Ang iyang mga taluktok nga giputos sa yelo
Gituboy sa nagtakilid nga adlaw
Ug gikawhat sa mga panganod.
Gidaog ako
Sa higanteng katahom sa kalibotan
Ug migamay
Ang lab-as kong mga pangandoy.
Tungod kay di ko man mahakop
Ang kahalapad sa kawanangan,
Sa akong pagpauli,
Gibitbit ko na lang
Ang asul kong kasingkasing.


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.

ayaw pag-ibaligya ang imong kandiis ngadto sa hapon nga nagpuyo sa tiilan sa fujiyama

“It is this conflict between sympathy and a cold purifying judgment that gives intensity to works of art.” -- Albert J. Guerard
















Ayaw pag-ibaligya ang imong kandiis
ngadto sa Hapon nga nagpuyo
sa tiilan sa Fujiyama. Anugon
ang imong kilay nga iyang
kiyaskiyason ug ibitibot
sa mga buhok sa bonsai
sa iyang tanaman haduol
sa Taytayan sa Takdol.
Anugon ang imong ilong
nga iyang tuhogtuhogon
ug igakod sa puthawng higdaanan.
Anugon ang imong kasingkasing
nga iyang limislimisan
sa umog niyang bahag. Anugon
ang imong pahiyom, ang tumoy
sa imong mga tudlo
nga himoong sanglitanan sa mga tinta
ni Hokusai. Bisag imo pang
parilon ug daghang mga bulak
ang imong kwarto, magabii,
inigkabuntag, mangahimong papel, masunog
ang mga tinugkan sa daman ug garbo.
Kon magtuman ka sa gusto, maghilak
sa ilalom sa abohan
Ang imong Inahang Yuta


-- RENE ESTELLA AMPER
Boljoon, Cebu, Philippines
__________________________________________________________
Kining balaka usa sa mga balak sa koleksyon ni anhing Dr. Rene Estella Amper nga ang ulohan Payag Ibabaw Sa Hangin. Gihatagan ni Rene og kopya sa orihinal ang iyang suod nga higala nga si Urias A. Almagro. Uban sa dakung pagbulig sa tigdumala niining balayan sa Kabisdak, ikasabwag na gyod kini ngadto sa mga magbabasa sa mga balak sa pinulongang Binisaya.