andromeda

Nagsugod ang kabuntagon sa imong pagdugkal sa yuta ug pagtanom
pagbalik sa mga nangapukan nga saging nunot sa dakong bagyo. 
Igo nalang ta sa pagpiyong kon kita mangapuling 
sa atong pagyahat nga pagdakop sa panganod. 
Nganong tam-is gihapon dimdimon ang tuba matag gabii,
labing mosamot ang iyang kalami kon hisgutan nganong kita gainusara.

Imo na ba kahang nakaplagan ang dugay na nimong gipangita
gikan imong nasuta  nga ang tinuod nga bulok sa akong pagkatawo
wala sa akong buhok apan anaa sa akong kalimutaw. May mga adlaw 
nga mokatawa gihapon ta bisa'g dili na maapas og hinapay 
ang atong nangakalkag nga buhok sukad gihapyod-hapyod sa hangin. 
Ug sa pag-atubang sa samin, mahikalimot ta nga may kandiis diay 
nga nagpahipi sa atong mga tinagidyot nga pahiyom.

Daghang kalibog sa kalibotan nga dili na nato masulbad: Pananglit, 
kon kinsa'y gamugna sa gugma ug naghatag sa pagbati niini.
Nunot sa paglurang sa kagabhion paminawn usa natong magdungan
og uwang ang mga iro sa di pa sila dagiton sa bakunawa.
Kon wa na'y luna ang kasingkasing nga kasudlan sa tanang kaguol,
iphon ta nalang ang tanang poste nga atong maagian ug halaran
sa ilang kataposang kokak ang mga baki nga nangaligsan sa dalan.
Unya pasiplat natong lilion kun may mogimaw bang mga bituon 
sa wanang diha sa nagilak nga lanaw nunot sa ulan.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

kon matulog ko

Ang palabad sa bentilador

inanayng' nahimong ferris wheel.

Gilumos ko sa lumay sa kama,

ug ang kapuol gipulihan sa duka--

ako ug ang akong gininhawa

nahisum-ok sa usa ka  planeta 

ug nalanay ang kasikas sa gawas

nunot sa bag-o kong kalibotan--

ang aso gadayan-dayan nga kurtina

ang habol nahimong balod sa panganod.

Sa akong pagpiyong mosanag ang asul 

nga kalimutaw sa iring; 

ablihan ang mga siradong bintana, 

mosaka sa hagdanan nga walay ang-ang,

mag-iniktin babaw sa atop,

magbisekleta padulong sa buwan

dayon ako syang giingnan nga siya 

ang dagway sa limbong

ug ako ang gamhanang

may tiil ang akong duha ka mata;

may pako ang akong mga kamot.

Apan ang buwan mibuka sa iyang baba

dayon mitutho ug lawa-lawa,

ug gipukotan niya ang akong dunggan

tiil, ug kasingkasing--

gilumsan sa lim-aw sa alimungaw,

napadpad ug nagtukaw sa langob 

sa akong mga hagok samtang  

nangablit ang kabugnaw sa akong balahibo,

nasaaag sa damgo sulod sa usa ka damgo.

-- GENALYN G. OMAPAS

Cebu City, Philippines

tubig

Sa akong damgo, ako ug ang tubig usa ra. Yano kaayo nako ang pagginhawa 
sa kinapusoran sa usa ka dagat nga diin ako kalit nadagsa. Dili lisod ang paglangoy; 
sa akong pamati ako usa ka puya nga nibalik pagtidlom sa tago-angkan sa akong 
inahan. Tin-aw ang dagayday sa tubig. Wala’y lanog. Wala’y kangitngit. Wala’y 
katugnaw. Wala’y kagubot. Wala’y anino nga maghadla sa takna. Kalinaw ug 
kagawasan sa matag panaw nga napautaw- utaw duyog sa sulog nga wala'y padulngan. 
Sa akong pamati, dinhi ang sinugdanan. Ug wala'y nasayod nga basin ikaw, ako usa ka 
isda, o dili ba kaha kataw sa atong mga damgo nga buot mokaplag ug mga isla 
tugbang sa mga huni sa balod nga igo na moamuma sa nasamdan natong mga kalag. 
Susama ba usab niini ang hinapos natong mga takna, nga kita mokayab sa pabalik 
sa lawod ug diin didto mahikabalo kita sa pagyukbo sa lilo? Unta sa akong pagmata pagkawas padulong sa mala, makab-ot na nako ang kahibalo sa pagtimbang, ug 
mahisabtan si Archimedes mahitungod sa akong duha ka tiil: Dili ko maunlod.

-- GENALYN G. OMAPAS

Cebu City, Philippines

ang rebelde ug ang iyang sundalong hinigugma

Diha sa mga tinagidyot, diha ko magsugod sa pag-ihap

kay sayon ra man sa paghinumdom ini: mga tinagidyot

nga tubag sa garebolusyon kong pangutana. 

Kay sayod ka— may mga kamatuoran nga limtan nalang sa buot

sama nalang sa pag-ihap sa bituon aron kita matulog.

Dinhi sa kagabhion, nadan-agan kita sa susamang langit

apan managlahing sonata ang atong giawit.

Wala nay kaisog pa sa pag-asdang nga tugawon ka

sa imong kahilom. Sangpiton ko ikaw  

sa tinubdan sa akong pulong.  Walay titik ang akong dila.

Walay tingog mosakdap sa akong mga dunggan.

Walay kainit mogula sa nangamig kong palad.  

Hadlaon ko ikaw sa kabalaka sa akong dughan

kon ikaw makahinumdom sa akong pangalan,

kon sa higayon mag-abot ang atong gahom,

kon kang kinsa'ng kabhang sa bala ang unang mahagbong.

Kanako, ang pagpakabuhi mao ang kamatayon. 

Kanimo, ang kamatayon mao ang panginabuhi.  

Nahibalo ka ba kon unsa ang lisod ihapon?

Mga silhigonon nga mga bala ug nangapukan nga dahon.

Subli-sublion ko ikaw sa paghandom

sa mga tinagidyot nga higayon 

nga kita nahiusa

kausa sa gugma.

-- GENALYN G. OMAPAS

Cebu City, Philippines

apple pie sa biscofi *

Kon wala ko miabot, wala ka masayod niining dapita.

Ang duha ka lingkoranan dili makabatyag sa gibug-aton

kon walay molingkod ini.  Ang plato gikan sa pag-agni 

sa pagkaon dili makahukom sa kalami kon kini dili mahurot.

Sa imong pagkanta, misayaw sa akong hunahuna

ang plakang gilawa-lawa. Mga nabanhaw nga sonata ni Rey Valera

kabahin sa gugmang molungtad hangtod tugkan ta’g uban.

Sa mga abling bintana, nakapamalandong ko 
kon mausab ba kaha ang panglantaw niining dughan 
kon ugaling makadungog ko’g harana, o di ba kaha naay masaag 
nga sulat. Mausab ba ang dan-ag sa lamparilya inig kab-ot nimo 
sa akong kamot aron itultol sa imong halok.

Buot nakong sabton ang kal-ang tali sa limbong ug matuod,

ug unta mahibaw-an ang gilawmon sa sapa nga hilom.

Apan molutaw man dayon ang kabalaka sa higayon 

nga tugkaron nako ang kinapusoran sa imong gipadayag.

Basin kalit ka lang maunlod, maanod ug mawala.

Gihulat nato nga makabsan ta sa atong ibutyag, tam-is

kon saw-an. Ug gisultian ko ikaw nga sulod sa usa ka tuig,

napulo’g duha ka adlaw nga paghuwat,

lami pa man diay gihapon ang apple pie.

(kang Erwin)

* Biscofi: coffeeshop sulod sa Bureau of Customs Port of Manila

-- GENALYN G. OMAPAS

Cebu City, Philippines

linog ug ang kurog nga tingog pagtawag kuno ni Chona Mae

Matamboan ang kinatibuk-an sa dakbayan sama 

sa mga sulom nga tandogon, magkatibulaag.

Sigon sa hisgotanan ilaw’m sa buwan—nanghuy-ab

ang higante sulod sa bulkan,  ug gadaguok ang kahiladman.

Buot mokunsad sa iyang kapuol, naghulat nunot sa pagtakdol. 

Buwan sa Pebrero.  Sa iyang pakig-abyan sa planeta

gawelga ang kalibotan: Gikapoy nako’g tuyok balik-balik

wala ba mo malipong, buntag, udto hapon?

Mikidhat, mikatol ang uwat sa akong matag-tiki,

may talan-awon nga dili na mistil sutaon...

Walay misugyot pipila ka minuto gikan niadto  

kon dili ang pagsayaw sa akong lamesa,

ang paglumoy sa akong batiis ug tiil, 

ang pagtinikling sa akong bolpen.

Nagbilin ug lama ang kalipong, 

liki sa bag-ong tintal nga bungbong

ang anino sa kahadlok gahata-hata 

sa panganod nga gadag-om.

Gikan niadto ang batang si Chona Mae

nga gipangita kuno sa iyang amahan unta nakaplagan na.

Unta makahukom siya nga ilisan nalang iyang pangalan.

-- GENALYN G. OMAPAS

Cebu City, Philippines

nganong nindot manglaba kon heartbroken

Sa pag-inusara ikatugbang ang balde ug planggana,
andam mosapnay sa nagtipun-og nga labhonon.
May kaigmat taliwala sa kaputi ug mga bulok sa panapton,
sa pagpahan-ay sa mga pino'ng piraso layo sa dagko,
sa inampingang nuog lahi sa pantalon.

Bisan ang lilo sa washing machine dili makaasdang
sa kumpas sa kamot dayong humol sa tubig. Di na mistil
mamagnos og chlorine; ang gikusgon sa matag kuso-kuso
dali mopalanay sa gahing mantsa nabulit sa puwang sanina.

Ang pinitik sa pulso sa gikumkomang kahilom
mopatin-aw sa matag banlaw ug puga sa sinabonan.
Dayon iladlad ang bestida gamit ang Perla—ang pinisik
sa sabon molabtik sa mata—halang man apan wala
damha nga dali mopaburot ug manganak og bula.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

alang sa 19 ka sundalo nga napagan sa gubat sa basilan

Dili mahisabtan ang hunghong sa hangin.
Katag ang pangagpas sa balili sa daplin.
Nagpahiuyon sa agni sa mga alibangbang,
Ang ilang bulok wala’y kalainan sa lit-ag sa lasang.

Ang gugma ug kahadlok nahiusa sama sa kulba--
Kon hangtod asa ang utlanan ining bukira,
Kon mohulip ba ang buwak nunot sa bala.
Uban sa maampingong tunob, garumbo ang hunahuna..
Wala’y manulonda mikunsad nga mosugyot sa balita.

Ug kadtong adlawa, mihilak ang mga gangis.
Nagpunsikok ang kinabag-an sa dag-om.
Gahadyong nga nagkaduol ang pagbuto sa ulan.
Hinay-hinay nangahulog ang mga kadahonan.
Mihunong sa pagtuyok ang kalibotan.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

kahapsay nunot sa kagubot

Kay nanghuy-ab ang iring paw't
gikan gipahimuslan ang nahabiling dukot—

usa ka makadig-ab nga tagbaw
gikan sa nabahaw nga alimungaw—

may damgo'ng dayag gisala
gikan sa katag nga hunahuna:

Katahom midimdim sa samin
nunot sa limbong, gapabilin.

Unya, ang pagtuhop sa yuta
Ug pagdailos nunot sa dakong baha:

ang kahapsay nunot sa kagubot.
Kahilom mihangop sa kangiob

paghapak sa dugdog.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

laag

Ning taknaa nga ayaay ang palibot
wala gibati'g kalaay ug katulogon ang balod
nga nagsudya sa kangitngit; ang pagpadulong
dili masukod sa milya ug gilay-on.

Ang gilawmon anaa sa kimba sa atong pahiyom.
Ang mata'g tunob sa atong tiil sa bunbon
nagtimaan nga dili tanang laag, saag. Labi na
kon gapabilin kini sa atong panumdoman
lakip sa atong kanta-kanta nga giseprahan
sa hangin-- ang hugyaw sa mga dahon
sa atong pauso ug pasiplat. Ang kaminyoon
ubos sa dan-ag sa buwan namantala
sa atong duha ka palad.

Ug sa paghabol sa kangitngit
ang gilay-on nag-uwang ning gabhiona: usa
ka dangaw gikan sa imong abaga.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

tabyog: sa batang anghel ni arlene

mamahimo'ng unlanan ang mga buswak sa rosas
sa pagpaanod mo sa imong pagkahinanok
makighurohuro ang panon sa mga alibangbang
ipadayag ang kalibotan sa ilang mga bulok

sa imong pagkawili sa kinapusoran sa dagat
paminawa ang taghoy sa sirena magbanlas kanimo
sa balod sa akong kinahiladman
hangopa ang badlis sa akong mga palad
andam mosapnay sa imong pagtugkad

walay kataposang laylay sa kagabhion
nga ikaw makabaton sa unang tapya sa pag-uha
kon kanus-a ang gapnod sa akong pusod
mobalik og tabyog kanatong duha


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

ikyas

Nagtinagaktak ang akong sapatos,
nagdali nga di maabtan sa pagbundak sa ulan.
Sa daklit nga panaw sa Lahug
gisugdan na sa pagsamad ang dalan
sa nagpanon nga mga karo.
Mga busina nagsugid sa sentensya—
mga lunlon parolado sa nagkadaiyang
bilanggoan ibalhog na sa ilang gigikanan.

Misuway ako sa pagpara
pakyas puno na ang ilang gisakyan.
Gipaspasan ko ang akong paglakaw
kay sa akong pamasin daw wala pa ko
makatunga sa akong pagpanaw.
Layo pa ang tumoy niining
utlanan padulong sa Busay.

Ang bakilid diin ako
kapid-an nahunlak ug mibangon.
Ang matag huros sa hangin nga
miduyog sa akong bahakhak ug pagbakho.
Ang mga aninipot ug mga bakukang
nga dili mobalos sa pagbangotan
kon ugaling dili ko sila panumbalingon.
Kon sayloan ko man, sayod sila
ako mokayab ug mobalik kay ako
taga-banwa ug usa ka mangangayam.

Nagtinagaktak sama sa nagdaling orasan
ang akong sapatos. Paspasan ko pa
sa paglakaw kay buot kong mopauli sa Busay.
Magpasalipod sa nagkisdom nga kahaponon.
Ikyas sa salaod nga akong nahiagoman sa siyudad--

silot nga ilang gipahamtang, Reclusion Perpetua,
sa akong pagkig-abyan sa kahilom ug pakiglambigit

sa anino sa pag-inusara.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

sa balamban, ika-13 sa hunyo

“Bus nga puno sa mga pasaherong Iranian national nahulog sa pangpang sa sityo Z, Barangay Cansomoroy, Balamban,Cebu pasado alas 10:00 Domingo sa buntag.”
– SuperBalita


Kon mabitad pabalik ang takna
gikablit nalang unta ka sa mga kumagko
sa balod nga imong maagian sa dalan Toledo.
O kon nieskirda ba hinuon
ang hago nimong manibela
sa halapad ug tul-id nga taytayan
sa Sangi ug Dumlog.

Ay, naunsa ba? Kalimot na tingali ka
ang mino sa kapalaran mangilad
bisan kapila ka pa magbali sa imong gisul-ob.

Apan kon itandi mas tam-is ang huyuhoy
sa hangin nga nanuotsuot diha
sa pangpang sa Balamban.
Sayod ko nadani ka lang sa alimyon
sa mga bag-ong tubo nga balili
nga mituyhakaw sa daplin sa dalan.
Sayod ko niadtong tak-naa ang pahiyom
sa imong asawa ang nagpabiling nangaw-it
sa nahabiling sanga sa imong hunahuna

Kon motadlas man ko pagbalik sa Cansomoroy
Buot kong isipon nga dihang lugara,
kauban sa imong mga pasahero,
igo ka lang nagpasalipod diha sa dakong bungtod,
nasaag sa pagsuroy taliwala sa kakahoyan
ug malipayong nanaghoy sa mga huni
duyog sa imong nalumping nga stereo.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

kantahi ko, dong, samtang kita mag-jogging

Kantahi ko, dong, samtang kita mag-jogging
Pasagdan tang mag-unhanay
Og duyog ang singot sa atong aping
Sa atong pagsugat sa di maihap nga pagtuyok
Ipidpid og dyutay kanang goma nimong sapatos
Di ko mopaspas o mohinay sa pagdagan
Apas lang kon ikaw akong maunhan
Manganta ta, dong, samtang kita mag-jogging
sa naghuwat nga lunhaw nga hawan
mohangop sa nangamig natong kasingkasing


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

ikalima nga kutaw sa kape

Sama kini sa miaging nag-alindasay nga kagabhion.
Madungog ang pagpanaguto
sa katre sa matag wandog sa imong paghigda.
Pipila nalang ka gutlo
ug magbahas na ang kabuntagon ug hangtod karon
giduslitan paang imong mata sa pagtukaw uban
sa nagkipat-kipat nga lamparilya.

Sa gawas, misiaw kanimo ang timos nga alingising
nga nagpasipala
sa kawanangan kon nganong niining himatyon
nga kagabhion nagtuaw pa
sa pagmaya ang mga iring sa tugkaran.
Sa imong pagkawas sa katre, namasin ka
mawili sa imong pag-inusara. Sa bintana,
dihay mga hulmigas nagsadya, nagparada
sa ilang nabitbit nga grasya. Walay hangin
nga mosuway pagtuhop sa imong galamhan.
Ug walay kriik sa nagnganga nga pultahan.
Sa mabdos nga buwan walay
nag-ibid-ibid kaniya ni bisan
usa ka bituon sa kalangitan.

Ug sa ikaupat nga timpla, kaupat na usab
mibiay-biay sa imong huna-huna
ang saag nga mensahe sa usa ka babaye
nagbalandra sa selpon sa imong bana: "Ramon,
I miss you, I love you." Gibati mo ang kahuot
sa dughan ug sa gihapon padayon ka pagkutaw
sa ikalima nga tasa sa kape bisan sayod ka
nga hagbay ra nahurot ang asukar.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

sa imong pagbiya

Nabati mo ba kaha ang pagdanguyngoy sa akong dughan
samtang miduyog ang sonata nga "After All"
sa taxi nga atong gisakyan. May kamingaw bang mihinay
paghabol sa atong nagtanday nga kamot sa dihang
inanay kita nga gitulod paduol sa pantalan.

Ayaw lang katingala kon sa matag pahid
niining panyong puti di ko kaako kanimo sa paglingi.
Gilangay nato ang nahabiling gutlo sa panaad
atubangan sa barko nga gasenyas na og pauli.

Napagaw nga nanitsit ang kapanganoran,
pwera bisita, pwera bisita, pwera bisita.
Nanghasi ang dagat nga nagtumod
kanimo palayo sa akong gitindogan.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

paglayas

Sa usa ka higayon, sa pagsakay nako og tren, mitutok ka kanako
sa pangagpas kob ako usa ka langyaw ani nga lungsod o ba kaha
sakpon mo ang akong kahadlok nga nabadlis sa akong mga mata
dihang kalit ko'g gakos sa akong maleta. Wala tika panumbalinga
kon nagkatapad man og sandig ang atong mga abaga.

Buot kong motindog duol sa drayber ug barawon iyang pagduka.
Kahibalo ka ba pila na ka byahe iyang gitadlas niining dalana?
Niining taknaa, dili na lisod abton ang kapanganoran
sa matag piyong sa mata ug pagbayaw sa hunahuna.
Kapakyas ug paglaom nga nahulma sa matag hunong sa estasyon
inig balik og sakay unta mosumpay pa sa atong sugilanon.

Ug sa sunod nakong pag-ikyas palayo sa baryo uban kanimo
di nako malisang nga mosulod sa naghaguros nga sakyanan
dala ang panghambog nga ihunghong ko sa imong dunggan—
Nindot diay mosakay sa MRT labi na'g dili na kita manganaog
ug mopadayon na lang pagsakay paingon sa walay kapaingnan.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

nganong sagad ganahan ko'g lalake nga taas og buhok

Sa tunok sa ilang buhok sama kalantip sa ilang huna-huna.
Sa kalumoy sa ilang buhok sama sa bawod sa dagat

ang matag hagtik sa kuwerdas sa ilang gitara.
Sa galukot nilang buhok ang labyog sa akong sampot
duyog sa tambol sa ilang sonata.

Ang matag lugas sa ilang buhok ang inusnos

sa mga debuho nga nipilit sa kuwadro.
Sa mga salag sa ilang buhok masikop

ang kaidlas sa kabakaba sa matag

kidhat sa lente sa ilang mata.

Sa kataas sa buhok nga migamot sa ilang bagul-bagol
diha nako masudlay ang kagawasan nga wala
nabatonan sa akong buhok nga gipamub-an.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

pagpaabot

Sa kilom-kilom mosagol sa kapanganoran
ang binulhot nga aso sa akong sigarilyo.
Walay timik ang lantay nga akong gilingkoran
nga nabungol sa kanaas sa bunbon
nga gikubkob sa kumagko sa akong tiil.

Wala panumbalinga ang bahakhak sa mga bata
nga nag-iphanay sa mga kaka nga ilang nasikop,
ug bisan ang pagdapit nga ambitan
ang gituwa nga bihag sa tigbakay.

Wala'y dan-ag ang lamparilya sa among payag
bisan giaghat ko pagsulod og balik
gikan sa tibuok adlaw nakong paghuwat.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines

eklipse: hulyo 22, 2009

Walay tayhop sa trompeta ug hinagubtob sa takna
nga madunggan gikan sa nag-ambong panganod
kon dili ang mga hadyong sa mga sakyanan
ug suliyaw sa mga tawo nga minggimaw
sa nag sanga-sangang dalan ubos sa ikapitong andana
niining edipisyo nga akong gibarogan.

Wala nila mabatyagi ang ilang talagsaong panaghibalag apan
ako nga sama sa usa ka batang namuso
nga mingyahat sa akong ulo dayon tisli kanila nga nanglili
sa panag-akob sa ilang mga ngabil uban sa daklit
nga kangitngit nga mihabol sa sayo'ng kabuntagon.


-- GENALYN G. OMAPAS
Cebu City, Philippines