burutlakan-ka-adlaw (land of the dawn)

I. Awit sa henesis sa tawo 

Lidagat nga maanyag, anaa sa imong sabakan karon 
Ang bunga sa atong imortalidad— ang kalibotan. 

Pinaagi sa imong paghanggab kanako, mahiusa ang atong lawas.

Ako si Lihangin! Ang bagyo sa imong halapad nga lawod! 

Igasa ta kaniya ang kinabuhi! Apan alang kang kinsa? 

Alang kang kinsa ang atong gugma, Lidagat? 

Alang kang kinsa ang iyang pagpakabuhi? 

Gubat ba ang kinahanglan nato aron manggamot ang atong 

Mga kamot ug mamuwak ang atong mga dughan, Lidagat? 

Gubat ba tali natong duha ang nag-inusarang hinungdan 

Sa pagkamugna niining tanan? 

Gugma ba, Lidagat? 

Ang sapa nga maoy bugtong magbalantay sa iyang damgo 

Ning kaadlawon diin kolor lapis lazuli ang nawong sa iyang musa

Diin taliwala sa nagbaga nga bala sa tirador ni Lalahon 

Dili gihapon makapukan sa gihambing nga panganti 

Sa pagsapnay sa labing tinamod nga kinabuhi 

Nga giisip nga kandilang nag-unawop sa tiilan sa tigmugna 

Niining tanang mahikap ug di mahikap 

Taliwala sa reyalidad ug damgo nagtungtong ang kalibotan. 

Ang gabon nahiusa diha sa alisngaw sa baba ni Gunung 

Apan ang kangitngit maoy labing matahom 

Kay taliwala niini, manggilak ang dagitabnong kabituonan 

Didto sa bakanteng luna sa takna nga napuno sa kasilag 

Mga hayopnong mga mata nga nabulit sa kasina 

Tungod sa kamabihagon diin ang langit moyukbo 

Sa mga gihay sa demonyong mga rosas 

Takna sa dili pa mahitabo ug ang takna human sa panghitabo 

Nahiusa diha sa malinawong sapa ni Sumalongson 

Diin ang mga puting itik nga mga diwata nangaligo 

Daw mga hubo nga mga rebulto sa altar sa panteyon 

Sa mga bathalang maanyag ambongan mga langitnon... 

Dili dinhi matapos ang kangitngit, Kaptan, dili dinhi. 

Apan ang tawo, ang mortal— medias res 

Segun sa orakulo nga naningkag ang balhibo 

Ang kagaw sa iyang kaugalingong kalibog 

Pinuga gikan sa kahadlok nga gituga kaniya 

Sa mga Bathala. Siya nga gikan sa usa ka 

Gimoldeng monyeka gikan sa abog 

Nga gihulma ni Prometheus 

Diin karon, siya nakabaton og gahom sa kalayo 

Siya ang tawo nga anaa sa kasamtangan 

Apan siya mamatay segun sa propesiya 

Kay siya man pod ang tawo sa iyang ugma 

Ug ang ugma kaniya dili na mamahimong moabot 

Bisan unsaon niya kini pagpangita didto 

Sa sabakan sa gituohan niyang katahoman 

Diin ang bakak ug ang matuod nahiusa diha 

Sa usa ka mapa sa arkipelago sa mga damgo.

Ikaw, Achilles! Pilia ang kinabuhi sa panggubatan 

Kaysa sa kinabuhi diin ang awit sa kalanggaman 

Himuon mong laylay sa imong pagkatulog.  

Ikaw,Oedipus! Dili na ikaw makaikyas sa imong kapalaran 

Ang imong ginikanan mangluhod sa akong atubangan. 

Apan naa kita karon, nahadlok sa atong kamatayon;

Kita nga hagbay rang nangamatay sa liboan ka kamatayon 

Ug hangtod karon nagpadayon gihapon sa pagkamatay.

Ang kamatayon sa kalayo mao ang pagkahimugso sa aso 

Ug ang kamatayon sa aso mao ang pagkahimugso sa suba 

Diin tataw nga kita ang tinagong suba ug ang tinagong paraiso. 

Ang tawo sa iyang kinabuhi motaliwan kon ang iyang kalag 

Mahimugso sa umog nga sabakan sa banagbanag 

Diin ang puya motubo ngadto sa pagka ulitawo ug ang ulitawo 

Sa daklit motiguwang diin ang kamatayon mao ang kinabuhi 

Sa iyang mikagiwng kagahapon; ang bata maoy amahan sa tawo. 

II. Awit sa kagahapon 

Ug karon, ania, nakita ko nga nagbaklay ang buwan 

Sa bungtod sa Madia-as diin mga diyamante ang 

Kahayag nga naglutaw sa tubig sa tin-aw nga sapa 

Nga wala hulgaa sa mangtas nga si Linok. 

Wala ko mahadlok bisan mansado ang akong damgo 

Sa mga hulga, sama pananglit sa kamatuoran nga 

Ako madakin-as niining lumot 

Sa gipatungan kong mamoy nga bato 

Kay mipasulabi sa akong kasingkasing ang kalipay 

Nga akong nabati sa dihang nakigduwa ako sa mga alindahaw 

Ug mga aninipot ug mga alibangbang nga ingon kadak-a 

Sa dunggan sa elepante ang ilang mga pako 

Bisan nagpasad sa akong tiilan ang mga nangabitas 

Nga mga pako sa ilang kagahapon;

Bisan sa akong atobangan nagpasad ang patayng 

Mga dahon ubos sa mangitngit nga suok sa kanopiya 

Sa nagdupang mga dahon sa higanteng mga badyang 

Ug mga dalili nga mayamogon pang namalandong 

Sa buwan human sa daklit nga uwan 

Ako nga nanghimasa binanwagan sa buwan 

Kay hugaw ang akong mga tiil ug sandalyas 

Nangaliyupo sa sapa nga panalanginan ako 

Nga sama bag ako ang kinaunhang linalang 

Nga midapit kaniya aron magpalimpyo sa lapalapa.

 

Isipon ta lang nga pahinungod kining gaigdal nga tuod 

Alang sa mga nahikalimtang mga sugilanon sa balangay 

Nga salin sa nangapukan nga bantayog sa atong kaliwatan 

Walay laing makahinumdom nga sama niini 

Gawas niadtong hilomong mga alindahaw sa sapa 

Diin ang nagkurog nga mga dahong kamot 

Nga nagkinuptanay aron salipdan ang tinagong suba 

Nga gipang-iway sa gabunong palad sa takna 

Diin gipestahan ang maambong nga bayhon niini 

Og mga kasakit ug kabalisa ug nagbiste kinig itom 

Nga patadyong isip usa ka pagdayeg sa gubat sa mga ubos 

Atol sa kahimayaong pagkapaslot sa kagabhion 

Gikan sa panit nilang Simuran ug Siguinarugan. 

Ang kaadlawon miturok sa landong 

Nagpahilayo sa dan-ag sa buwan. 

Ania ako kilid niining suba. 

Ania ako sa sabakan sa akong Bathala, 

Namalandong sa mga luta sa akong kagahapon

Nangaliyupo nga banhawon sa akong 

Kaugalingong mga damgo ang akong lawas 

Ug itugyan sa bugnawng tubig sa sapa dinhi kanako 

Ang iyang gahom aron mapukan kining 

Nagpadayong alingiing sulod sa akong 

Kasingkasing diin namuwak ang kalayong mga rosas;

Diin sa daklit nga pagsilaob sa damgo daw kalayo 

Dihay panganod nga nagluib apan dia gihapon 

Ang nagmaisugong maskara nga gitabunan ang 

Nawong sa matuod nga gamhanan 

Nga gidan-okan og mga maanyag nga talan-awon 

Gikan sa labing ambongang kabituonan 

Ang kagawasan sa praktikal nga panginahanglan 

Erhebung Lihok sama sa panahon sa Piedra del Sol 

Sa kahadlok nga gibati sa labing maisugon 

Nga giburda ngadto sa lawas sa kahadlok. '

Ang langit mohalok sa nagturayog nga parola 

Diin ang tawo ug ang iyang dila mapukan 

Ingon man usab ang iyang pinulongan 

Sa takna ug sa iyang gikalisangang kamatayon.  

Bisan ang mortalidad matugkag kuyamoy 

Nga maoy mohiram sa lungon sa kamatayon 

Aron pamation ang kabugnaw niini ug ang iyang mga gidibuhong 

Mga letra ug mga bayhon sa nagkadaiyang mga hayop 

Sa harden sa Eden atol sa kinaunhang subasko sa himaya-- 

                                               a-dam nga mao ang tawo 

                                               dam nga mao ang dugo 

                                               adama nga mao ang yuta.  

Suginli ako sa henesis sa kinaunhang akto sa pagpangawat 

Og kalayo gikan sa gingharian ni Makilum sa Bagidan.

                                               Kamatayon.

Nahupas na ang salamangka ni Abyang Durunuun 

Aron lingaw-lingawon ang mananabtang engkanto 

Diin bisan si Saragnayan manghupaw sa yawan-ong 

Maskara niining maong linalang 

O bisan si Inaginid ug Makanduk 

Mamarog ang mga balhibo sa tangkugo. 

Unsa ka malisod ang tahas nga dakpon 

Ang maong maanyag nga linalang daw si Freyja 

Nga nagbiste og labing mahalong binurdahang bistida 

Samtang nagsakay sa karwahe ni Apollo 

Tadlas sa namuwaypuway nga mga binuhat ni 

Makilumug latas sa banika ni Alunsina 

Diin walay maantigong makapukan sa halangdong sonata 

Sa awit nga nagtugtog sa kundiman sa lasang 

Sa damgo diin nanganino ang mga balhibo sa pabo 

Nga hulga sa kaanyag sa tinagong suba nga nag-asoy 

Sa bugnawng kaadlawon sa unang pagsubang 

Sa kinaunhang katugnaw nga nabatian sa mga kataw 

Sa dihang midahinggay ang yamog gikan sa mga mata 

Sa puting itik nga gibukhad ang iyang puting mga balhibo 

                                             Dungan sa pagtingog sa shankha 

                                             Usa ka malumong awit sa Baua

                                             COIR CEATHAR CHUIR 

                                             Ang kalinaw maimoha 

Maampoon kitang nanimpalad niining maong suba 

Namasin nga kantahon ang atong gugma ni Orpheus 

Diin ang mapulang mga ngabil tungod sa kamabihagon 

Isabuwak ngadto sa sapa isip sagradong halad sa mga nimpa; 

Namasin nga sa panahon diin magnihit ang mga kandiis 

Tugahan unta ang mga diwata nianang kaanyag nga takos 

Saulogon ibabaw sa parola nga dapiton sa saag 

Nga mga barko sa katulogon. 

Ug ang dagway ni Narcissus nga iyang inampingan 

Maampingong gipahiluna diha sa sanag nga samin sa sapa 

Ang iyang gianinaw dili ang iyang kaibog sa iyang kaugalingon 

Kondili ang iyang gibating gugma sa sapa nga manggihatagon 

Kaniya og kaambong nga alang kaniya usa ka diyosnong 

Pagdayeg sa iyang mortalidad. Kon si Narcissus dili usa 

Ka mahuyangong mortal unsay pulos sa iyang pagbating 

Obsesyon sa iyang kaugalingong repleksyon? 

                                          Limbungan ang kalibotan,

Dili alang sa susama ni Narcissus kondili sa susama 

Sa tawong walay kaisog nga lantawon ang iyang 

Kaugalingon ngadto sa maong sapa 

Mga tawong igo lamang molabang apan dili 

Makamaong mohatag og diyotayng kahingawa sa tubig. 

                                         Ang gisagol nga tubig sa conium maculatum 

Aron ihilo ni Socrates, gikan sa maong sapa 

Nga unang gilantaw ni Narcissus ang iyang nawong. 

Ang tawo wala masayod niini kay iya mang 

Gikalimtan nga siya si Narcissus ug siya ang bugtong 

Sad-an sa kamatayon ni Socrates. 

Ang tawo mao ang mamumuno ug siya ang tawong 

Angay motipig sa awit sa iyang kasapaan. 

III. Awit sa kasingkasing 

Puntik sa tigre ang bayhon sa kagabhion.

Gisudlay sa umog nga kangitngit 

Ang baslay mong buhok 

Nga sumpay sa alpa sa sidlakan. 

Ikaw ang raya sa bughaw nga langit 

Daw gibukhad nga mga pako sa asul nga langgam 

Ang gingharian mo nga nagbatog sa langit. 

Ang imong sandalyas ginama sa pako 

Sa labing hamiling alibangbang.

Ang imong mga mata daw hamiling mga muwebles.  

Ang tanang kahoy moyukbo sa imong gitas-on.

Ang yuta moluhod sa imong paglupad.

Bathalang tadiyandi, ikaw ang labing maanyag!  

Nagsul-ob ikaw og kahayag nga giburda 

Gikan sa labing nihit nga bituon sa konstelasyong Orion.

Gisuhid ko ang imong tingog, o mag-aawit!  

Mipanaw ako kuyog sa imong hagawhaw. 

Gipangita ko diha sa imong lawas 

Ang gingharian sa langit.  

Diha sa imong dughanan, o maanyag, 

Miluhod ako ug gihiram ang akong kahuyang 

Diin sama sa tubig sa sapa, giinom ko 

Ang imong dugo, ug tungod niana 

Ang tan-aw ko sa kalanggaman usa na ka nagdilaab 

Nga sarimanok nga namungingi sa nagkadaiyang bulok. 

Ang imong nawong mao ang hiniusang 

Kaanyag sa tanan maanyag— 

Ikaw ang takna sa tanang taknaan. 

Ang imong ngabil tabil sa bughawng langit. 

Ang imong tinutokan gikalisangang abyan. 

Ang imong dughanan, budaya sa sidlakan. 

Ang imong kuyamoy, perlas nga mamoy. 
Ang imong baba, garbo sa tigmugna.

Ang imong bugan, dakong kalawran.

Ug sa akong pagkasaag diha sa lasang 

Sulod sa kulong mong buhok, 

Nahikalimot na ako sa imong ngalan… 

Ikaw ba si Maebel, Melusina, 

Persephone, Aphrodite, Hera, Maria, Salome? 

Ubos sa tuhod sa usa ka Bathala 

Miampo ako nga unta 

Ang kalag ni Dionysus mokunsad kanako 

Ug himayaon ko ang kalibotan sa tawhanong 

Katungod nga magmalipayon ug magsadya 

Pinaagi sa alak ug himuong awit ang kaanyag mo 

Nga maoy bulawan nga sarang kong 

Ikagasa human sa akong kinabuhi nga 

Maoy timbangon sa maghuhukom 

Human ko baybaya ang suba 

Kon takos ba akong sagakayon paingon 

Didto sa hamiling paraiso diin— 

Ikaw, o labing maanyag, naghuwat kanako sa 

Usa ka balkonaheng gidayandayanan og mga buwak 

Diin ang kalibotan naglutaw 

Diha sa imong sabakan 

Ug ang tanang adunay kinabuhi 

Gikan diha sa tuboran sa imong kaanyag 

Ug samtang ikaw nanudlay

Inanayng matabunan ang akong 

Mga mata og habaga nga gabon 

Ug inanay kang magpahilayo… 

Ug nianang higayona, hamili, 

Hingpit kang mahanaw dinhi sa akong damgo, 

Alunsina. 

-- LEONEL QUILLO 

Intramuros, Manila, Philippines

tulo ka tulomanon sa paghinumdom

“Today in my heart a vague trembling of stars, but my way is lost in the soul of the mist light lops my wings, the hurt of my sadness moistens memories in thought’s fountain..." -- Frederico Garcia Lorca 

I 

gipas-an sa uhong sa agusto ang mga lusok sa uwan nga mingtugpa sa iyang alimpulo: ang yamog gikan sa dahon sa bayabas bugnaw nahisama sa simod sa irong gihubak: mibunok og hinanali ang ulan; nabasa ang estante nga duwaanan sa mga bata ug nahimo kining mga kontinente sa mga sapa-sapa diin sa matag labyog sa gutlo, managsanghiray sila hantod sa nahimong lim-aw nga karon giambak-abakan na sa mga batang nagpasinguwan duyog ang ilang lumalabayng kabatan-on. 

II 

sa matag bisita sa handurawan adunay yam-is nga kagahapon nga gipalaman sa linungkaob sa ulan, ikahimuot ta nga adunay mga katugnaw nga ikadalit ang uwan nga mopabinhod sa atong mga tangkugo ug dugokan, ang mga lapok nga namilit gihapon sa atong lapalapa karon, ang atong singot ug laway nga mingsagol sa tubig ug midailos paubos sa atong mga pusod, ang pangos nga gilimod ta lang ang kahapdos ngadto sa atong mga inahan, o kaha ang atong nabasang biste ug karsones nga mipilit sa atong lawas kaniadto nga karon, gisab-ilay na lang nato sa pantaw sa atong panumdoman. 

III 

hangtod sa kataposang adlaw sa atong panaw mahanduraw ta kining tanan. Kalaki ta lang. Ug katong tsinelas nga sayon-sayon ra nato pagtunob ug paglabaylabay, naa gihapon sa estante, matag bunok sa uwan magpadayon gihapon siya sa iyang paglutaw: tsinelas nga gitabilan ta og panapton nga atong gikortehan og mga ngalan.

 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

telon sa pag-inusara

Gibukhad ko karon ang telon sa akong pag-inusara. Sidahon ang kahilom nga gitahi sa kilumkilom. Gapasnon ang kamot sa kangitngit nga mitakob sa bayhon sa tamboanan diin gikuwadro ang urom sa kagabhion. Ang pendulo sa alimungaw kanunayng gatuya-tuya sulod sa akong panumdoman. May giburdang kahaw-ang ang wa'y baybayong kangitngit didto sa telon, apan taliwala niana, dayag gihapon ang makanunayong pagsunod-sunod sa akong anino kanako taliwala sa pagbukhad sa telon sa akong pag-inusara. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

radioactive decay

Katong panit sa saging nga imong gilabay sa basurahan, 

            madugta ra to kadugayan. 

Katong mga buhok nga gikuha sa barbero sa imong ulo, 

            madugta ra to kadugayan. 

Katong mangga nga imong gilabay human nimo tamuyi, 

            madugta ra to kadugayan. 

Kanang imong lawas nga imong giampingan, 

            madugta ra na kadugayan. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

lamdag sa wala pa ang uwan

Gidalidali og hipos 

sa inahan ang iyang hinayhay 

samtang sa luyo 

sa ilang balay 

ang anak niyang lalaki 

nakigdula sa mga alindanaw 

ubos sa abohong 

kawanangan. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

mga bukog sa hangin

1 

Ang balighong kabuntagon 

Ilansad sa kaadlawon 

2 

Ang mga panid sa karaang basahon 

Mga pulong nga mingdunggo sa baybayon 

3 

Ang mga tanlag nga nagpasad sa kasagbotan 

Mga basiyo sa nahikalimtang pinulongan 

4 

Ang gibanlas nga kagingking sa bilyakong bawod 

Layag nga midunggo sa tributaryo sa lawod 

5 

Agiwng gikan sa naugdaw nga balilihan 

Nunot sa gidaobang panumdoman 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

jean-michel basquiat

Sukad niadtong gihatagan ka sa imong inahan og libro sa mga kalabera dugay rang gimapa sa kangitngit ang langit. Ang metrosan sa kahilom nabagli sa imong paghimugso. Ang mga irong buang nagsangyaw sa ilang kalipay tungod kay mingdan-ag kanila ang eklipseng tilimad-on sa imong pag-abot. Mingluhod sa imong atubangan ang pito ka espiritu gikan sa sangtuwaryo sa mga libat ug sila nanginhas diha sa hunasan sa imong palad diin nanampiling ang anak sa kamatayon. Ang gihiusa ninyong kalag mingsampit og kahibulongang pag-ampo nga gitubag sa mga uwak nga moguwa matag eklipse aron imnon ang dugo sa bakunawa. Nasukod sa gihiusa ninyong mga anino ang langit diin dugay rang nanganti ang gabonong kilumkilom nga masikop ang abuhong tulabong nga galupad dungan ang mga alibangbang nga mga bituon. Saksi ang labing maas nga tikarol sa kon unsa ka itom ang imong kibot sa dihang ikaw mituwad apan siya dali rang nahikalimot sa iyang tahas nga isugilon kini sa imong kaaway kay wala, wala siyay nahagdaw kondili ang tipaka sa gilamoy mong itlog sa bulawang sarimanok nga halad sa estatuwang reinkarnasyon sa imong apohan nga babaye. Sayri nga may giandam nang lawak aron imong kapahulayan diin nanagtindog ang mga habog nga punoan sa kahoy kansang dahon tambal sa patol ug almuranas. Sa dili pa ang takna sa imong pagpiyong, pasagdi ang mga diwata nga managlumbaay og halok kanimo. Pasagdi nga ang alimyon sa ilang gininhawa, imong mahanggab diha sa akto sa imong pagkatulog. Buot nilang mokuyog sa panaw sa imong damgo diin sila mamahimong katipik sa imong sedahong dalan paingon sa kahingpitan sa imong pagkatawo. Ikaw ang ilang tuyo. Pasagdi sila sa ilang buot buhaton kay sila usab aduna’y kalabera nga damgo sama nimo. 

 -- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

ang babayeng napuno sa gakayong buwan

Ang itom nga baho sa mga bulok natanggong 

Didto sa lapukong kahayag. Aduna ka ba’y 

Gitagoan diha sulod sa galuno nimong 

Pusod? Kanus-a man moabot ang dugoong 

Kagabhion? Ang gugma usa ka panaw paingon 

Sa halayong mga bituon. Ug panaw paingon ngadto  

Sa dapit nga aduna’y di maginhawang hangin. 

Ang gugma usa ka dakong gubat sa mga kilat, 

Ug ang duha ka lawas napagba tungod 

Sa mabangis niining taming. Halok ngadto 

Sa lain na pong halok hangtod matakoban 

Ang ginagmayng eternidad nga namugna 

Sa atong ginagmayng mga lihok ug panagbag-id. 

Ang utlanan. Ang kasapaan. Ug ang metalikong 

Bangaw sa subangan ang gakayong buwan 

Napormang mga mata tali sa inilogay sa kahayag 

Ug sa kangitngit. Langga, ihamyang ko sa upat ka 

Dimensyon ang alimyon sa napaig tang dugo. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

siglo sa salamangka

Sa di pa nato tungabon ang sanglitan sa hinapos nga kagabhion, sayran ta nga inanayng nalumpag ang buhilamang ginama sa karaang mga tugas nga gidapat kaniadto sa karaang lantay. Punto na usab sa siglo sa salamangka ug ang atong mga magbalantay mao ang galurat nga mga bituon nga sa wanang namikat kanato. Palaran ang makakaplag sa idlas nga taknaan kansang mga kamot motudlo sa petsa sa kamatayon. Ang mga saag ug wala hiilhing mga patayng lawas mangabuhi ug pangitaon ang nahabilin nga kapikas sa ilang kasingkasing ug ang kapikas sa buwan nga daw sanggot sa nagpangagot nga dughan. 

-- LEONEL QUILLO
Malalag, Davao del Sur, Philippines

golconda

Bisa’g mabuntagan og inihap 

ang buta nga salamangkero 

sa bulbol ni Magritte nga nanlibawot 

bisag masanghiran lamang sa iyang siko 

matandog ug molugnot dayon 

ang ikog sa kometang nahitagpilaw 

sa liboan na ka milenya. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

balkonahe

The hour is larger and I more alone... 

Ayaw pagsandig sa balkonahe kon ikaw 

nagbinugtong (sumala sa insik nga magbabalak). 

Ang pihing nga bulan tupad sa laundok 

sa mga panganod 

daw sagabay sa damgo ug panghinaot 

sa ul-ol nga panumdoman nga gilikisan sa tambayawang 

anino nga nagbalay niining suok sa balkonahe, 

nga sa dili na matino ug mahinumdomang siglo 

kanunay ang pagpanghagtak sa mga balhibo sa 

napusngang langgam nga napitso og igo sa idlas nga bala 

nga walay kabhang. 

Ang lawas sa babaye nga gidihogan og lana 

nga tunlodanan sa gapas mga giagup-op nga panid 

sa karaang manuskripto sa dula sa bantawan 

nga nag-ulohang, Le Malade Imaginaire. 

Aduna’y duha ka nag-igdal nga rima 

nga ania mingtupad kanako niining balkonahe 

samtang ang kagabhion gipasundayag 

ang paglihok sa bulan ug mga panganod daw 

nanagkukabildong mga aktor sa tablado sa langit 

samtang sa awaaw nga dalan may pipila ka mga pagano 

nga giprosesyon ang ilang tambayawang Bathala, 

ug dinhi niining maong balkonahe, tin-aw 

sa akong mg mata nga may gisabwag 

ang mga pagano gikan sa ilang gikabibang 

dunot nga bayong: tilimad-on nga ako 

mag-inusara sa tibuok kong kinabuhi. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

maithuna

"and pomegranate of flame" 

 -- Octavio Paz 

Duyog sa tanang kaanyag ug sa tanang kahibulongan, 

Hikaplagan ko ikaw kuyog ang bugnawng mata sa ulan. 

Miawas ang lumot sa kilumkilom. 

Sa imong kaawason nga pahiyom.
Mibuhagay ang kagabhion diha sa imong nataran. 

Ang asul kong anino, ang luspad kong kaugatan, 

Ang bugnaw kong dugo, anaa sa agtang 

Sa lapad mong pus-on nga daw kawanangang 

Gabuno, ug tungod niana nahimamat ko ikaw-- 

Naligo sa suba sa tungang gabii kong pagduhiraw. 

Sa imong bat-ang, nahimong dakong lawod 

Ang kangitngit. Usa na ka mitna sa lamat 

Ang imong pus-on. Sa imong dughan aduna’y migula 

Nga mga alpabeto; sa imong baba mituis  

Ang nikilado mong dila, ug pinaagi sa giimbentong 

Silaba sa inalisngaw sa imong gininhawa, sauloga 

Ang mga tigmo ug tanghaga nga nanuksok 

Sa imong ilok ug bugan. Huboon nako gikan 

Sa imong lawas ang gisul-ob mong sihag 

Aron ang kagabhion dili lamang matapos 

Sa pagpadunghay nianang imong buhok, ug dayon 

Niining gutloa ako usa na sa imong mga sulogoon. 

Busa, ania ang pagbuhagay sa akong mga kamot 

Ug ang paghuyohoy sa akong mga tudlo. Hinaot 

Kini pasagdan nimo nga momapa lapas 

Sa imong panit. Pasagdi ko nga mangahas 

Pagsudlay ang imong buhok sama sa pagsuyod 

Sa dagayday aron imohang masabtan na gyod 

Nganong— sa dili pa ang banagbanag mobukad— 

Magdanlog kanunay kining akong palad. 

-- LEONEL QUILLO
Malalag, Davao del Sur, Philippines

les amants

Gitakoban og puting panapton 

Ang panagpingki sa mala nga salamangka 

Nga motugaw sa nahinanok nga kalibotan 

Ug mobugto sa habak sa katulogon 

Nga mosukod sa hawan nga gintang 

Taliwala sa panagdait sa mga alindahaw 

Nga kanunayng gihandom ang paggimaw 

Sa yagpis nga bulan 

Aron maoy molangkat sa tabil 

Sa luspad nga kawanangan. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

nostalgia

“as small as a world and as large as alone” 

-- e. e cummings 

Ang tagning nga singgit sa inahan sa batang masupilon 

Tulumanon sa hataas nga pag-antos. 

Ug ang singgit sa alas dose sa iyang inahan maoy moukyab sa huy-ab 

Maoy labing alingugngog, maoy bayhon sa iyang pagkamasupilon. 

Siya nga kanunayng naglaag halayo sa ilang panimalay

Napikhan og dakong kinumo sa kaaway sa iyang hugpong; 

Miburot ug nangamatis ang mata, mihangad sa adlaw 

Ug sa iyang pagngislo, gihakop siya sa tumang pagbasol. 

Pagbasol sa kalapad sa kahaw-ang 

Sa kalapad sa kawanangan, 

Sa kalapad sa iyang pagbasol 

Sa kawanangan sa kalayong naghulat kaniya nga masupilon. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

uwang: alang kang Allen Ginsberg

"I will show you fear in a handful of dust." 

-- T.S Eliot 

Tabunong lunangan, gingharian sa kilumkilom. Ang habog nga sagidlisan sa hangin gipabangaw sa kay-ag nga kalibotan ug tadlas sa kalaberang kakahoyan, nangulihad pa ang alingagngag sa sidlakan. Nag-alirong ang mga pagaw nga bulalakawng buot manaygon sa kawanangan. Dayag ang bagang gabon purya buyag: nunot sa kabaga nahisalipdan ang nahunlak nga buhilaman kansang signos gitag-an na daan sa higanteng buriring nga binuhi sa nahinanok nga kadagatan. Sa laksot nga urom gidigahan og nangatun-as nga mga sanglitanan. Galamhan nagkawankawan nagpaanod sa bul-og sa kasapaan paingon sa kalawran sa damgo ug alimungaw: mobulhot man o mohunong sa wa’y padulngan, usa ra’y paagi aron mahalingkawas sa laksot nga urom: kini mao ang pagkamatay sa wala’y hinungdan. Wa’y pagkatugkad kining walog sa nangalanayng taknaan nga gipangsablay sa mga sanga nga gipul-ongan sa gilamat nga mangangayam. Ang pagaw nga hagawhaw sa yutang natawhan, sinambogan sa pagtamay gisuginlan og tonadang tipasak sa laway sa ugis nga talirongan sa habog nga punoan sa saging nga kardaba. Sa giwang taliwala sa signos ug pabilo sa nag-unawop tang buhilaman, ubay-ubay na ang milalin ug nahisakay sa laylay sa gabok nga tingusbawan: namasin nga sa pikas tampi mahakaplagan ang hulad sa bituong di maantigong maugdaw ug mahanaw. Niining panaw sa atoang pagtumbok gitulisok kita niining damurhawng aligato nga napadpad gikan sa gidaobang gingharian sa mga bathala: gisugilon niya kanato ang iyang kasinatian sa iyang pagsulay pag-eskapo sa galabirintong dimensyon kansang danawan sa mga unibersong nangatunaw ug nangatun-as. Didto wala na kitay madawdaw kon dili ang abo sa atoang kaugalingong kalag nga nahilakip og gupok sa kalayo. Sumala sa propesiya sa bulawang salampating motungha lang matag sawumsom, patyon kita sa usa ka grano sa abog ug itambog kita niya sa usa ka disyertong nagpasad ug nagligdas ang iyang mga hinanib. Takulahaw adunay mga madre nga engkanto nga adunay gay-ot nga mga dagway. Sila moduaw kanato ug tunolan ta nila sa kunot nilang mga kamot ug dawaton ta kini samtang gikalawat ang atong pagkamakasasala. Human sa hut-ong sa gutlo, dili mamostra ang atong bayhon: misiwil ang atong dila, milugwa ang atong mga mata ug miguwa ang tinai sa atong baba sama sa usa ka anananggal. 

 Ug sa atong pagbalik sa gibiyaan tang buhilaman, hayan nga dili na kita mailhan sa atong kaliwatan tungod kay dili na kita ang bayhon nga ilang kapanaminan. Lahi na kita nila: ang atoang mga kalag ginama na sa gipanglut-od nga tipaka sa nangahibat nga lawas sa bisan kinsang linalang nga atong mahinagbo ug mapunitan sa dalan paingon dinhi. Ug wala kita masayod kon sutil o buotan ba kining mga lawasa kaniadto. Ug wala, wala pa makatigoriya kon babaye ba kini sila o lalake. Wala, wala’y nasayod. 

 -- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines