pagtagmo

“On Nov. 8, 2013, more than 10,000 people lost their lives to Super typhoon Yolanda. Two-thirds of those who died were children…” 

Siyahan, ginpapan-ngutdan ni Arsenia an mga kandila. 

An asul naabot na la hin unom ka pulgada, 

an busag, tulo ka pulgada. 

Katima ginbabaros niya an inutdan nga sidsid 

para lumabaw an pabilo. 

Ngan, makadto ha puno han santol, 

nga ira ginkalagiwan ha takna han libnas. 

Dida niya igintatayok an duduha. 

Gindadagkutan ni Arsenia an asul para kan Dodong, 

dose anyos Grade 6 ha San Jose Elementary, 

an busag, kan Inday, sais anyos, kinder ha Central, 

kada petsa otso, hit’ kada bulan ngada hit’ kahasta. 

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

desisyon

Tiuli kita.

Ha sapit mo gintugon ko

An akon  kalugaringon, 

nga pagsulod ha purtahan 

gagakuson  ka hin mahugot

maharok ka ha akon dughan

ngan hihing-gukon han imo irong 

an nakwintas nga pahamot ha akon liog 

pagsisim-simon han imo mamara nga im-im 

an mga liso han balhas nga nagtirok ha akon pusod.

Diri ka makita  han pamugong ha ak’ mga mata

Diri ka maabat han paningkamot han ak’ bayhon

nga diri ko mabak’ad an aton gintalunay nga kinabuhi.

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

two lines, positive

Alaga’t 

            Sipyat la!

Bali ka nahipalindas, natumba

Dagos binukolan, tinudkan.

Karaghulog la’t pagsaringsing,

Bali ka man bakhaw?

Bisan ngani’t mga gumamela

Nga naguunay pagpadamo,

Naabuyon hit mga pagpasipara 

Han mga buyog ngan alibangbang.

Laksi na la ngay’an hit takna 

Inin nga panhimo hin bata!

Alagad ka man ka hamabaw 

Hinin nga imo pagtuyaw

Kay bali man magtatapo 

An ulo-ulo ngan alawihaaw

Kun waray may ginpahuwaw

Ngan waray may ginpahungaw.

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

tulo ka dangaw

Tulo ka dangaw tikang han akon dughan

Huyayag an imo katurog samtang

Ako ibinilin mo pagnawa 

Ha pagmamat’an.

Tumakla an tagoto pag-ughaw,

An bukatkat nan-aghat,

“Dak’pa it’ himaya ha luyo hit mga damgo”.

Ginpamaspas ko an imo alimyon 

Nga nagtirok ha akon ulunan,

Nagpanikid an akon kalag

Naglayat ha kagabihon an akon buot. 

Gintultol han akon tudlo an dalan 

Tikadto han hinipos nga katam’is,

Ginharing an baga, ginpalaga ngada

Paglalahingab han akon kauundan,

Pagpusak han nagrarangat nga kahayag 

Nag-aawak, nag-aawas, naglalagidlid 

Nagtitirok ha akon kasu-kasuan,

Nagpapaluoy ha kamanatok

Nga nagtataob ha akon kaluluthan.

Tulo ka dangaw tikang han imo 

Huyayag nga pagkaturog 

Umangkas ha bulalakaw an akon kalag.

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

kan nanay kalendaryo

An kan nanay kalendaryo iya ginsusuratan.

May walo ka adlaw nga gin tsekan ngan 

duha ka pulo nga may ekis. Kundi  

mas damo pa hito an amon pakiana.

“Ito nga inekisan, ito an  mga adlaw

 nga sarawayon, salaan”, baton niya

han amon pakiana. “ Kay ano man?”

“Ah! basta,  maraut it bata nga pakialamera”.

Usa ka adlaw, hi Nanay 

naaro-tubang han iya kalendaryo, nag iinihap.

Nagsirom an nawong ginrabot

ginkunot, tapos ginpiro-piksi an paypay han bulan,

Katima hadto hi Nanay nagsisinuka, 

nanluluya, ngan nagpipinamusa.

An iya tiyan nagdinako, ngada’n 

pag-anak kan Lilay, an amon ikalima.

Siring ni Apoy kan Nanay nga nagpapasuso

“Pagbuot ito’t  Diyos, karawata. Magkadiano pa man

iton kada bata kanan langit ito ginhatag nga grasya”.

Tikang umabot it amon puto, apinas kami makasura,

Tapos hi Manoy  waray na pag-eskwela

Ginpaupod na ni Tatay ha dagat pangisda. 

Baga’n ungod an sagbang ni Dada Tikya, 

ngalaong , “Intawon hi Sergia nagdugang na liwat 

hin turubongan na baba. Bis’ pa man it kanan langit

grasya, kay waray man pakapin nga ipanmaralit”.

                        

Hi Nanay tikang hadto, waray na gud 

Mag arug hin kalendaryo.

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

bug’at

para kan Romel O.

Hadto nga gab’i, mabugat an kasisidman
nausong ha sugbong, mahawol ha dughan,
nabuong hin buot.

May kurahab nga bim’nutho ha kasiruman,
“Pagpabukid pagpabukid, may tsunami!”

Pinangalasan kami, ngan dagos pumugwat.
“Anay, panginano daw kita!”. Bitbit an ispat
naglaksi pagtultol ngadto ha dagat.

Naagian ka namon sapit han mga lapok,
ha nabukid nga mga siot nagbibibikho ka,
nakaalampay hin taklap.

Limnabay la kami, napahadog hin kalisang.
Pag-abot ha pampang, ginlawagan an dagat.
“Waray umatras an tubig! Diri matsunami,
kay waray man maglinog”.

Pagbalik namon, nakada ka pa nagtitinuok.
Nagdadagmit kami dara an sumat,
“Diri ma-tsunami, kalma la kamo.”

Kinabuwasan, Sabado han aga,
tugway ko hi Inay tikadto haairport
mananagana nga makabiyahe.
Hi Doris may gintudlok ha kasi’utan
lawas hin lalakihay, lubas,
nahundaray ha ligid han dalan,
“An bata kakulop”.
An bata nga amon gin inagi-agian.

Akon hiya ginhapwat
magtugnaw an aping, nan-ngingitom an tagiliran.
Kamakalilisang hin bugat!

Hito nga takna nahibaruan ko nga dadad’on
han akon sugbong an iya kabugat,
ngan kanunay ko nga pagbabalunon.

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

hi tatay gusting nga paraglabas

ginlubong namon 

ha libong han iya payag,
ha Brgy Santo Nino
pagultan hit Tolosa ngan Tanuan.

Kahuman han dulok,
pagbalik han dagat ha Pasipiko,
pagpabilin han hanang,
bumulang kan Tonying an iya kamot
nga natahos dida han nabukid nga siot,

Hi Tay Gusting, nga ginbuhi
ngan nanginabuhi ha dagat,
dagat la gihapon an naganaw.

-- FIRIE JILL T. RAMOS                                                                                                            Tacloban City, Philippines