puwersa remedyo

Ang pag-alsa sa kaugalingong bangko 

Sama ra sa pag-unay og kaon 

Sa kaugalingong igit. 

Ayaw intawon kana buhata, higala. 

Ang tai ihatag na lang sa mga iro. 

 -- OMAR KHALID 

Metro Manila, Philippines

hagit

(alang sa mga magbabalak kansang tingog dili kaayo madungog) 

Inigkatangtang sa imong ulo, ang handomanan ining natigom moturok sa lim-aw diin malipayong nag-selfie ang baki nga naglantaw sa katingalahang bangaw sa habagatan. Walay panganod ni bangaw nga moyukbo sa nagkahubas nga sapa. Hamis ug seda ang bukid. Ang gindailan nagpasiuna sa taliabot nga kataposan. Ang propesiya sa mga mananabtan matuman segun sa ilang giyamyam. Badlis paingon sa busay ang prosesyon sa mga perigno. Isinggit na ang kataposan mong pangadye sa dili ka pa mahimong tipik sa mitaliwang basahon. 

 -- OMAR KHALID 

Metro Manila, Philippines

cinema, anemic

Napuno sa alibangbang nga salamin ang dalan 

Nag-amag ang hulma sa numero gikan sa kalendaryong salamin 

Ang gipatik nga titik sa lapidang salamin
Timaan sa patayng lawas nga salamin 

Niining taknaa, ang kalibotan gantuong sa salamin 

Mga walhong pako sa salampating salamin 

Mga kinulit nga kasingkasing nga salamin 

Mga estatuwa nga nagsuka og plemang salamin 

Nahibat ang kuwadradong arko sa bangaw nga salamin 

Misinggit og “Jackpot!” ang maton nga salamin 

Mitabas sa hangin ang espada sa berdugong salamin 

Naghigda sa ER ang pasyenteng salamin 

Mikatawa ang mananambal nga salamin 

Sa gawas, nabuslot ang kadahonan sa ulan nga salamin 

 -- OMAR KHALID 

Metro Manila, Philippines

soixante-neuf

ang gidaghanon sa balas dugay rang naihap sa balod 

ug ang kalawran sa atong mga lawas dugay rang 

gimapa sa atong mga tudlo 

sa nagdilaab nga mga balili nagsayaw ang pito 

ka espiritu sa kahilom. ang gilay-on sa gabii 

mahikap ko ra sa imong buhok nga gidulaan sa ayaay 

gisuwayan natog litok ang mga ngalan sa tanang 

katingalahan. pananglit, sa mga uhas nga tayaon 

nga mitadlas sa hangin niadtong adlaw nga may 

nasaag nga mangangayam. naigo kitang duha 

sa gapasan ug samaran kitang gianod sa kilumkilom 

ang atong gatilagak nga dugo ikog sa bakunawa 

nga giasoy sa katigulangan kanang 

mag-esklipse ang tambilagaw nga buwan

gitugkan og mga siyudad ang akong dughan 

diin ang balibongan sa turayog nga mga dakbalay 

nagsuot sa gabonong palis sa kagahapon 

diin sa nataran sa kahugmakon nga kapilya adunay 

nag-inusarang guryon nga nanuhak sa hinog nga kapayas 

nahimong danglog nga busay ang imong liog 

diin ang mapulang tabanog galupad uban sa 

abohon nga bangaw. wala, walay bata nga naggunting 

sa nahibat nga arko, maong mipadayon ka sa pagdagayday 

subay sa daghang pagkapusgay sa mga dalid, pagang, ug lag-it. 

nalantawan ta sa unahan ang gatabyog ang mga eskinitang kable 

diin sa tumoy may gabok nga mga tulay kansang tulmaan 

may tayaon nga estatuwang neyon nga buot molihok 

ug mohuyad sa espada punting sa gindailan 

aron tabason ang kahayag sa mga bituon. 

ang imong mata nahimong awaaw nga lasang 

katipik sa sangtuwaryo sa mga bulok nga walay ngalan 

padayon ka sa pagtan-aw sa di makita 

suginli ako niadtong banika nga gituboan og 

nagdilaab nga baha sa mga rosas. 

sedahon ang imong pagsangpit kanako diha sa 

akto sa matahom kong kamatayon. 

asul ang kainit sa imong gininhawa 

metaliko ang imong halok sa isla sa akong pusod 

ug niining mga gutloa, buot kong mahimong gapnod 

aron itugyan ang pinilo kong panit sa tributaryo sa kahilom. 

-- OMAR KHALID 

Metro Manila, Philippines

ang wa gipakita sa vitruvian man

Tin-aw ang upat ka kamot, upat ka tiil, ug ang matematikanhong katukib 

sa mga detalye. Apan sa tan-aw sa usa ka metapisiko, aduna kiniy 1,509,056 ka 

balhibo (sa tanan ining porma, e.g. buhok, kilay, bungot, bulbol) ug nagbaton 

kinig 1,200,081 ka gagmay ug dagkog bukog ug aduna kiniy pako nga bulawan 

nga pinagba gikan sa gingharian sa subangan. Sa tan-aw sa nakasaksi nga 

matansero, nagbaton kinig 2,508 ka libra nga kaunoran apil na kaugatan. 

Apan sa tan-aw sa pilosopo, aduna kiniy gitagoan nga di maisip nga paglaom, 

kasuko, kasilag, gugma. 

Apan bisan unsaon nakog tutok, usa ra gyod iyang utin. 

 -- OMAR KHALID 

Metro Manila, Philippines

si Rene Ug Georgette Magritte uban sa ilang iro human sa gubat

(hinubad gikan sa liriko ni Paul Simon)

Si Rene ug Georgette Magritte

Uban sa ilang iro human sa gubat.

Namalik sa ilang lawak sa hotel

Sayon nilang gihubo ang ilang sapot-panggabii

Nanayaw sila uban sa kahayag sa Buwan

Sa musika sa The Penguins, The Moonglows,

The Orioles, The Five Satins

Ang halawom ug ginadiling musika

Nga ilang gipangita.

Si Rene ug Georgette Magritte

Uban sa ilang iro human sa gubat.

Naglatagaw sa Dalan Christopher

Ug nanghunong sila sa tindahan sa kalalakin-an

Uban nianang mga manekin

Nga gisininaan sa bag-ong urog

Nanglugmaw ang luha sa ilang emigranteng mga mata

Sama sa The Penguins, The Moonglows,

The Orioles, The Five Satins

Ang hamugaway nga dagayday sa mga bahakhak

Nga mitadlas sa hangin.

Si Rene ug Georgette Magritte

Uban sa ilang iro human sa gubat.

Nagtapad sila, ug nahinanok

Ang mga dekada midal-os sama sa mga Indian.

Barato ra ang panahon.

Sa ilang paghigmata nasayran nila

Nga nagkayamukat ang ilang mga butang.

Si Rene ug Georgette Magritte

Uban sa ilang iro human sa gubat.

Nakigsawo og lamesa uban sa mga gamhanan

Ug gilili nila ang hunos sa ilang lawak

Unsa kaha ang ilang gitagoan didto?

Sa kabinet mao ang bugnaw nilang mga kasingkasing

Ang musika sa The Penguins, The Moonglows

The Orioles, The Five Satins

Sukad karon ug hangtod sa hangtod

Sama sa kaniadto

Si Rene ug Georgette Magritte

Uban sa ilang iro human sa gubat.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

ang angayng timan-an sa magpapanaw

Likay sa mga nagpakaaron ingnong imortal kay sila mga anak sa kamatayon.

Ayaw pailad sa asul nga korona nga galikos sa panganod, mga tigpanday kana 

sa bakak.

May mga rosas nga nagdilaab sa damgo, ayaw kutloa 

Kon may makita nga matentalong prutas, punita apan ihatag sa puting estatuwa.

Hilan ang kahayag, dapawon ang kangitngit busa andama imong kubalon 

nga tuhod.

Dili tinuod nga palad ang magbuot: gamita ang palad pagsagpa sa abog

Walay laing makaluwas nimo kondili ang paghangop sa anino sa paglaom.

Lingi sa luyo ug pamunita ang kaugalingong tunob ug ihatag sa puya.

Tuohi ang buang kay sila ang tinuod nga madaogon, ingon ni Focault.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

sugibalak sa duha ka dagsa

May gihaya sa isla--

dili patayng lawas sa balyena,

dili nabigador nga nawad-an sa sakayan,

dili mananagat nga nakabsan sa kapalaran,

dili manggugubat nga gikan sa pakig-asdang

sa halayong gingharian.

Unsa man diay?

Duha ka gapnod nga lawas:

hubo, mangtas, makalilisang, mananapon.

Wala silay ilhanan sa ilang pagka dagsa

gawas sa marka sa gugma

nga buhing nagpitik sa

buhi sab nilang kasingkasing.

"Buhi kini sila," miingon ang labawng pangulo.

"Oo, buhi kini sila, nabuhi tungod sa gugma,"

matod sa labawng magtatambag.

"Sayop kamo! Patay na kini sila

apan namatay kini sila mga malipayon,"

segun sa labawng sundalo.

Ang wa lang mahibaw-i sa mga islahanon mao:

nga nagsugod ra kini sila isip asul nga mga tiil—

mga perigrinong tiil nga midawat

sa kataposang komunyon

sa mas asul nga kahaponon...

Ilang gilubong ang duha ka dagsa

nga walay lapida, gawas sa gipabawon

nga pipila ka lusok sa luha. Ug nahimong

awaaw kadtong sementeryo

apan ang buhing kasingkasing miturok

mibusikad, milambo sa iyang pagka siya.

Oh, binhi nga tinago, hamili, putli!

Sa unang semana sa Abril, may niturok nga buwak

sa ilang lubnganan. Asul nga bulak kansang

mga gihay maantigong mohilak.

Ug kanang adunay mga sakayanon

nga mahilabay sa isla, inig-ariya sa

ilang astrolabo, moingon sila:

"Kanang islaha maoy sangtuwaryo sa gugma."

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

kabahin sa gugma

Tungod sa kalisod paghubit niining butanga,

ingon niini ang akong sumada:

Salamin kini nga napusgay

Mga talinggab nga makalilisang

Nga nagpasad diha sa hawanan.

Kon motadlas ka sa ibabaw niini,

Akong itambag nga kini buhaton

Matag takdol sa Bulan,

Diin ang kalibotan masakiton nga gitakigan

Dawata ang imong matam-is nga samad

Dawata ang mapula nga kamatuoran

Mas kulba-hinam kon kini buhaton sa kangitngit

Niini, mas mogimok ang imong lapalapa sa tam-is

Niining pagkasamad, sa hapdos niining kalalim

Paaboton nimo ang tanos nga pagdulot

Sa mga tipaka diha sa mahumok nimong unod.

Almuhadon ang kagabhion nga maminaw

Sa hinay nimong pagsaulog, sa way letra nga pulong

Sa way pagpangutana, sa way pagduhaduha

Sa way paghunahuna nga kini diay gugma.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

hinapos

Nakaadlawnan ang puol

Nga tinagdo sa gripo

Napuno ang lababo

Sa tingga nga tubig

Sa porselanang wanang

Gatadlas ang tinai 

Sa anananggal nga ulan

Gitangag sa kuwaknit ug gibilin

Sa pasamanos sa bentana

Ang iningkitan nga Buwan

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

ang akong bentana

Kini ang akong bentana.

Dinhi, hinay ug malumo ang

Hunghong sa huyuhoy. Dili sama

Sa dagkong bentana sa dagkong simbahan

Nga moawas ra dayon ang tanghaga.

Sa mga nakasuway, ming-ingon sila nga

Gamhanan kuno kining

Akong bentana kay kamao kining maminaw

Sa bisan unsang asoy nga makahinuklog.

Dili baya dako kining akong bentana

Apan paigo dinhi ang gidak-on sa akong pangandoy.

Sa matag tighapon, paaboton ko dinhi ang pagkatalgag

Sa mga pako sa mga ugbos isip timailhan sa

Taliabot nga ulan. Apan dili ang tanan puydeng

Makamatikod sa akong bentana.

Kinahanglan nga ang buot mosinati kamaong

Mopihig sa tanghaga ug biga

Ang pagsulod sa akong bentana morag pagsulod

Og balik sa tagoangkan sa kapanahonan

Diin kinahanglan nga may dad-on ug may isalikway.

Dili ka makatuo nga kining akong bentana

Walay tak-opanan. Maong sa bisan unsang oras

Libreng mosulod ang tanan

Busa maingon nga usa lang ka panghambog

Ang pag-angkon ko niini tungod kay

Kining maong bentana mahimong anaa usab kanimo.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

gumalaysay: sayaw sa kamatayon

KON matapos man ang kalibotan, dako ang akong pagtuo nga mahitabo kini pasado alas tres sa kaadlawon. Dili kini mahitabo sa ubang adlaw. Lagmit Biyernes gyod. Mao kana ang pihong adlaw diin magbitay ang punyal sa maghuhukom ibabaw sa mga agtang sa tanang dunay kinabuhi aron ipahamtang ang kataposang hunat sa sayaw— sama sa naghingutas nga kataposang nota ni Mahler sa iyang ikasiyam nga simponiya.

Segun sa giingon sa pilosopo ug matematisyan nga si Pierre Louis Maupertius, ang kalikopan madaginoton sa iyang panglihok. Ang balaod sa paglihok ug sa pagpahulay anaa ra sa uniberso ug wala kiniy sipyat nga ginasunod sa tanang panahon. Ang lihok sa mga mananap, ang pagtubo sa mga tanom, mga linugdangan na lamang. Ang talan-awon sa tibuok uniberso nahimong mas matahom ug takos sa iyang harmoniya, kon kita nasayod sa pipila ka balaod nga inantigong gipahamtang— ang tanan sakto rang ipakasabot sa tanang lihok ning atong uniberso bisan gani ang pagpugnit nato sa atong kugmo sa taas tang kuko.

            Tan-awa ang balaod sa uniberso. Kon maglabay tag bato, mosunod kini sa arko sa atong paglabay. Ang kahayag, sa dili maisip niining quantao lusok sa enerhiya, tul-id sa hangin o kawalaan ug kon mobawog man, kana tungod kay misunod kini sa laing balaod. Ang puthaw tay-on. Ang yelo matunaw. Ang kainit sa dapog mabugnaw. Ang tanang tua sa ibabaw may purohan nga mahulog. Ang espasyo-panahon (spacetime) mikurba segun sa matematika ni Reimann. Ang mga kabtang (matter) sa uniberso, sa lainlain niining dagway sa reyalidad, mao lamang ang presentasyon sa lainlaing inter-aksiyon sa enerhiya. Ug ang labing tataw: ang kinabuhi tul-id nga dalan paingon sa lubnganan ug ang mga panghitabo taliwa sa kinabuhi ug kamatayon— nga tawgon ta usahay ug hut-ong sa mga kasakit ug kalipay— mao lang ang mga kurbada sa maong panaw.

Husto si Maupertius. Dili langayan ang kalikopan sa iyang panglihok. Morag pirmeng nagdali, pirmeng manglaktod sa labing sayon. Dili tuod matag-an apan puydeng atong mapahon ug kahonon sa ekwasyon ang tanang probabilidad sama sa gihimo nilang Dirac ug Feynman. Tan-awa ang dagayday sa tubig sa balisbisan. Tan-awa ang buwa sa serbesa. Tan-awa ang lihok sa sibilisasyon. Kining tanan nagsubay sa Principle of Least Action. Busa, kon matapos man ang kalibotan, kini paspas kaayo ug walay makapanguros, walay makatag-an.

            Kon ako maoy pangutan-on, ingon niini ang dagway sa kataposan:

NAHITIMBAKUWAS ako gikan sa halawom nga pagkatulog. Mihaguros si Airrah, ang binuhi nakong iro, paingon sa gamayng garahe. May laaw diay nga iring nga nasaag didto. Nakuyawan ko. Nasayod na ko unsa kamangtas si Airrah sa iring. Wala pay iring nga nakasulod sa balay nga migawas nga buhi.

Sa akong pagpasiga sa suga, nakasilaob na ang kasuko ni Airrah. Nanggataw na ang iyang bangkil, ang iyang lawas ug kusog nahiusa na sa hukom sa usa ka kriminal. “Airrah, ayaw, uy... maluoy ka anang iring!” Apan wala siyay nadungog. Wala. Ug dili ko siya maduol. Niadtong mga gutloa, dili siya mabadlong bisan sa Diyos.

Buot moipsot ang iring gikan sa hinanaling kamatayon. Nahabisungbisong siyag pangita og kakapyotan. Apan ulhi na ang tanan kay naalkanse na siyag usa ka pitik sa taknaan. Nababha ang iyang luyo dihang naabtan ni Airrah sa unang arangkada sa pag-atake. Nabutalid ang iring sa usa ka eskina. Giabibahan si Airrah sa mikagay nga pinundok nga mga botelya. Ang iring wala nay mahimo kondili ang pagsukol. Ang pagsukol mao ang kataposang depensa sa tanan; mao ang apirmasyon sa pagpreserbar sa personal nga eksistensiya sa usa ka linalang. Kay walay talawan kon dili na kita makadagan. Walay dili mosukol atubangan sa kaugalingong kamatayon.

            Apan ang killer instinct nga gibatnan sa usa ka iro nakahinayak na. Wala lang siya magtagad kanako. Andam nang makigkamatay. Sukol lang kon gusto nimo, pero di tika buhion! morag maoy mensahe sa linihokan sa akong binuhi. Nanghilam-os si Airrrah sa kinawrasan. Apan ang iring wala sab mahitsura. Nagkaligiray sila sa mangtas nga sambunot. Giwisi-wisi sa iro ang iring hangtod nga kini nagpabatal na lang nga naghingutas, daw naghangyo kanako nga siya luwason gikan sa hinanaling kamatayon. Apan wala koy mahimo. Ilawom siya karon sa teritoryo sa kamangtas ni Airrah.

            Nagdaghong ang iro sa dihang gipahamtang na niya ang final blowsa kamatayon. Misulirat ang mata sa iring. Mituyhad ang iyang lawas. Ug ang hinulamang kinabuhi sa usa ka mananap nasaksihan kong nahiplos sa tumang kakalma. Sama kakalma sa malumong kaadlawon.

            Giapongan ni Airrah ang iyang biktima. Walay kaluoy sa iyang mga mata, walay pagbasol. Iya kining giapongan samag nagtugyan og halad sa iyang diyos. Nakonsensiya kaha siya sa iyang gibuhat? Nganong dili niya madawat nga adunay iring sa kalibotan? Kon tutokan nako ang iring, wala man koy makita nga may timailhan nga usa kini ka daotan. Tinuod, mangawat kinig inun-onan. Apan kini nagpaila lang sab sa atong kayamhangan. Nangulipi lang tingali si Airrah sa iyang teritoryo. Apan wala bay luna sa hustisya ang si kinsa nga masaag sa dili niya teritoryo? Dili ba mapasaylo ang usa nga nakalapas?

Tingali, mao ni ang nakalahi sa tawo ug mananap. Mopatay ang mananap nga walay malisya. Ang tawo mopatay tungod sa kahangol ug kaburong. Husto kaha ang mananapon nga gihimo sa karakter nga si Anton Chigurh sa nobelang “No Country for Old Men”ni McCarthy kansang batasan sa pagpatay og tawo wala ray kalahian sa pagpatay og baka?

Bisan giunsa nakog tawag ang iro nga pasudlon, wala lang siya mokihol. Mibalik ko sa sulod nga walay tingog. Nahilom ang kaadlawon. Sa akong hunahuna, kon mosulod na siya, akong tan-awon ang iyang mga kinawrasan— mga kinawrasan nga kataposang sayaw sa kamatayon sa usa ka iring.

Apan sa dihang misulod na si Airrah, namatay ang mga sugang dagitabnon nga samag sinugdanan sa ngilngig nga dula sa tablado diin ang pagpawong sa mga suga makapadugang sa kakulbahinam sa mosunod nga mga esena. Mikalit og kahilan ang kaadlawon. Mao ray madungog ang halhal ni Airrah sa kangitngit nga nagpahuwas sa iyang kapungot sa iring. Buot siyang magpasapupo kanako nga sama sa anak nga nakakitag sinumbagay sa gawas ug nagpalaban sa iyang amahan. Gihiram nako sa kangitngit ang iyang nawong. Natuyamok kini sa kinawrasan. Ako siyang giiwagan sa kandela. Pastilan, nabitas ang usa ka parte sa iyang dunggan ug milagro lang tingali nga wa siya mabulhog. Bati na kag nawong, Airrah! Di na ko mo-kissnimo. Di na tika love.

Sa kangitngit, gisulod nako sa bolsita ang nawatas-watas nga lawas sa iyang biktima. Mogawas ko. Ihatag nako sa mangadlawong mga basurero sa sentro ang patayng lawas sa iring.

SA nagkuros nga karsada sa sentro, gipaabot ko nga molabay ang trak sa basura. Bugnaw ang patayng lawas sa iring sulod sa bolsita. Bugnaw ang mangitngit nga kaadlawon. Bugnaw ang panaghinabi sa mga drayber sa traysikol nga nag-estorya labot sa ilang panginabuhi. Dili ko matataw ang pipila ka tawo nga nagbadhas-badhas sa dalan. Alas tres pasado pa lang sa kaadlawon. Kon si Kristo mobalik niining mga orasa, upat lang mi sa eskina nga makasaksi sa Iyang kahimayaan.

Kadugay man nga milabay sa garbage compactor truck? Sa kaadlawon, mas maayong maoy bitbiton ang bolsita sa pandesal, dili kining patayng lawas sa iring. Nangilog-kilog ko sa akong nahunahunaan. Baya namag adunay mga batang latagaw nga mangayog pamahaw ug hialaan nga sobrang pagkaon kining akong gibitit.

            Unya mikidlat ang usa ka makapakitbi-sa-atay nga kahayag. Mikalit og kahayag ang kalibotan. Gisundan kini sa matang sa hugan-ob nga mora bag may nahutba nga parte sa kalibotan. Unsa kadto? Ang lugan-ob ug hait nga kahayag nagagikan sa dalan habig sa akong tuo. Nahaanod ko sa nagdinaganay nga tulo ka drayber sa eskina, tanan namong nawong ug lihok paingon sa gigikanan sa mikanap nga buto.

            Ug maoy nakita nako ang kamagwangang bul-og sa tubig nga kusog nga nanubay sa dalan nga nagtangag sa unang hut-ong sa mga biktima— mga motorsiklo, kotse, traysikol, tawo, ug unsa pa diha nga mahimong maanod— nga giabayan sa mga daghong sa pakiluoy Airrah, ayaw na tawon, maluoy ka anang iring, wa nay ikasukol nimo, uyug may nabati kong nagkanayon, hala, ang dakong tangke sa tubig atbang sa Hershey’s Furniture miulbo kay morag wa na kadaog sa presyur sa tubig Airrah, uy, hunonga na nang imong kamangtaspagtawag mog ambulansiya, dali, dali, tabanga to ninyong babaye, ohhhluoy kaayo ang iring ba, pagkuhag mo didtog tubig kay atong buboan aron mahuwasan nis Airrah sa kahinayaktawga ninyo ang taga reskyu kay morag naay daghang patay ug samaran di na tika love, Airrah, kay kriminal ka, mopatay kag iring, di na tika isuroy mabuntag buanga ka kay mangtas man diay ka kaayosus, kinsa man kaha tawoy enhinyero anang tangkeha, uy, nganong naa man sad na ibutang nang tangkeha sa sentro sa Muzon nga kadaghan sa puydeng butangan anang mananapa nga kanang layo ras disgrasya kon mopalpak ilang trabaho husto na lagi, Airrah, patay na nang iring, wa na maglihok, kriminal kang dako, gipatay nimo ang linalang nga kawras ray ikasukolsusmaryosep, ang tubig nga maoy atong kinabuhi mao man sad diay ang atong mamumuno karon nga napatay na kana nimo, imo nang kaonon? luslos nimo, imo ra nang gipatay nga way rasonunsa kaha intawoy nahitabo adtong mamairay og gabas, sundang, ug tigib dihas atbang adtong tangke…

            Ang ngiyaw sa mga ambulansiya, bombero, ug patrol sa kapolisan maoy pasiunang bakho pahinungod sa mga nangamatay. Ang nangamatay ilubong. Ang mga samaran maghunad sa ilang mga samad. Mao lamang kana, unsa pa man diay. Kutob ra diha. Si Anton Chigurh. Si Airrah. Ang tangke sa tubig. Kitang tanan gikulitan nag epitapo sa Ninth Symphonyni Mahler. Ug daghan pa kaayong kaadlawon diin ang pamukway sa kamatayon atong masaksihan nga wala na magkinahanglan og rason ang tanan. Wala masayop si Maupertius.

            Ug wala na sa akong kamot ang patayng lawas sa iring.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

sa balangayng biniyaan

            

             Namiya na sila, walay nasayod ngano; ang tanan tigmo nga way tubag. Sa katun-ason nga mga koral nasagbay pa ang kataposang bahakhak. Ug ang mga buntag, napapas nga tunob sa kabataan. Unsa bay kalahian sa kahilom taliwa nianang nangabanwa nga mga nataran? Wala. Dinhing dapita, usa ray kolor sa tanan: makalilisang nga abohon. Sa mga balisbisan, nahulma ang tinulo sa tayaong sandayong: asido nga katulogon. Ang gabii dinhi mas taas, mas ngil-ad, mas mahikap. Apan kuydawo! Kay sa matag ting-init, may panagsang metalikong ulan— ulan nga gikan sa dughan sa giluba nga panganod. Niining mga panahona, ang mga libaong mata sa naglubog nga masakiton.

            Mga ilaga, ulod, mga tanaman nga dapawon ang naghari niining asul nga kangiaw. Nianang hibat nga mga bentana wala nay mga inahan nga kuwadrohon sa kabuntagon. Nahipos na ang mga duyan, gianay na ang mga sagbayan nga gitakgosan sa nagkagabok nga pusod sa buhilaman. Ang tanan kabahin na lang sa yabag nga sonata nga itago ta lang sa kinal-angan sa kahilom. Sa unahan, ang uwang sa iro mokuyog sa ban-ok nga kahaw-ang. Dinhing dapita, iro na lang ang maantigong mahigugma.

            Tan-awa, kanang siot nga kabugangan sa dalan nga dili ug dili na matultolan, paingon sapa nga daw ikog sa mangtas nga bungtod. Ah, dalan paingon sa pagkasaag.

            Sa ilang pagbiya, kinsa ang nawad-an? Ang balangay nawad-an sa iyang lumulupyo. Apan ang mga lumulupyo nawad-an usab sa ilang balangay.

Sa kasingkasing sa namiya, ang ulan nga dugo magpadayon. Sa biniyaang balangay, ang ihalas nga mga tanom padayong manubo. Ug sa paglabay sa panahon, ang lasang— ang lasang mosuyla sa kasingkasing sa tanang buot mohandom...

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

pag-asoy

Ngari na, naa koy isugilon nimo. Sultihan tika labot sa sinugdanan sa mga bituon. Gunitan nako imong palad aron masayran nimo ang sinugdanan sa tanang sinugdanan. Sa gingi sa naglambiray natong mga tudlo atong sination ang eternidad sa usa ka imortal. Tutoki akong mga mata diha sa unawop nga lampara. Sa akong kalimutaw makita nimo nga dili tinuod nga mosawop ang Adlaw. Pahikapa ko sa imong buhok aron manglagtiw ang mga aligato niining pagbatia. Maggaksanay kita aron mabuntog ang kahangol sa atong mga ngabil. Ang gabii wala mugnaa aron lang kita mangatulog. Ngari na, magsangpitay kita sa atong mga ngalan ginamit ang alpabeto sa hangin. Hangpa ako isip anino nga nahabilin sa telon human manggawas ang mga tumatan-aw ni Robbe-Grillet. Ang Marienbad anaa ra sa pikas lawak. Manghigda kita dili aron mangatulog. Niining lawak, atong pasagdan nga magkatag ang mga ling-on sa atong duha ka sugilanon. Kalimti nga ikaw nahikalimot kanako aron ikaw mahinumdom niining badlis sa akong palad.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

tipik sa gihay sa damgo

Sa tungang gabii sa Hulyo 26, 2018, usa ka katingalang hitabo ang akong nasinati. Samtang nagkapakapa ang mga dahon sa akasya, nga niadtong tungora, nalumos sa pinong kahayag sa mga aninipot, nakadungog akog tingog gikan sa di makita nga bung-aw. “Gawas sa imong lawak kay ipadayag sa kagabhion ang tinubdan sa tanang kamangtas ning kalibotan. Saksihi ang dugoong panagsangka sa kahayag ug kangitngit.” Busa, hinay akong nanaog sa lawak sa hotel aron susihon ang Bulan nga gitugkag pako sa anghel. Sa gawas, nakita ko ang dyanitor nga gituboag bangkil ug iyang gipaak ang nahilabay nga iring. Ang mga dahon sa nag-atbang nga mga tanom sa pulta-mayor sa hotel nahimong dila nga nagyamyam sa pinulongan ni Salvador Dali ug miingon: “Ang tawo nga motandi sa aping sa babaye ngadto sa rosas usa ka magbabalak; apan ang mosubli niining maong panultihon usa ka buang.”

Midagan ako sa kalisang. Ang nahilabayng ikog sa kometa nagbitayng tinai sa anananggal. Sa akong paglingi, ang mga sakyanan gitugkan og tag-as nga mga tiil kansang mga kuko sa tudlo hinimo sa mahait nga suwab sa kampilan. Misantop sa akong hunahuna nga mobalik sa akong lawak aron itago ang kaugalingon batok sa dakong urom. Apan lain nga lawak ang akong nasudlan. Segurado ako niini kay wala na diha sa kama ang akong laptap, kamera, gitara, ug ang libro ni Cioran. Migawas ko ug gipangita ang akong lawak. Apan bisan giunsa nakog pangita ang akong lawak, dili ko na kini makit-an. Sa akong kasagmuyo, milantaw ako sa gamayng bentana. Nakita ko ang way kataposang bul-og sa kangitngit kay nagsugod na diay ang ting-ani sa hinog nga mga bituon. Unya nabati ko na usab ang tingog: “Ang imong lawak gikawat sa tungang gabii. Ug ang gabii mismo mao ang imong lawak.”

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

sa dugoong guwantes ni Dora Maar

Kanang sud-ongon ni Nyor Pablo ang maong handomanan,

mora siyag tugkan og baliko nga sungay. Sa iyang damgo,

ang maong guwantes mamulak sa ilang tinagong paraiso. Didto

mas tataw ang ilang pagka lasangnon. Balik sa sinugdanan, balik

sa panahon diin wala pa makategoriya ang Diyos ug Demonyo.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines