ang sakramento dapit sa santo rosario

Tuig 2003—human sa alas siete sa buntag nga misa, 

kilid sa simbahang Santo Rosario, ang kawad-on 

nagbilangkad. 

Gikabahong ug nanimahong 

angso ug anghit. Langsi. 

Nilingi kini ug nangidhat. Unya, 

nitudlo sa kilid nianang nagtungko: 

labing siguro, amahan ug anak nga namahaw. 

Pipila ka lakang gikan nila ang mga hapag 

nga puno sa mga buwak, kandila, ug rosaryo; 

ang mga nagpadulong sa eskwela ug trabaho; 

ang mga apuradong jeepney; 

ug ang mga karaang building. 

Nanitsit ang kawad-on. Nagtibi-tibi kini 

nagsud-ong ni manoy nga ningluhod, 

nagbitbit og sungkod, pilit ug sinaw og buhok, 

buta—wala pay sinsilyo nga ningtagingting 

sa iyang lata. 

Sa mao gihapong palibot, sa atbang, 

sulod nianang eskwelahan, samtang 

sangko sa langit ang tingog sa mga estudyante 

atol sa flag ceremony, "Panunumpa sa Watawat", 

ug "Panatang Makabayan" samtang 

nagwali ang bulahang nasod sa GDP 

nga 4.5-5.1% ug GNP nga 5.5%, 

nitindog ang kawad-on, 

nanghiwi, nag-ikid ikid dinha sa eskina 

sa P. Del Rosario ug Osmeña diin adunay mga bata 

nga namaligya og kandila—naggukod-gukod, 

nagsunod-sunod sa mga lumalabay, taliwala sa traffic. 

Wala nagdugay, ang kawad-on nagkitoy-kitoy 

sa iyang kamot, nangilkil sa iyang bugan, ug 

nikamang sa luyo nianang building, 

padulong ni Dodong nga ningwakli 

sa mga hapuhap sa lagas nga langyaw. 

Niluom ang buntag. Wala'y ikasagang. 

Nagisi, napusgay sa kalangsi ug ka-la 

nianang tila ug talidhay. 

-- CORAZON M. ALMERINO 

Ontario, California, USA

sa himatyong buwan

Katol ang pagpanaligdig sa hangin 

dinhi sa lawak nga gisugniban 

sa sedahong kahayag sa bulan. 

Ang mainusabong kalibotan mitiurok 

tungod sa hagwa sa anghel, nagpandong 

og abuhong panganod. 

-- LEONEL QUILLO 

Intramuros, Manila, Philippines

didto sa hunasan

Manginhas unta ko’g kasag. 

Nikuot ko sa panas apan 

diha’y namaak. Unsa to? 

Lupig pa’y girabis nga iro. 

Bisa’g kubalon akong kamot, 

pastilan, nakadut gihapon! 

Naa ba’y tabugok nga pangag? 

Nisuway ra siguro to’g gunit. 

Basin pod nakalitan lang. 

Nibalik na lang ko sa baybay, 

nagpaabot sa taob. 

Makalangoy kaha ko 

nga magkaob ug magkoral

sa kaugalingong bukton? 

Tan-awon na lang nako 

ang akong mga tunob. 

-- JONALYN ALMACIN-GOURDON 

Nantes, France

diha sa kang-a sa bentana

Diha sa kang-a sa bentana 
nangapkap ko sa imong nawong 

sa nagdagtom nga panganod 

sa nahigmata nga kagabhion. 

Gihinol ko ang kada suok 

sa gapason natong panumdoman 

samtang nangamig ang akong kamot 

nga naghakop sa imong kahaw-ang. 

Apan bisan sa hingpit nga pagkumkom 

miipsot gihapon sa akong mga kuyamoy 

ang lusok sa imong ngalan, 

ug pat-ak-pat-ak kining nangatagak 

bugsok sa akong dughan.

 -- ALDEN ARSEN 

Daanbantayan, Cebu, Philippines

tigmo sa daan nga kabo

nalawos ang nangluod nga suba 

sa pagbukhad sa tinagong sapa 

dihang nilayas ang nanalingsing 

nga dalan nga nikutlo sa hardin. 

ang posong piniriso sa paril 

nibugwak og mga awtong papel. 

nisakay ang nalawos nga suba, 

niapas sa nilayas nga dalan. 

ang hardin nga gikutlo nabanhaw, 

ang sapang bukhad ra'y nahibal-an. 

-- DESIREE L. BALOTA 

Talisay City, Cebu, Philippines

kagawasan

“Man is the synthesis of the infinite and the finite, the temporal and the eternal, of freedom and necessity...” ― SØREN KIERKEGAARD, Fear and Trembling 

Dihang hapit na molaya 

gikan sa baynte ka tuig nga pagkabilanggo, 

wa siya'y gisultihan—

bisan ang iyang Mayor de selda. 

Gitipigan lamang niya 

ang iyang mga butang: karaang relo, 

karsones, 

sigarilyo, 

bag-ong tsinelas, 

ug bibliya. 

Pagkagabii sa kataposang adlaw, 

misidlak ang iyang panagway. 

Nasayran sa iyang mga kakosa 

ang talagsaong pahiyom— 

karon pa nila nakita. 

Apan napawong kini 

sa kalit nga kasikas sa gawas. 

Mga tiil nga nagdinaganay. 

Tingog sa kagubot. 

Gisulong sa pikas pundok 

ang ilang brigada. 

Migawas si Fredo, 

bitbit ang hinagiban 

nga gilalik gikan sa lata. 

Pito ang gibalitang namatay 

niadtong gabhiona. 

Ug si Fredo— 

nagbuy-od, 

ang mga patik gihiwa- 

hiwa sa puwang tinta— 

tapad sa iyang Mayor de selda, 

sul-ob ang iyang relo, 

ang sigarilyo ug bibliya 

gisuksok sa isig ka bulsa, 

ug wala na’y tsinelas. 

-- KENNETH MICHAEL M. BABA
 

Katherine, Northern Territory, Australia

ang imong pagbati niya

Sama sa bakukang nga 

giduwa-duwaan; 

iyaha kining gipriso, 

gihiktan ang mga tiil. 

Gipatuyok-tuyok. 

Gipalupad-lupad. 

Sa dihang napul-an, 

gawas sa hiniktang bahin, 

giputlan kini’g mga tiil, 

gibiyaan nga gabitay sa 

sanga sa mangga. 

 -- JEFF DEL ROSARIO
 

Danao City, Cebu, Philippines

duha ka tanka sa paghandom

(alang kang Blacky nga mitaliwan niadtong Mayo 28, 2025) 

i 
Sukad nibanaw 

imong dugo sa dalan, 

kining kamingaw 

padayong gikabkab sa 

tayaon nakong pala. 

ii 

Gikawras nimo 

ang kahilom. Nakalkag 

kining dughan ko. 

Mingarab ka. Padayong 

dili gyod ka malubong. 

-- IVAN RIDGE ARBIZO
 

Davao City, Philippines

unsaon pagtamparos ni Trumpaluslos

Padayon la'g pabukal sa luwa.  

Paawasa, ayaw ihawla ang tingog nga

makabungi, makapaslot og kubal 

sa mga pisot. Iyabyab, ipakayab

ang mga aligato sa bagutbot, mopatay-og 

bisan sa espidno. Lakip 

ang mga uling ug abo, hakpa 

ang hanging itom, dayo’g hapak 

anang apapangig sa aliwas! 

Gabuliskad lang baya ang mga ngabil. 

Gahuyop sa mga agipo. Gapatuya’g 

yawit kay gaul-ol samtang gasupsop sa 

pautog ni Putintin nga gisinggitan 

sa mga taga-Mariupol: “Huylo!” (Utok-ulok, 

sa ato pa.) Wisik-wisiki siya og kinawos 

nga mga ihi ug igit nga misambog 

sa mga pulbora ug dugo didto 

sa gakurog nga dagat sa Azov. 

Baliha ang gisul-ob mong katugnaw inig 

harong nimo niya aron dili pod siya masaag 

hangtod makaplagan, mahimamat, ug 

mailhan na gyod niya ang panagway 

sa panuway samtang manamin siya 

sa gabukhad mong kigol. Diha 

sa imong pagtuwad, pasagdi siya nga 

magpanilap, maghangos pagtagamtam 

sa gabulhot mong panuhot. 

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

ayutthaya

Nangagni ka nga bisitahon  

ang lugar sa mga guba ug buak. 

Maong naa ta diri, nag-iyahay 

og tindak sa bisikleta taliwala 

sa nahabilin ug nagpabiling 

mga estorya sa nakalimtang emperyo. 

Nagpanglingi ka, gitan-aw, gibanabana 

ang gintang natong duha. Dako, 

daghan ang nahitabo sa sud 

sa usa ka tuig sa atong pagpuli-

puli og huwat. 

Kon unsa man gani ang mahitabo 

sa dalan nga dili pa nato makit-an 

gikan sa atong gibarogan, 

unta di nato hikalimtan ang propesiya 

nga atong nakit-an sa Ayutthaya: 

dili tanang lugar sa mga guba 

maot; aduna kini’y gipaambit 

nga kahilom ug katahom 

 nga angay natong paminawon 

 ug dawaton. 

-- JONA BRANZUELA BERING 

Munich, Germany

antartikal

Lawit kaayo ang tulin sa imong laway, 

mora'g tugot sa kiat nga tabanog 

nga mopalupad niini nga maghagong 

latas sa kabungtoran, sa kadagatan, 

hangtod sa kapunawpunawan sa Antartika. 

Nunot sa makusog nga hangin 

ibabaw sa gubaong bantawan 

sa gamayng gambalay sa kabos nga balangay, 

midahunog ang imong mga saad, 

hangtod sa kapunawpunawan sa Antartika. 

‘Nuon ingon niini man ang kinabuhi dinhi sa mga isla 

sukad kaniadto, sa pagtunob dinhi ni Pigafetta 

hangtod karon nga naghari na si Biden 

ug sa umaabot nga mga pangalan, 

hangtod sa kapunawpunawan sa Antartika. 

Magpabiling lawit ang tulin sa imong laway 

ug nunot sa makusog nga hangin 

dad-on mo ang liboang tabanog 

latas sa kabungtoran, sa kadagatan, sa kasapaan, 

hangtod sa kapunawpunawan sa Antartika. 

-- JON R. SAGUBAN 

Iligan City, Philippines

usa ka matang sa paglupad

Sa bata pa ko, ingon si Iyo Pilo 

ang langgam makalupad 

dili tungod sa iyang pako. Siya minyo 

ni Tiya Iyay nga kalit lang 

naamang. Ingon sila, 

nabuang sa agta diha 

sa kaymito sa tugkaran. 

Matag adlaw si Iyo 

mangaliya, manghugas 

sa iyang asawa, manampong 

sa iyang pagmahay. 

Kay wa sila’y anak, 

mahinangpon siyang'

magsud-ong sa Batang 

Senyor sa dakbayan 

patung sa altar. 

Maghuwat siya 

nga kini mosayaw ug 

mopakitiw sa mga ngabil 

nilang magtiayon nga

naughan og katawa. 

Nasayran nako ang tubag 

sa katloan ka tuig nga 

pangutana ganihang 

buntag, dihang 

talisubang ang adlaw. 

May usa ka dakong itom 

nga langgam mitugpa 

sa tugkaran sa akong 

dughan, sa balita 

nga si Iyo wala na 

gikan siya mikatkat 

sa taw-an nga kahoy, miambak 

aron molupad...

 

Sa iyang bahin, si Tiya 

nagpabiling humot 

ug bus-ok uyamot, birheng 

ulay nga sud-ongon, bata 

ang panagway. 

-- JOHN BITON 

Rome, Italy

isulat ang 60

(kang Nong Anjie ug Bebett) 

Dili angayan ilimod, 

ikaguol o ikalisang. Ikalipay hinuon 

ang pagsayaw 

paingon sa 60. Tan-awa bitaw 

si Mama, wala kahuman 

sa iyang curacha. Dili kini 

ang utlanan. Dili kasakit 

nga ginagmay o dinagkong 

pagmahay. Ang tanang niagi, 

ang tanang nilabay, salamat 

sa Ginoo, padung gihapon 

sa huni-sayaw 

sa kalinaw. Sama sa mga langgam 

didto sa karaang punoan 

sa nangka sa atong ganghaan 

sa Taloto, lig-on sad gihapon 

ang inyong mga pako. Padayong 

nibukad-subay 

sa mga bag-o pa'ng kawanangan. 

-- DELORA SALES-SIMBAJON 

Butuan City, Agusan del Norte, Philippines

eklipse

Ang imong pahiyom nasaag sa lasang. 

Ang imong kamot gihikap ko. 

Ang imong buhok itom pa sa kangitngit. 

Nahikatulog ka taliwala niining dugoong kagabhion 

Nga nagtungtong sa pako sa kaadlawon. 

(Nagtungtong ikaw sa pako sa akong damgo.) 

Laberinto ang hiniusa natong mga lawas. 

Ug ang reyalidad masigo lamang sa atong mga kamot. 

Nagpadayon og dagayday ang sapa 

Paingon sa sabakan sa kinaunhang halok. 

Sa halayong dapit, sa labing gikalisangang takna 

Karon moabot ang siglo sa atong kasakit. 

Gunit sa akong kamot. 

Dili ko na ikaw hikalimtan, parapo

Sa akong mga pag-ampo. 

Aduna ba kaha'y ugma ang nahabiling 

Mga adlaw sa atong kagahapon? 

-- LEONEL QUILLO 

Intramuros, Manila, Philippines

gabii na, flight MH370

Gilatag ug gitugyan ko 

Sa kapunawpunawan 

Ang akong kamingaw 

Gihabolan sa panganod 

Mga langas nga balod 

Napawong ang mga bituon 

Pasagdaang hapohapon 

Ang lawom nga tanghaga 

Luyo sa layo mong lubnganan 

 

-- RODELIO BARELLANO 

Caloocan City, Metro Manila, Philippines

elehiya sa paglaom

pagmaya nga linghod pa ang adlaw 
di matugkad ang lubnganan aron buntogon mo ang kamatayon 

gaksa ang hangin nga makapaigking sa imong kalag 

makapangagho sa mananabtan 

makapangawot sa alimpo sa mananagna 

salom sa dagat ug sayri diin gikan ang kaparat niini 

aron tul-iron mo ang bakak nga kamatuoran 

tam-is-pait man diay ang kinauyokan sa pasipiko 

diin mopahulay ang naglatagaw nga kalanggaman 

kansang awit motagbaw sa giuhawng mga balod 

lupad, lupad, susama sa abog 

maoy binhi nga gisabwag sa kapanganoran 

migitib misupang nahimugso ang mga balas sa baybayon 

diin ikaw miyarok og bino ilawon sa bulan 

tun-i ang sambingay, mao kini ang awit sa balak 

ngulngol nga samad, tinubdan sa pagkat-on 

tunla ang luha aron mohikyad ang biyuos sa rosas 

diha sa imong kalimotaw ang subayanan sa imong damgo 

kon ugaling mahisalaag ka sa imong mga lakang 

hinumdoming ikaw ang mipaturok sa kabituonan 

lakaw, pagmaya daw ang ugma usa ka tigmo 

kansang tubag masayran sa imong kaugalingong pulong 

 -- JOVANIE B. GARAY 

Fujian, China

ofw sa arrival

Mao kini  

ang dapit diin kaduha 

sila nitugpa. 

Una, 

ang ilang mga tiil nga gibikog, 

giguyod sa mga pamasin 

ug damgo. 

Ikaduha, 

ang ilang nagkintong 

pangamuyo. 

Samtang nagprosisyon sila padulong sa immigration, 

nagbanos-banos og sabat sa ilang panumdoman 

ang saksak-sinagol nga pagpagikan, ang mga libaong 

nga dalan padulong sa puwerta lahos 

sa uban pang mga puwerta, 

ang mga bougainvilla nga 

nangumpayot sa koral nga kawayan, 

ang mga pundok sa maya ug goryon dapit sa 

simbahan, 

ang nangamay nga putomaya ug sikwati 

ni Nang Sindang, 

ang tuktugaok sa manok sa kabuntagon, 

dungan sa sininggitay sa nakabagdok 

sa Jai-Alai,

ang gihayhay nga mga listahan sa utang 

sa tindahan ni Inday Mely, 

ang nahabiling litrato sa kamagwangan nga 

ni-graduate sa highschool sa niaging Marso, 

ug ang balay nga wala nahuman. 

Didto sa gawas 

niining bag-ong dapit 

naglinya ang mga dili mailhan. 

Ang nagpaabot. 

Ang langyaw nga huyuhoy 

daw nihunghong kanila, 

segun sa pinilo-pilong 

mga pinulongan— 

nangahas, 

ug usa ray masabtan: 

You belong here/ You don’t. 

Busa, ilang ipandong
ang naandang langit. 

Ilang ikupo ang tanang 

gikuptan. 

Ug lagmit 

isalibay ang tanang 

gitugyan. 

-- CORAZON M. ALMERINO
Ontario, California, USA

ang dagat ni Lola Edel

Abi nako kaniadto 

Si Lola Edel ang tag-iya sa dagat didto 

Sa Can-adieng sa Ormoc City. 

Lapad kini ug dali ang pakli sa hunas ug taob;

Hamis ang baybayon diri sa duol 

Apan batoon didto sa unahan. 

Usa kini ka parke sa kinhason ug sa manginhas. 

Dagat usab kini nga salawayon.  

Kon motaob moabot sa alad sa baboy ug 

Sa paglimpyo manglutaw ang ilang mga hugaw. 

Maabtan usab sa dagat ang mga biya sa tawo. 

Wala nako damha nga mapadpad ko didto 

Sa lugar nga ang baybayon ug dagat among silingan; 

Abi lagi nako lakip sa yuta ni Lola Edel. 

Sa pagsugod maglisod ko’g katulog kay 

Kanunay ang hapyod sa hagawhaw sa bawod 

Apan sa pag-uli nako sa syudad 

Dili na sab ko mahinanok 

Kay wala nay bawod nga muhimog sonata 

Samtang siya naglutaw. 

Mabati lang nako ang labihang kamingaw. 

Sa pagbalik nako didto akong gisuta 

Kon may sama pa ba niini karon. 

Tinuod, aduna pa’y dagat ug baybayon ug 

Akong gipangita si Lola Edel.  

Wala na man siya didto apan 

Ania siya dinhi sa akong panumdoman-- 

Ang milahutay sa kanunay’ng pagbugsay. 

Ang mga kamot ni Lola Edel ako pang magunitan 

Samtang siya mag-ipis og usa ka bol nga tuba 

Didto sa gamay niyang tindahan 

O kaha, mogunting og pila ka pirasong kandila 

Alang sa managkot didto sa menteryo. 

Wala pa malumsi sa kalimot 

Ang pamayhon ni Lola Edel. 

Ang iyang tingog mupukaw kanako: 

Iday, Iday! Bangon! Manihapon na kita;

Ania’y sabaw sa mais akong giluto!

Lami kini, Iday! Dali! 

Kadtong dagat sa Can-adieng didto sa Ormoc 

Wala nako masuta ang paghampas sa bakat ug banakod.  

Tungod ba kaha kay wala man ko’y naabtan nga bagyo.

Sa akong pagsawom sa kinabuhi, usa sa akong salbabida 

Ang tag-iya sa dagat didto. Si Man Edel, akong lola! 

 

 -- MALOU ALORRO 

Cebu City, Philippines