10.18.2018

pasikit-sikit nga pamatuod ni mocha muchacha


Ay, ato ra ni ha: ang agawon baya nako mapaubsanon!             
Mao bitaw nga dali ra siyang ilhon sa mga gakamang,                              
Gakamuritsing sa lunangan. Mga mabaw kuno intawon            

Sama nako, kanunay lang nababoy sa gadagaang                        
Nga himaraot sa mga maot. Mga demonyo sila!                 
Gasiga kanunay ang ilang mga mata, gadalag lang!                   

Ay, wa gyod sila kakita unsa kamaayong-laki moagwanta                    
ang akong agawon! Magpailawom ra gani! Iyang nawong                    
Igo ra nakong yak-an aron tudloan sa iyang dila ang duha             

Ka ngabil sa akong bilahan unsaon gyod pagbudyong                  
Aron mabungol ang mananabtan sa mga badlongon—                
Nahapla sa yutang mora'g giregla. Mirisi, mga gunggong!                      

Ay’g saba diha aron dili ka masaypan nga mapahitas-on. 
Ay, ato ra ni ha: ang agawon baya nako mapaubsanon!


-- MICHAEL U. OBENIETA 
Topeka, Kansas, USA

anatomiya sa naghaguros nga habalhabal


kinsay di makulbaan sa tiyabaw,
kinsay dughan ang di moulpot,
sa tambutsong mikalit og pabulhot
diha sa nahimutangan, daw mikuyog
sa makapukawng anunsyo sa buto
nga mipahibawo nga lain na sad
nga tingga ang mihagsa didto sa unahan,
lain na sad ang nagbuy-od daplin sa dalan,
sa wa pa misarasay ang aktor sa gutter,
nga abi nimo og artistang gitapuk-an,
sa salidang aksyon nga may tukmang ulohan:
riding in tandembukas di ka na sisikatan ng araw’,
nga gibitoonan sa mga wa mailhing mga artista,
apan imbis nga mobungat og mga pagbinayloay
nga makahinol sa kasingkasing, o dili ba linya
nga makabuhig patay, sila nahinanok nga naligo
sa kaugalingong dugo nga nibanaw daw puwa
nga asete sa aseras, kuyanap sa krudo
nga naligsan sa nabagatang sakyanang
may dayalogong gilimin sa sekretong biniyaan
o ang katuyoang gigukod didto sa unahan
nga importante pa sa kinabuhi natong tanan.
sama sa pasupot sa among silingan nga,
matod pa niya, “kon wa kay daotang binuhatan
wa kay angayang kabalak-an,” apan mikaratil
kinig dagan dihang mipasalba og lantaka
ang bilyakong tambay sa eskina, o paminawa
ang bungat sa usa ka nagpakabanang
katilingban nga miingon, “sunod nga maaktohan
mo sa krimen, sa adik mo palaban”, apan mitiyabaw
dihang usa sa iyang kadugo ang wa damha
nga napagan sa saag nga bala, way konsensya,
way sala ug way mata. daw baligho nga miisa
ang presyo sa pletehan apan ni us-os usab
ang balor sa hakog nga hukmanan, ug day, diha
sa imong pag-angkas sa habalhabal, kalimti
ang balakerong drayber sa iyang hangyo nga imo
siyang hunghongan, sa gabiing patay ang buwan.
idat-ol ang imong dughan, apan hugta ang gakos
kay panahon na karon sa hugtanay og bakos,
ug didto, di pa lang dugay, nagbuy-od patay
ang lain na sad nga makinarya sa hustisya,
way mata, way sala, ug way konsensya.


-- ERIK E. TUBAN 
Maribago, Lapu-Lapu City, Philippines

10.15.2018

wa kamata


Kadlawon to dihang nahitabo ang dahili—
dihang ang pikas aping sa bukid nakanlat 
ug ang nakankan nga yuta mihinayhinay 
og dalin-as padulong sa kabalayan sa ubos. 
Kay kadlawon lagi, si Tatay wap-a kamata. 
Si Nanay sab ug ang tulo ko ka mga igsuon. 
Ang binuhi namong iro wap-a pod kamata. 
Si Tiyo Nitoy ug si Tiya Sisay nga ang balay 
kasikbit ra sa amoa kay wala pod kamata. 
Hasta ig-agaw kong si Junjun ug si Gaga. 
Ang silingan namong si Miyong, ug apohan 
ni Miyong, ug tibuok pamilya ni Miyong, 
lakip pa ang iyang hiniktang mga manok 
ug binatnang mga baboy, wa pod kamata. 
Ang banay Campanilla, banay Lobiano, 
banay Siton, banay Moral, banay Aguanta, 
banay Omambac puros tanan wa kamata. 
Morag ang tibuok sityo gilubong og buhi 
kay ang tanan wa man gyod tawn kamata. 
Dugay na baya namong gireklamo ang siak 
sa yuta, ang sigeng pagpang-upaw sa bukid, 
ang makabungog nga pagkabkab o pagmina, 
ug ang taga gobyerno wa man gyod momata. 


--  ADONIS G. DURADO
Athens, Ohio, USA 

ging ging tagolingling!: usa ka mantra


Ging, Ging, Tagolingling! 
Kahibudngan kaayo ka! 
Asa gikan ang imong kusog?
Gamay kaayo ka 
apan sa matag hawak gisangga nimo 
ang imong duha ka anak--
Si Tsan Meng ug si Lai Meng. 
Giluksoan nimo ang mga antena ug mga pinggan 
sa satelayt sa mga atop, 
ug milutaw mo ibabaw sa kapanganoran, 
gisundan sa imong bana 
nga maskulado ug kargado sa mga 
sinaw nga kaban. 
Gikan ba ang imong kusog 
sa mga gusok sa hulmigas? 
Ug ang imong kalagsik sa mga pako 
sa alibangbang? 
Gilatas nimo ang kalawran 
gikan sa Pinas ngadto sa Europa
ug ngadto sa Hongkong na usab 
didto sa bukid sa mga lubnganan 
nga inyong duawonon matag tuig 
aron butangan og mga bulawanong 
panaksan sa tubig. 
Ging Ging Tagolingling! 
Kahibudngan kaayo ka! 
Kugos si Tsan Meng ug si Lai Meng 
sa matag bukton nga naggakos morag goma 
diin gikan ang imong kusog?


-- ESTER TAPIA 
Kathmandu, Nepal

10.12.2018

ang wasay nga inosente


Kinsa kaha ang danghag nga gabilin sa bag-o nakong wasay diri sa plastik nga planggana nga lugom bughaw, nga puno sa tin-aw nga tubig sa ulan? Bisan tuod dili kini tay-an (matod sa mamaligyaay), malagmit kon maugmaan kini diri mosugod na og dagtom ang ngilit sa suwab nga gisuwayan nako og baid ganihang buntag.  Ug bisan tuod ang pul-an niini hinimo sa palo santo, hayan dili kini pasayloon sa hagkot nga luha sa langit.  Wala ko man hinuon kini kinahanglana karon.  Gawas pa, gadali ko paingon sa kumbira sa kasal sa labing suod kong higala.  Anaa ra man hinuon sa unahan ang saulog (madungog gani nako ang tagultol sa komparsa) unya wala pa gyod ko mahangol sa sayaw.  Apan gusto ko lang mapahiluna kini ipon sa uban nakong mga hinagiban aron kini magmalinawon, dili magbaton og kabalisa, kompyansa nga mahinanok alang sa hinok kong pagbalik.


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dhaka, Bangladesh

sa balangayng biniyaan

            

             Namiya na sila, walay nasayod ngano; ang tanan tigmo nga way tubag. Sa katun-ason nga mga koral nasagbay pa ang kataposang bahakhak. Ug ang mga buntag, napapas nga tunob sa kabataan. Unsa bay kalahian sa kahilom taliwa nianang nangabanwa nga mga nataran? Wala. Dinhing dapita, usa ray kolor sa tanan: makalilisang nga abohon. Sa mga balisbisan, nahulma ang tinulo sa tayaong sandayong: asido nga katulogon. Ang gabii dinhi mas taas, mas ngil-ad, mas mahikap. Apan kuydawo! Kay sa matag ting-init, may panagsang metalikong ulan— ulan nga gikan sa dughan sa giluba nga panganod. Niining mga panahona, ang mga libaong mata sa naglubog nga masakiton.
            Mga ilaga, ulod, mga tanaman nga dapawon ang naghari niining asul nga kangiaw. Nianang hibat nga mga bentana wala nay mga inahan nga kuwadrohon sa kabuntagon. Nahipos na ang mga duyan, gianay na ang mga sagbayan nga gitakgosan sa nagkagabok nga pusod sa buhilaman. Ang tanan kabahin na lang sa yabag nga sonata nga itago ta lang sa kinal-angan sa kahilom. Sa unahan, ang uwang sa iro mokuyog sa ban-ok nga kahaw-ang. Dinhing dapita, iro na lang ang maantigong mahigugma.
            Tan-awa, kanang siot nga kabugangan sa dalan nga dili ug dili na matultolan, paingon sapa nga daw ikog sa mangtas nga bungtod. Ah, dalan paingon sa pagkasaag.
            Sa ilang pagbiya, kinsa ang nawad-an? Ang balangay nawad-an sa iyang lumulupyo. Apan ang mga lumulupyo nawad-an usab sa ilang balangay.
Sa kasingkasing sa namiya, ang ulan nga dugo magpadayon. Sa biniyaang balangay, ang ihalas nga mga tanom padayong manubo. Ug sa paglabay sa panahon, ang lasang— ang lasang mosuyla sa kasingkasing sa tanang buot mohandom...


-- OMAR KHALID
Metro Manila, Philippines

10.09.2018

lakbay-handom balik sa pier tres


Sumad sa akong pagbiya, ang kilumkilom taas og kasway, 
gapangamay likod sa parola. Itom ang mga bawod ug gayunyon 
ang panganod. Kinsa pa kaha’y mamasol kon ang mga kitong 
manago, nauwaw tingali samtang gatinga, gatangag og tubol? 

Unsa na kaha'y dagway sa kinaham ko nga sinugbang isda. 
Basin nibudlot na ang mata ini kay kanunay sa matag adlaw
nahubog sa mga nabanlas gikan sa imburnal. Labi na karon
nga wa’y undang ang baha sa mga kalag ug mga gikalag.
Kadtong gilay-on sa pantalan ngadto sa parola masubay pa 

bisan himatyon ang kahayag sa bombilya. Unya, inig tungang-
gabii, mamalik ang mga mamasolay: mamasin nga mobalik 
ang mga kitong inig dan-ag sa gabinugtong ug gabutod 
nga buwan. Moabot pod ko kuyog sa kamingaw sa uwan.  


-- DENNIS S. SARMIENTO
Baltimore County, Maryland, USA 

ang imong pagbiya

dahong mibuhi 

sa gakupot nga sanga
mikuyog sa hanoy nga

hadla sa hangin


-- JEFF DEL ROSARIO

Danao City, Cebu, Philippines

10.06.2018

sa kaadlawon


Nagsugod na paglubad
Ang kutay sa kangitngit.
Ang imong gigansilyo
Nga damgo nahupas na.


-- R.L. BERTULFO
Talisay City, Cebu, Philippines

yawyawng tiniguwang


Ang kamingaw dinhi sa akong panimalay
makamatay. Makakutaw sa akong hunahuna 
nga nanginahanglan og kasayoran. Kamatuoran. 
Nagpakabana pa unta ko kadtong kusgan pa 
ang akong bagtak: makatamak gud ko 
sa bisa’g asa nga bukid. Kaniadto, mora gud ko’g 
alilawa nga mora’g si kinsa’ng makalatay 
sa kilid-kilid. Apan karon, layo na kaayo ko
sa akong tuyo. Hunong na. Magpuyo na lang! 
Lisod na kaayo karon ibangon, samot pa kon 
mosugmat ni’ng sakit nako’s batiis sige’g 
ilis-ilis og tambal. Wala. Nisawop na lang 
ang adlaw. Gikawkaw na nako ang akong 
handumanan apan wa' ko maglaom nga 
mabalik pa ang kaniadto. Kon naa pa unta’y 
higayon, akong paliton kadtong sinina 
nga dugay na nako gidumtan. Apan karong 
gabhiona adto na lang ko sa higdaanan nako, 
maghinuktok hangtod motiurok sa kaduka. 


-- MIGUEL ANTONIO B. GARCIA  
Zürich, Switzerland

10.03.2018

pildi-gana


adunay karaang awit
nga miduyog sa kagabhion

sa usa ka suok
giiwagan sa minghoy
nga bumbilya
ang hamtong nga lalaki
nga gainusara 
og dula og pildi-gana
nakigtagay sa iyang kaugalingon

ning gabhiona siya pildero
ug magmadaogon


-- GRATIAN PAUL R. TIDOR
Dipolog City,  Zambonga del Norte, Philippines

samtang naghuwat sa pagsubang sa adlaw


Ang kabugnaw sa kagabhion 
Bug-at handumon 
Kinalit-kalit nga pahiyom 
Didto sa baybayon 
Gamating nga mumho sa katahom


-- MARVI A. GIL

Reykjavík, Iceland

9.30.2018

palihog lang, mga Pinoy millenials!


 Ayaw pagsulti nga wa ko kamatngon: 
Nakabatyag mi.

Ayaw ingnang wa ko kadungog:   
Nabungol mi.

Ayaw pagsulti nga wa ko katilaw:
Natuk-an mi.

Ayaw ingnang wala ko magsaba:
Naninggit mi. 

Ayaw pagsulti nga wa ko'y gibuhat:
Nilihok mi. 

Ayaw ingnang igo ra kong gahilom:
Niulbo mi.

Ayaw pagsulti nga ako gapangurog:
Nagdilaab mi.


-- MARIA VICTORIA BELTRAN

Cebu City, Philippines

kasingkasing


(sumala sa balak ni Paul Randy P. Gumanao  nga “Sa Higayong Ako Angoangohon”)

Basin isulti nako kanimo nga dili sama ang kasingkasing sa mga pulong
nga balik-balik, susama sa gugma-gugma nga mahimong mag-inusara
ang matag bahin ug aduna gihapoy kalabotan sa gamot ang púlong
nga mamugna sa pagbalik-balik; walay kaugalingong kahulogan 
ang kasing sa kasingkasing. Unsa may ipasabot niini? Ako. Ikaw, 
Kanang motuyok-tuyok diay nga dula-dulaan sa mga bata. Bata-bata 
gyod ka maong kinahanglang idungag, Kanang adunay kalabotan 
sa kasingkasing. Nga sama sila og hugis ug gidak-on, motuyok
sa imong pangutok. Nga dili kini tinuod, ang andam nakong itubag. 
Apan ang imong itubag, Sama silang adunay kataposan: ang kasing 
sa pagtuyok, ang kasingkasing sa paghigugma. Tugotan ko kini, ikaw,
imbes nga itudlo kanimo ang matarong nga pag-amgid (dili kini sama
sa imong mga gibasang balak nga kanunayong gugma ang hisgotan)
ug akong iampo nga ako angoangohon aron dili na nako atik-atikon
ang kaugalingon. Apan dili ko kapugong, Ug kinahanglang butangan 
og giyon ang mga pulong nga balik-balik; wala sa kasingkasing. Ikaw
kunohay apan ang tinuod, ako, Mabatian ba nimo ang giyon sa gugma-
gugma, tuyok-tuyok, dula-dula, ug atik-atik nga wala sa kasing-
kasing?


-- M.J. CAGUMBAY TUMAMAC
General Santos City, Philippines

Daghang salamat sa mga maniniyot nga gapaambit sa ilang mga hulagway sa Google ug Flickr.