ang kalimot naa’y gahom

Ang kalimot naa’y gahom,

ingon sa nahipugwat nga kabuot ni ______

samtang naghinultol ang iyang mga tudlo 

subay sa mga ngabil nga nagkadugo. 

Nakalimot siya sa kaparat. Nahumol siya 

sa alimungaw, gimino sa daghang higayon 

sa kadugay sa panahon ilawom sa dakit, 

ibabaw sa yuta nga mihatag niya’g kinabuhi. 

Karon, nahinumdom siya sa pa’d sa tawo 

nga mipasilong sa maong dakit, mitinguha 

sa pagpanikop sa mga aninipot nga migaray 

sa mga bukton ug gihay niini matag gabii: 

misabwag og pahiyom, kalinaw, kaanyag. 

Sa matag usa nga nahagbong, sa matag suga 

nga napalong, ang dakit nasamad pagbag-o. 

Milayat ang agta ug mipunggot sa liog 

sa lapastangan. Unya, nalimot siya. 

Ug nahinumdom siya sa kasakit sa gilansang 

nga wa'y salaod apan duna’y gibarogan nga paglaom 

ug gitanyag nga kabag-ohan. Unya, nalimot siya. 

Mihinay pagtagak ang mga lugas sa dugo 

sa iyang mga ngabil. Apan wala siya’y nalitok. 

Karon, nahinumdom siya sa hataas nga higayon 

diin matag tawo nga milabay milugnit sa iyang 

dughan ug mipugnit sa unod sa iyang dila 

ug mitabas niini sa kataposan. Wala’y dakit 

nga milandong, ni agta nga miasdang. 

Nagdumili niya ang yuta. Mibawos ang kahilom 

sa lasang. Nahanaw siya nga wa masangpit 

ang iyang panga’n. 

 -- JOHN BITON 

Hồ Chí Minh, Vietnam

paglupad sa pati

"Ibon man may layang lumipad..." 

 -- Jose Corazon de Jesus 

Hangtod dili buhian 

sa hangin ang iyang 

mga pako, matag lugas 

sa iyang mga balhibo ug 

kaugatan nahiusang 

lihok sa paglutaw. 

Mitando ang sungo 

ug mihudyat ang mga tiil 

alang sa iyang pagsalig 

sa wanang sa kahaw-ang. 

Ang iyang panglantaw 

yano sama nga naa'y adlaw, 

katubigan, ug kakahoyan 

nga mipabutho sa mga kamot 

sapnay sa iyang paglutaw. 

Masugatan nimo siya 

sa imong paglakaw 

nga mangayo sa mumho 

sa imong bendisyon. 

Sa imong pagkab-ot, kini 

molupad gikan sa kalibotang 

nangupot kanimo. 

 -- JOHN C. BITON
Hồ Chí Minh, Vietnam

ang mga kalag sa ishinomaki

Duyog sa panaw 

sa imohang gibanlas-- 

pagbakhong bawod. 

Ayaw palayo. 

Nagpanawag ang gangis 

hulip sa bangis. 

Hilom, paminaw 

sa pako nga natagak 

sa agianan. 

Matag gabii: 

ang gapnod gapanugkad 

sa mamang yuta. 

Naugang tubig 

sa naabtang panimay-- 

abli sa buntag. 

-- JOHN C. BITON 

Hồ Chí Minh, Vietnam

kaagi

Kusog nga mipaturatoy ang baboy; 

Gahinagtok ang bakya lagbas sa tugas 

Nga sawog sa hunahuna. 

Nagtuyok tuyok sa dughan nga 

Nag-ilog mahimong talad-kan-anan 

Ug bilanggoan. Nag-iniktin sa pag-inambak, ug 

Naghambin sa sigbin diha 

Sa mga damgo nga way kabusganan. 

Sa kabuntagon, wa’y kalainan sa pagkahagbong 

Ang kangitngit sa kagabhion. 

Gawahing ang hangin sa nagdanguyngoy nga 

Mga sanga sa gakit, nagkabya 

Sa nakabhang nga yuta— lubnganan 

Sa mga agta, santilmo ug tambaluslos. 

Ang bugtong nagpabilin 

Mao ra kini. Ang ungo 

Sa pagkahigmata: ang kaugalingong kaagi. 

 -- JOHN BITON 

Hồ Chí Minh, Vietnam

ang pagsumbong

Mora og kadtong bata, ang kalibotan

giilogan sa iyang duwaan. 

May nanikas sa iyang pagsalig,

habog ug tulin sama sa tabanog

nga nawagtang. Midagan kini taliwa 

sa kangitngit. Milingi sa buwan. 

Miliyok sa adlaw.

Nagkaguliyang sila kay bugnaw 

ang higdaanan. Buslot ang atop.

Buskag ang haligi ug abuhon 

ang bungbong nga mihabol sa panimuot 

sa iyang mga kauban. Nangatu'g unta sila,

puno sa panaad nga ugma

manglupad ang tabanog.

Padayon ang pagbakho ug paglad-ok

sa laway sa kastigo nga di masabtan.

Samtang ang kalimutaw gilumsan 

sa parat nga tubig nga nagpalibot

sa mga isla sa iyang panumdoman,

ang bata mitibi paglitok 

sa iyang gamay nga  bahad: 

"Bantay lang mo. Isumbong ta mo 

sa tanan nakong naagian." Milupad

ang iyang tingog lagbas sa mga bungol 

nga bituon, dili moundang.

-- JOHN C. BITON

Hồ Chí Minh, Vietnam

sa dihang si gugma misakay og ceres

Dili siya pasakay sa romansa--
kining bus nga naghaguros

bisag nagbinagurha ang mga naglingkod,

matag ulo wa’y lingiay padu’ng sa layong unahan.

Ang mga kaumahang nanglabay daw mga kontinente

inalihan sa mga sapa-sapa, mga pilapil.

Kon adunay katawa nga madungog dili kini igpanumbaling

sama’g usa ka langgam nga nahitabo lang sa paglabay.

Ingon sila kining giagian nahisakop sa mga luna diin

ang mga damgo gisaknit sa ilang paglupad.

Si Gugma naghunahuna niini sa makadiyot sama nga

mipasiplat siya sa adlaw sa kasadpan lapos ngadto sa kalimot

kon dili pa unta tungod niadtong nakita

sa dihang ang iyang mga mata nakadakop sa usa ka kamot

samtang kini mibatog sa bukton sa iyang katapad ug

didto mipuyo, tapos sa iyang paglawig

sa pagpangitag usa ka silong sa langit, didto

diin ang talidhay dili lamang usa ka pananglit.

-- JOHN BITON

Hồ Chí Minh, Vietnam

pagkahanaw

(Gikan ko nitan-aw og salidang tugob sa mga lihok sa pagbiya)

Babaye naglingkod ilawom
sa dakit o akasya?
Nagsapnay og libro.
Matag pakli nagpasiplat siya,
nagkidhat sa kasadpan.
Di madugay bawion na
sa kilumkilom ang palibot.
Giakob niya ang mga panid
sa duha ka palad sama sa
pag-ampo.

Sa iyang paglakaw
magpabilin ang sawumsom,
ang tiunay nga bayhon ug
kurbada sa matag sanga, ang
agi sa mga eskinita tadlas
sa nawong sa matag dahon,
ang nagpadayon nga
kumpas sa kahoy ug sa
huyohoy.


-- JOHN C. BITON
Hồ Chí Minh, Vietnam

insomya

pagkalaming itagpilaw
ituy-od sa mga kumagko
ug igaray sa kaugatan
buyon sa taghoy sa kagabhi-on
aron magpautaw-utaw
sama sa han-ay sa hinayhay
nagpa-undayon sa huyuhoy
sa tugkaran
pagkanindot iwahing
sa mga bukton ug bilahan
hapla sa lim-aw ni Li Po, idamgo
sa mga dapit sinoyuran
sa anod nga gapnod
sa duyan sa wa’y pagpangindahay

-- JOHN C. BITON

Cebu City, Philippines

dagan sa adlaw sa skywalk diha sa fuente

paniudto

“fanthit…fanthat…fandithal…inathal…inanag…”
yamyam sa nguho’ng skywalker

panihapon

“kadako na sa imong tiyan, hapit na diay ka manganak?...”

mihapuhap siyas' iyang tiyan sa pangutana sa iyang kauban

post-midnight snack

“kao’g saging, day"

"sige, dong…”

parayganay sa nagka-inlabay nga skywalkers

pamahaw
“ang gimaw sa adlaw: golden yellow… dili uy: amber…”
lalis sa studyanting manag-uyab
“singko’ng ragbi kada adlaw…”
sagbat sa batang' skywalker
iyang tibuok adlaw pughak nga buak
gitabyog sa silopin
gihingos sama sa nihit nga hangin
sa buwan

-- JOHN C. BITON

Cebu City, Philippines

consuelo

(kang Antoine de St. Exupéry nga mitaliwan taliwa niadtong tanan)
















Sama nga ma’y usa ka planeta
mitapot sa kapunawpunawan
sa imong pangisip, namukadkad usab
og usa ka rosas ang uyokan
sa imong dughan.

Ako ra kaha ni, o tinuod ba gayod
nga duna’y bawos nga silot sa mga gutlo
nga ang kasingkasing moikid ug motalidhay?
Pananglit kon makakita kini’g higala
sa disyerto, makakaplag sa sikreto
sa pakigsandurot sa idlas nga iro.
Kon maaninaw niini ang bayhon
sa nag-inusarang rosas buswak
sa yuta nga niyam-iran sa mga balili.

Tingali mao kini hinungdan
sa imong kahigwa-os. Sa kahinam nga
mitugot sa imong mga tiil aron kini mangahas
pagtunob sa mga panganod. Layo sa wa’y puas
nga hangop sa madagmalong kalibotan.

Kuti ang pamalak. Dili lalim ang pagtagik
sa wa’y kinutoban, ang pagsapyaw ini
sa nangapandol nga pulong. Apan
ang kahagip-ot dili ba naghambin man
og kagawasan? Ang sapyaw nagtultol
sa mga tudlo ngadto sa tanaman?
Diha lamang sa kasingkasing tataw
ang panan-aw, nimo pa. Kon unsa-on
pagsuta, ikaw ra’y nasayod.

Sama nga ikaw ang makatubag sa tigmo
sa imong pagkahanaw. Imong kabilin asoy sa pangandoy
nga mitidlom sa lawod Meditirano, nangumpayot
sa mga lusay. Miduyog sa agik-ik sa halayong
punsisok sa mga bitoon.


-- JOHN C. BITON
Cebu City, Philippines