nganong ang mga pinasagdan dili angayng’ hilakan

Nabatasan na namo nga dili silhigon 

ang mga dahong laya. Pasagdan 

nga mangatagak ibabaw sa mga nauna 

nang mibiya aron magtapok
pagbalik, mohalok sa ugat nga gigikanan. 

Matag duaw sa usa ka lubnganan sa Tulunan, 

magdagkot mi’g upat ka kandila: 

sa uyuan, mga apohan, ug ig-agaw 

nga giusa ra ang kapahulayan. 

Kaganina, dinhi sa tugkaran, gisusi nako 

kon aduna ba’y bakanteng luna. Ug

naaninaw nako ang laing higayon 

sa pagpanglunhaw puhon: ang nangalaya 

maayong patambok sa kabiling yuta.

-- PAUL RANDY GUMANAO
Koronadal City, South Cotabato, Philippines

pagpanghinguto

Gilaksi ni nanay ang usa ka panid sa kalendaryo. 

Nahuman na ba gud diay ang bulan sa Pebrero? 

Dungan sa iyang sitsit mao ang mapugsanong sinyas, 

"Duol ra kadiyot ug pungko dinhi sa tsinelas." 

Iyang gibuklad sa salog ang gilaksing papel 

Samtang ako miyaka duol sa iyang tiil. 

Gibadbad niya ang lastikong bugkos sa akong buhok. 

Gitaktak niya ang sulod dayon gipaduko ko. 

Huma'g kahig-kahig nangahulog ang mga kuto. 

Daw mga nasakpang kawatang nagtapok! 

Gidalian dayon namo’g pamusa 

Usa pa man sa ulo mobalik og tugpa. 

Makapanlimbawot ang ilang balhiboong lawas:

Gaitom lang ang agi sa mga gagmayng Hudas! 

Ang kanhing puting likod sa kalendaryo 

Nahimong usa ka lansang menteryo. 

Nagkatag ang dugo: Dugo 

sa kuto? O, dugo nako? 

Ah, basta ang importante hayahay na akong paminaw! 

Wa na’y mahadlok nakong motapad. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

hay, salamat, kuya!

Nangandoy ko nga motubo og paspas aron maapsan tika. 

Napul-an na ko sa pagsul-ob sa imong tinuboang sapatos 

nga baho og mga langyawng pangandoy. 

Ang mga tinuboan mong sinina guot na kaayo 

sa akong dughan. Kanunay ko nga gahilak kon masimhotan 

ang nahibiling tinagoan sa imong ilok. 

Unsaon, kay lagi, matod ni tatay, "pobre ra ta."

Segun ni nanay, "mapuslan pa man na." 

Unya karon, ang imo na pung brief? 

Kon may kamot lang ning akong kinatawo, 

manampong gyud ni. Pero 

sige na lang. Katapusan na ni. 

Kay sukad karon, matod mo, 

ang imo nang sul-obon kay panty. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

kon diin ko ginatago akong pag-ampo

Kanunay kong ginatago halayo 

kanako ang akong pag-ampo--

sa mga lungag sa dagkong bato 

o kaha sa ilawom sa mga gamot sa kahoy. 

Sa kabatohan 

ang akong pag-ampo manlimbasog 

makaikyas sa nagsangkang kusog 

sa mga bato batok sa bato. 

Ilawom sa mga gamot, 

tagbawon kini’g pag-amuma sa tabunok nga kayutaan,

gakson ang kada lanot 

gikan sa kinatumyang gamut ngadto sa mga dahon. 

Apan nihit na karon ang mga dagkong bato ug gamutong-kahoy. 

Sa sulod sa simbahan dunay kahon nga alang sa mga sinsilyo. 

Dili ko itago ngadto ang akong pag-ampo. 

Kuptan ko na lang kini sa akong kinumo ug 

idukdok sa hangin. 

Kada dukdok 

ubanan ko’g kasikas. 

Sa kada kusog nga pagdukdok, 

kusog sab ug maisugon ang singgit aron 

madunggan sa Bathala 

ang akong paghandom 

sa daghan pang mga bato 

ug daghan pang mga gamutong-kahoy tungod 

kay daghan pa sab ako’g 

pag-ampong isuksok. 

 

-- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

anuos sa kagabhion

Natapos na ang panihapon. 

Sa kangitngit, ang awit 

sa mga gangis ug wati miduyog 

sa karaw sa mga sarting plato. 

Gisindihan ko ang sugaan sa altar. 

Bugtong saksi ning kamingaw 

ang rebulto sa santos. 

Pagkatahom. Pagkabalaan. 

Samtang naghigda sa banig, 

inanayng giguyod ko

sa damgo ug diha-diha dayon

Nalimtan ko sa kadiyot 

ang panuhot sa pakigbisog. 

Antos lang, ingon sa santos. 

Ang kabos ug dinaogdaog 

kanunayng bulahan. 

Hinay-hinay, ang anuos mikaylap, 

mitapot sa akong lawas, 

misulod sa akong ilong dayon 

naluya ko, nalipong. Apan, 

nakalingi gihapon ko 

sa altar. Ang rebulto sa santos 

nagpabiling dan-ag bisan pa’g 

nabulit na kini og anuos. 

Nangitom 

ang santos, 

ug nagpabiling 

gangisi. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

mga gintang

Hinaot inig dawat mo niining suwat, 

una mo basahon ang sulod ning hunahuna, 

mabati usa sa imong mga palad ang kainit 

sa singot kong giula sa mga panid samtang 

gipilo-pilo ko kining papel. 

Hinaot ingon niini usab kadali 

ang pagpilo-pilo sa halapad 

nga wanang, nagbuwag kanato.

Kon mapilo lang unta ang kayutaan, 

antosan ko sa pagbilar ang pagtuklod 

ug pagbira sa mga bungtod ug kalasangan, 

ug lukoton ko ang katubigang gadagayday 

sa mga busay ug kasapaan aron 

ugma sa pagsubang sa adlaw 

dungan tang madunggan ang pagpamukaw 

sa kalanggaman. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO
Koronadal City, South Cotabato, Philippines

hungihong

Nagkagubot ang mga sulugoon 

sulod sa naghirig nga mansyon 

nga ginama sa liking kawayan. 

Sukad sa dakong lunop 

nga milamoy sa dakbayan gibahin-

bahin nila ang nasalbar 

nga mga kabtangan 

sa mga agalong nangalisang pa 

intawon gumikan sa katalagman. 

Wa pa gani mahuwasi ang mga agalon 

gikan gitakigan, nag-iya-iya na 

ang mga sulugoon og takos 

sa ginamos, asin, ug mantika, dayon 

nagbinirahay sa tinakloban 

nga buwad-tamban. Apan naukang 

ang tanan sa balita nga ang gisugo 

pagpalit og gas alang sa nahubsang 

sugaan wa mahinayon kay nahadlok 

magabin-an. Kuyog sa mikuyanap 

nga anuos ang mga hungihong nga 

dili maayong mogamit og sugaan 

kay kini kuno’y hinungdan 

 nga nangahiwi ang papangig sa silingan.

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

utlanan

Nganong tawgon ma’g damgo 

ang mga pangandoy? 

Pananglitan, buot kong moundang na 

sa pagpanarbaho aron tumanon 

ang pangandoy nga mananom 

sa uma ug mamupo 

og mga bungang balaknon. 

Dili ko mahimong damgohon na lamang 

kining maong handom. 

Kay kon sa damgo man gani 

usa ako ka anak sa hari, 

nganong maghago pa man ko’g 

salmot sa malungtarong gubat? 

Dili ba tungod kay 

nangandoy ako'g kalinaw? 

Ug kon sa damgo man gani 

kuyog ta'ng naglakawlakaw 

sa baybayon samtang gihagkan 

sa mga balod ang atong tunob, 

nganong mangandoy pa man kong 

maghimo kita’g balod sa bungtod? 

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

kon baliktad ang kalibotan

Nindot tingali kon baliktad 

ang kalibotan: 

Maglupad-lupad ta 

sama sa mga tamsi 

ibabaw sa gabalod 

nga mga panganod 

ug himoon tang panganod 

ang mga pungpong 

sa kalachuchi. Dinhi kita 

magligidligid samtang 

mamasol og mga bituon 

sa lawod sa kawanangan,

ug lukpon ta og kabituonan 

ang atong bag-ong dagat 

hangtod abton ta’g 

kahangak. Ug ugma, 

sa pagsubang sa bantogang 

isda hinay-hinayon nato'g

kapaykapay kining 

atong mga pakpak, ug 

gikan sa atong panganod 

motaligsik og tagok lakip 

ang mga gihay sa bulak. 

-- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

kasagaran way ngalan ang mga baho

Dili sama sa lasa: ang tsokolate tam-is,

ang ampalaya pait, ang sili halang.

Apan lahi sa baho.

Ang tsokolate, baho’g tsokolate.

Ang amplaya, baho’g ampalaya.

Ang sili, baho’g sili.

May lain pa bang pamaagi sa paghulagway

sa baho nga di kinahanglang mahinumdom

sa gigikanan niini?

Aron unta inig simhot nako nimo

di na kinahanglang 

mahinumdom pa ko niya.

-- PAUL RANDY GUMANAO

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

kay pabiling mahinumdom ang kasingkasing

Kon pananglit imo kong maabtan

nga ango-ango na intawon, ayaw paila

sa imong tinuod nga ngalan.

Ayaw baya’g gakos nako, ayaw ko hilaki.

Tugoti ko nga ikaw bunyagan nako

og lainlaing mga ngalan. Ayaw ko’ hagki.

Ayaw paghago’g pukling sa kabulakan

kay tingali’g dili nako dawaton. Kini,

lisod nang isumpay balik sa punoan.

Hulata na lang nga malimot sab ka

aron patas tang wala mailhi, mahibulong

kabahin sa usag-usa hangtod kita

magbalik-balik og duwa-duwa sa balas

sa baybayon hangtod atong makat-onan

ang pagtabon-tabon sa atong lawas.

-- PAUL RANDY P. GUMANAO                                                                                            Kidapawan City, South Cotabato, Philippines

ping-it nga pagdapit

Dali dinhi, mahal, sa Kidapawan

Diin ang yuta tabunok, dali rang manglunhaw...

Dinhi ta magtagbaw og sabwag sa mga binhi

Ug saksihan natong' moturok, motubo, mokatay

Paingon ngadto sa kabungtoran diin ang mga tubod

Gawasnong modagayday paingon

Dinhi sa patag. Apan sama sa atong gugma

Nga usahay kinahanglang pug-an

Mahubas pod ra ba ang tinubdan. Gani,

Nakat-onan nato niining panahona

Nga dili lang diay tubig ang mobuhagay gikan sa bukid

Ug dili lang taghoy sa mga kahoy ang molanog 
Samtang ang singgit sa mga gikapoy duyog 

Sa daguok sa mga tiyan. Unta, wala sabwagi 
Og bala ug wala bisbisi og dugo ang kayutaan.

Nindota unta kon duna pa’y laing mamunga.

Dali dinhi, mahal, sa Kidapawan!

-- PAUL RANDY GUMANAO                                                                                              Koronadal City, South Cotabato, Philippines

sangod

Unsa kaha kining dughan kon wala ko'y madunggan 

nga mga sangod? Suwayi kuno nga di ko nimo tawgon 

og Baby, Love, Langga. Suwayi lang. Tan-awon nako 

kon maantos ba nga di ka mohunghong og 

Tatay. Pastilan, paita palandungon!

Apan kon kini ang pamaagi aron banhawon

ang mga pagbati, aron mobalik sa panumdoman

kadtong mga adlaw nga wa pa kita'y mga sangod,

kaniadtong nailhan ko lamang ikaw sa imong ngalan 

nga Salome, kaniadtong mga higayon nga kinawatan 

ang pag-atang nako sa imong mga pahiyom--

kon kini lamang ang pamaagi, nan, tangtanga 

ang mga sangod sama sa paghubo sa kataposan

nga saplot alang sa buot ila-ilahon sa kahangtoran.

-- PAUL RANDY GUMANAO

Kidapawan City, North Cotabato, Philippines

pakigbisog

Karong hapona, sama sa makadaghang higayon, napakyas na usab ako sa pag-abog

       sa adlaw balik ngadto sa sidlakan. Wala pa mahuman ang buot kong buhaton 

           nga balak, apan ang kape sa tasa hapit na tawon mahurot, ug ang papel, 

                napuno na sa kinurisang mga pulong nga di haom sa paghulagway

                        sa atong mga damgo alang sa kaugmaon sa atong nasod.

                             Kanus-a pa kaha adunay igong panahon, bisag usa

                                   ra ka gutlo, nga way laing unod kining akong

                                         hunahuna apan ikaw ra, ug sa imong

                                             kasing-kasing, ako ra? Apan kay

                                                  kita nakigbisog, ang atong

                                                      gugma mosubida sab

                                                           sa mga bungtod.

                                                                Antos lang.

                                                                    Hapit

                                                                       na.

-- PAUL RANDY P. GUMANAO

Kidapawan City, North Cotabato, Philippines

pieta

Sultihi kuno ko giunsa mo pagpangga ang imong kamaguwangan,

kon unsay imong gibati matag halok sa iyang mga tudlo

ug hapuhap sa iyang panit. Matod mo, di ka motugot

nga ma'y lain siyang kaonon gawas sa ginaling nga mga otan

nga pinasahi mong giandam. Sigurado ka ba gayod

nga di siya matulog kon di mo siya kugoson ug imartsa-martsa?

Kataw-anan! Lisod tingali ihulagway ang imong kalipay

sa dihang mikat-on na siyag abri-sirado sa iyang mga palad

samtang ginakantahan mo niadtong awit nga binata.

Gusto kong masayod adtong gisulti mo nga paspas

iyang paglitok ug iyang pagkat-on paglakaw.

Tinuod ba nga pito ka bulan pa lamang siya niadto?

Ah, disinwebe na diay siya karon.

Nganong maguol ka man kung mobiya siya? Ikaw ma'y

nagtudlo niyang molakaw. Palihog, ayaw'g hilak

kon siya mamulong. Kini iyang pamaagi sa pagpasalamat

kanimo tungod kay karon nakat-on na siya

nga dili ukbon ang iyang kinumo. Wa nay "abri-sirado" nga awit.

Gikinahanglan niyang magmadasigon sa pakigbisog 

tungod daghan ang way bisag ginaling nga otan nga makaon.

Ug gitugon niya kanako nga sa higayong di na siya makauli

ug kon wa na kay kasayoran mahitungod niya, sunda ang iyag panpan.

Punita ang bisan kinagamyan niyang bukog, ug gaksa.

Di siya matulog kon dili mo siya kugoson ug imartsa.

Kaya nimo na. Kay pinangga tuod nimo imong kinamaguwangan.

-- PAUL RANDY GUMANAO

Kidapawan City, North Cotabato, Philippines

mga bidlisiw sa awit

Kanunay ang adlaw ug ang sayaw

magdungan pagtungha. Dili nimo 

bation ang katugnaw. Pananglit, 

wala nimo namatikdi ang sayaw,

ang sidlakan daw dakong langgam

sa pugaran nga mga bungtod,

gapamukaw pinaagi sa awit.

Pananglit, wala nimo lingia 

ang kabuntagon, ang sayaw daw 

gamayng adlaw sa sangahon

nga panganod, gapanaghoy

og gagmayng bidlisiw sa kainit.

Nakamatikod ko kay kaniadto,

sayo kong mobangon, magpaabot

sa imong pahibalo nga mao'y

motagbaw sa akong kamingaw.

Kagahapon, pagmata ko, mitungha

ang adlaw sa wa pa ang sayaw.

Ug karon, mitaghoy ang sayaw

bisa'g wa pa ang adlaw.

-- PAUL RANDY P. GUMANAO

Kidapawan City, North Cotabato, Philippines

unya, sa di madugay

Bugnaw
Ang hangin
Init
Ang kape

Hilom
Ang katawhan
Banha
Ang kinaiyahan

Sayo sa buntag

Gikaligo ko
Ang kataposang kabo
Sa tumang kamingaw

Antos gamay
Unya, sa di madugay
Tapisan ako'g
Mga gakos ni nanay

Ang cattleya, ang vanda
Mamuklad
Sabay kaming
Sa adlaw manghangad

Unya, sa di madugay
Ako mopauli na
ngadto sa Kidapawan.


-- PAUL RANDY P. GUMANAO
Kidapawan City, North Cotabato, Philippines

kon hiktan nako ang bulan

Kon pwede lang untang talian ang bulan,
kaw-itan ko kini'g pisi ug ihikot sa haligi.
Ipaguyod ko ang akong payag sama's kangga sa kabaw,
ug salmotan ko ang bulan sa iyang paglatagaw.

Mohangad ako.
Lili-on ug ngisihan ko siya
gikan sa gamay kong bintana.
Makapamalandong ako.

Tuod, wala ako'y bitoon
apan higala kami sa bulan.
Ipaguyod ko pa ang akong payag
Ug ipaguyod ko usab ang akong kalag

sama sa kanggang sakyanan sa mag-uumang
nangandoy makakaplag og kapahuwayan.
Tultulan ako sa bulan sa iyang tagoanan
sa mga higayong masilawan siya sa adlaw.

Hatagan kaha ko niya og bisan gamayng luna?
Dinhi sa kalibotan dili akoa kining yuta.
Taud-taod ipakita sa bulan ang iyang tulomanon,
ang iyang bag-ong porma.

Monipis, moniwang,
mahisama sa garab!
Garab! Sama ka's garab,
higalang bulan! Hait ug talinis.

Hay! Kon pwede lang untang talian ang bulan.
Apan karon, itugyan ko usa ang akong mga damgo.
Ugma, sa pagmata puniton ko ang garab
ug mosakay sa kangga

Pikpikon ko ang kabaw
aron among gukdon ang bulan!


-- PAUL RANDY P. GUMANAO
Kidapawan City, North Cotabato, Philippines