iringa ka!

Ania ka na pod sa akong balkon,

Manglimos sa akong pagtagad.

Katilaw na ko’g tagam intawon.

Pangita na la’g laing mailad!

-- MAI SANTILLAN                                                                                                                    Cagayan de Oro City, Philippines

passive aggressive

Gaimpake ka na sab.

Asa na pod ka paingon?

Sa iya na pod, no?

Ingni ra god ko unsa’y naa anang Sugbo.

Kamagayan? Aduna man ko’y Cruz-Taal.

Carbon? Aduna man ko’y Cogon.

Colon? Aduna man ko’y Divisoria.

Lahi ra gyod didto?

Gisumhan na ka’g tsada?

Gusto ka’g nindot?

Di na ka’g lingaw?

Gapangita ka’g alegre?

Hala lakaw.

Layag didto.

Kay kon pul-an na siya nimo

sa ako ra ba ka mobalik.

Ayaw lang pagdahom

nga sa pag-uli nimo

ako pa ang Kagayan

nga imong gibiyaan.

-- MAI SANTILLAN

Cagayan de Oro City, Philippines

unsaon pag-amuma sa iring laaw?

Mag-ukoy-ukoy na siya nimo 

diha sa kusina. Magpahipi ibabaw 

sa imong banggera. Mangilkil sa tanang 

salin, lakip na sa imong pagtagad. 

Bahogi og pahiyom.

Ug kon mabati na niya nga suod namo,

magsunod-sunod na dayon na siya

maski asa pa ka moadto. Pasagdi.

Kon mamatikdan na niyang gitugnaw ka

sa imong higdaanan, mokamang na siya

ug modulog nimo lahos

sa tungang gabii.

Kon mapasalamaton ka, kawota

ang iyang apapangig. Di magdugay

maandan na nimo ang iyang pagtungha.

Apan kon moabot na unya

ang panahon sa iyang

pagbiya ug pagkahanaw, hinumdomi

nga aduna’y hinungdan nganong

gitawag siya nga laaw.

-- MAI SANTILLAN
Cagayan de Oro City, Philippines

gibuhian, gihuptan

Didto sa balilihan unang nasinati nako ang kalipay sa paglupad. Asus, nagkiaykiay sa huyohoy ang akong tabanog nga pula! 

Nikusog ang hangin, ug giluagan nako ang paghawid sa hikot tugbang sa kataas sa akong kutas. Ug padayon ko kining gihawiran aron dili mahilayo bisan pa’g nanglanggos ang akong pagkupot. Apan gibira ug gidagit ra gihapon kini sa panganod hangtod nahidangat ra gihapon ko sa pagdawat: Naa’y mga butang nga angay buhian.

Naglawig ang panahon… Ganina sa balilihan, diha’y babaye nga nagpalupad og pula nga tabanog. Buot unta nakong isyagit ug ipamatuod kon unsa’y akoa! Nga ang akong ngalan napatik diha luyo sa papel!   

Apan wala na lang ko mitingog. Bisan pa’g nanghawid gihapon ang akong gikubal nga kamot, nangurog.

-- MAI SANTILLAN
Cagayan de Oro City, Philippines

ang pagbiya

Tutoki ang bungbong.

Ang mga gidibuho nimo niadtong 

bata pa ka hagbay rang napanas,

nakadlit na kini sa delubyo

nga wala nato damha.

Ang atong mga sapatos ug tsinelas,

mga vinyl ug cassette,

mga kaldero ug kalan,

naanod na sa kawanangan.

Kinahanglan na natong

putoson og mantalaan ang mga baso

ug piloon ang mga nabiling sinina

aron isulod sa mga karton.

Buhii ang mga mga handurawan

nga gababag sa gilaraw nga paghawa. 

Karon lang ni. Laomi lang

nga bisan asa man ta mahimutang,

aduna ka'y puloy-anan nako.

-- MAI SANTILLAN

Cagayan de Oro City, Philippines

pagpaambit sa kasakit

“Knowing is in the writing.” – Butch Dalisay

Matod mo madyikira ko

kay makakutlo ko’g mga pulong 

gikan sa hangin. Tingali,

buot nimong ipasabot 

sadista ko 

kay giukang nako 

ang mga samad 

nga dugay nang nakugan

aron ang dugay nang nalubong

angay gihapong kawton 

aron masabtan ug masaw-an

kining sugilanon.

-- MAI SANTILLAN

Cagayan de Oro City, Philippines

sikop

Nakakita sa alibangbang, ang iring
Nitago  sa tag-as nga mga sagbot.
Nagpungko-pungko. Nag-atang.
Nag-igwad iyang lubot. Hala, 

Nilayat! Ug wala kaipsot, nalumo
Ang pako sa hanginong mga kuko.

-- MAI SANTILLAN

Cagayan de Oro City, Philippines

proben*

"… short for “proventriculus"… that part of the digestive system among birds and chickens between the crop and the gizzard…" (gikan sa artikulo nga giulohan og "Proben– the popular street food in Cagayan de Oro")

Gikuot ug gilabnot 

gikan sa kinahiladman sa manok, 

giputol sa sumpay nga batikulon dayon

giwaswasan, giharinahan, giprito, gituhog.

Kini ug uban pa galaray--sa wala pa 

gilusad ang pagpahapsay sa dalan--

gahuwat sa mga busawan 

nga gamulo sa kagutom.

Ayaw og kaulaw bisan wa'y panghunaw.

Kinawboy ni nga stayl. Wala'y platohay.

Apan wala la'y utangay!

Hulbot og maskin singko aron sugdan 

ang pagtuslob sa sawsawan hangtod

maghuot ang tiyan sa gasagol nga

kahalang, katam-is, kaaslom

nga isuwa sa puso samtang mangandam 

ang palad sa pagsalo sa gatulo nga sarsa.

Ang makatagbaw naa ra sa Pabayo gatapok.

Makita ra, sa dili pa mahanaw, sa suok.  

-- MAI SANTILLAN

Calaanan, Cagayan de Oro City

sinina

Gikan sa hayhayan.

gimudmod ko nimo diha 

sa imong nawong, gisimhot 

ang akong alimyon: Downy, 

sabon, ug gamayng aso

gikan sa paglapog ganina.

Bisan sa pagduhaduha

gisul-ob gihapon ko nimo

sama sa mga adlawng milabay na.

Giuban ko sa imong sa pagkalarag--

Ako'y tigsalo sa abog ug igang

nga giwaldas niining dakbayan.

Unya, inig uli tadlas sa tingsawop

ibutang na pod ko nimo 

sa labhanan ug kabalo ko:

bisan pa'g byaan, matultolon ra

gihapon ko sa imong kamot 

diha sa hayhayan.

-- MAI SANTILLAN

Calaanan, Cagayan de Oro City