(taban)og

kon ang atong kataposang panagtagbo 

mao ang utlanan sa atong panagkita 

unta ang akong pagyango igo nang tanda 

sa atong panag-abot 

usa ka hinanaling panamilit

sa usa ka pagtimbaya 

kon ang atong mata ang bintana sa atong kalag 

ug ang dunggan ganghaan sa atong diwa 

masigpatan mo untang nanambo sa akong tinutokan 

ang mga tugon nga di na mahatod sa akong hagawhaw 

kay ang imong mga pasalig daw pisi 

sa mga kabalaka tang aguha 

nga gigamit ta sa pag-ayad sa tabanog 

nga napiyapi gikan nabugto ang lambo 

sa akong pailob niadtong naabtan na pod tika 

nga gitugpo gawas sa bintana 

sa iyang sayal daw goryon 

nga di kamao molupad 

di na mistil sawron sa akong dunggan 

kay nasag-ulo na nako ang linya ni mama 

nga way tabanog nga magdugay kon kusog gyod 

ang hangin lapas ngadto sa laing balay 

-- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

gitabanog

Aduna kaha’y makadungog 

sa pagkagay sa akong mga hagawhaw 

kon ugaling dili kini makaabot 

sa imong dunggan lahos sa dughan?

Aduna ba kaha’y mga pulong 

nga masalod sa imong timba 

kon magkalos na ka og tubag 

sa atabay sa akong pagkawala? 

Aduna kaha’y makabantay 

sa anak nga wala kauli, 

sa nawala nga pisi,

sa sanga nga nabali 

ug sa batan-ong nagputi, daw tabanog 

nga nasangit sa punoan sa kamansi? 

-- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

bayanan

Naabtan tika ganinang buntag, 

nagyampungad sa lababo diin 

nagpasad ang mga basiyo 

sa lain-lain mong' pahiyas. 

Nagkarong ang imong labong nga buhok, 

madasigon mong ginusnos 

ang gapas nga naumog sa imong pamasin 

sa imong aping nga sa dugay tang' panag-ipon 

nianam og kanipis. 

Saksi ko sa pagdagmal mo sa kanhing ikaw 

daw gilatos mo ang mga handurawan ko kanimo 

sa agiik sa mga lipak sa atong sawog 

ilawom sa akong mga tunob

minglingi ka ug mipahiy0m: 

"Gwapa na ko?" 

Di nako hikalimtan 

kon giunsa pagkabugto sa imong pahiyom 

sa dihang milingiw ko 

kay dili ko makaharong 

pagsud-ong sa imong dagway. 

Giingnan tika, "Pamugong pod." 

(apan wala na nagpasabot 

nga mora na ka og abat). Ang akoa lang ba 

kay basi'g inig bag-id sa imong buhok 

masamad imong panit nga is-is.

Kay sa akoa unyang pagtutok nimo 

magdugo imong aping sa kanipis. 

Hinaot nga makahinumdom ka 

nga inig mamalit ta og kinhason 

dili ta man kwintahon ang kabhang. 

Paliton ta man gani 

ang tahong nga gitugka'g sisi, 

ang litob nga gibulbol, 

ang budyong nga napuno sa balas, 

ang takubo nga gansang-gansangon, 

ang tihi-tihi nga tunokon, 

ang kapis nga manipis, 

ang sikad-sikad nga lisod lugiton, 

ang sigay nga arang kagagmay.

Nitalikod ka apan gihagkan nako 

ang imong tangkugo, ug sa imong dunggan 

mihunghong ko og tubag sa imong pangutana: 

"Sukad pa sa una." 

-- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

dalikyat

Sa matag gabii 

nga ihukad nako atong mga suliran, 

igo ra kang moingkib-ingkib ug ako 

matagbaw og hurot; apan kon kalipay na 

ang atong itagay, dagko kaayo ka’g hamal 

ug ako mahibaw og daginot. Basta 

mangablit ka, kalit mamugnaw 

akong bilahan kay magkinto-

kinto na pod ko’g lakang ibabaw 

sa lima ka mga gagmayng liwat 

aron tugyanan ka sa imong 

hangyo. Kay kon dili, kon 

magpadingol-dingol ko, 

modabo-dabo dayon imong mga kinumo 

sa akong kuto-kuto; manghiram 

ang imong mga tudlo ilawom 

sa akong gusok, mangita sa mga sinsiyo 

nga pundo sa mga basiyo nga imong 

gipasok ilawom sa atong katre; kay kon 

dili, kon magpadingol-dingol ko, 

adto mouli ang imong sweldo

sa bulsa sa laing palda, ug basin 

ang wa mahurot nga tinughong 

gahapon mao na lang unya 

ang itimo namo.

 -- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

putlay

Kapila na man nato gihimong lansis ang simba 

arun lang makita nato ang usa’g usa? 

Kunohay musulod sa simbahan, tuslob sa kurosan 

dayon gawas agi sa kilid nga purtahan, 

tipas sa kumbento, liko sa unang kanto 

paingon-- kahinumdum pa ka?-- niadtong putlay, 

mag-akin-akin sa tampi sa mga nahagbas tang mga saad

samtang nagkisap ang mga lusay sa hubo nga hunasan 

ug sa unahan naghunat ang mga bawod sa lapyahan. 

Dayon gukoron sa atong mga mata 

ang pagkagiw sa adlaw sa nagkadugo nga kasadpan 

samtang sa sidlakan sugaton ta 

ang kilumkilom sa nagkaata nga langit; 

ang atong panit gikuninitan sa mga ibos, sa hapuhap 

sa gatosan nga mga pako samtang ang imong panyo 

nga nagkamuritsing og sauce sa tempura ug kwek-kwek 

nahulog sa mga tuyom uban ang atung mga hagawhaw. 

Nakahinumdum pa ka niadtong gabhiona? 

Nabuhong ta sa atong pag-inusara, ug wa ta himatngoni 

nga naay naniplat luyo sa daw habol nga panganod 

nga gigisi sa kahayag sa gi-hepa nga buwan. 

 -- ELVIN E. RUIZ 

 Liloan, Cebu, Philippines

sa eskina

Imong mga saad 

gipalukso nimo didto sa karaang tabay, 

nitugpa sa tubig, kuyog ang kabo; 

ang imong tingog nikagay, nabungkag, 

nagkatibulaag sa ilang alingawngaw-- 

mora’g katong mga tai sa kanding 

nga nagkatag sa yuta: 

daw nangapunggak nga mga bituon 

nga gitugway sa kasagbotan, naingo’g 

mga kalalaw sa mga nagbilangkad 

nga agta, gisumpay sa ilang mga kiting 

ug gikaw-ing sa ilang kumingking,

naglatay-latay sa akong dugokan, 

nagsalimuang sa akong kuto-kuto,

nagkalandrakas nga mga kabakaba 

milipang sa akong ngala-ngala— 

mga panghupaw nga daw anunugba 

nga mibatog sa akong mga pilok, buot 

molilong niadtong gabiing nakit-an tika 

nga miliko sa eskina padung sa ilaha.


 -- ELVIN E. RUIZ
 Liloan, Cebu, Philippines

giak

Gitipigan ko ang liso sa una natong
panagtagbo sa bulsa sa akong purol. Kadtong usa 

ka hapon sa baul sa imong tatay nga niagi ko, 

ug nakit-an tika nga nanghipos sa hinayhay. 

Kinsa ba'y magtuong kimpit ra’y sinugdanan 

sa usa ka dekada natong panaghigalaay, 

ug nga kimpit ra pod ang magsilbing tanda 

sa utlanan sa atong pagtinagdanay. Wa’y kabutangan 

akong pagmahay niadtong gitug-anan tika 

sa akong gibati. Buot ko untang dakpon 

pagbalik ang mga pulong nga nakabuhi. Gihigugma tika. 

Apan mitalikod ka. Kaayong ilabyog 

pagbalik sa duyan sa handurawan, gabitay 

diha sa sanga sa inyong sinaguylas nga tugbang 

unta sa kataas sa imong pailob. Kaayong itaak 

pagbalik sa tunaan sa kagahapon dihang 

nanglugsot ang mga alimatok sa imong dughan 

dungan sa imong mga pagyamiid. Unta 

ang lapok magbuni unta sa atong kahuyang— 

maglilong sa buling sa atong mga bisti. Unsaon ko man 

paghunad ang mga samad nga nahilwas, 

hubo sa linunhang hinubo. Unsaon ko man 

paggiak ang mga nalum-okan nga pagsalig aron 

unta mapuga ko ang usa pa ka kahigayonan?

 -- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

liog sa takna

Ugma sa gabii, 

sa takna sa pangadye, 

adunay daghang liog, 

lain-lain nga mga liog: 

adunay hagkan, 

adunay paakon, 

adunay tuk-on, ug 

adunay lubagon o 

di ba kaha bitayon. 

Mopili ra ka sa pamaagi 

sa imong kamatayon: 

halok sa saad 

nga di tumanon; saad 

sa gugma nga di tinud-on; 

gugma sa tawo nga 

dili matinud-anon, o tawo 

sa gugma nga dili matinud-anon, 

o di ba kaha magaid sa gibati 

nga dili paminawon. 

 -- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

petsa uno

walay luha nga motulo 

karong gabhiona

wala'y kasakit 

wala'y kamingaw 

o kahingawa

ang motulo karong gabhiona 

kon dili laway 

sa mananabtan nga giduka

lanay lamang sa kandila

agi sa paghinumdom

sa pagduaw ug pangumusta

o di ba kaha biga

pula nga pagsidlit

gikan sa mga tango 

nga nag-ukob 

sa imong liog

o dugo sa pulso nga 

sa kangitngit giilog

-- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

pag-sure ba kay magbiko ta!

Kon tim-os ug tiunay man gani gayod 

Kanang pagbati mo alang kanako, dong, 

Pakan-a ko og lami! 

Desidido man kaha ka. 

Pag-sure ba kay magbiko ta! 

Andama ang duha ka lubi, 

Tagsa ka kilo nga kamay ug pilit; 

Apila na lang pud pag-andam imong kaugalingon. 

Kining akong lubi, duha ra: 

Bunoti ug buk-a, dayon kudkora. 

Ania man ang akong kudkoran, 

Andam sakya taliwa sa imong bilahan. 

Sipiti sa imong mga batiis, 

Ug ang lubi iduom sa para-kagis. 

Kudkora, hutda tanang puti, 

Apan ang bagol ayaw apila. Timan-i. 

Ang kinudkod ibalhin sa planggana, 

Sabwi’g tubig, balig duha ka tasa. 

Ang akong lubi, kumot-kumota. 

Pug-a. Ugaya hangtod mosuyla 

Ang puti nga duga. 

Ibalhin sa kalaha ang tunu, 

Ug ang sapal ayaw isalibay 

Kay magamit pa na 

Nga panghiso o di ba kaha pangkunkon. 

Sugnori ang kalayo, 

Ang naglagiting nga kainit 

Hangtod mobukal ang tunu. 

Dayon, isagol ang kamay 

Ug pinaagi sa imong sugkay-- 

Dako, taas, ug gahi-- 

Ukaya ang latik: 

Inanay lang sa sugod, 

Likayi nga dili mapagod; 

Ug matag karon ug unya, 

Kusga, ukaya, lahugaya. 

Sa dakong kalderin, 

Diin naa ang pilit, 

Ibahog ang latik; 

Didto sagola ang katam-is ug kapilit. 

Samtang nagbuhat ka sa ingon: 

Timplahi’g usa ka kutsaritang pailob, 

Sagli’g tulo ka kutsarang kadasig, 

Ug ahugi’g usa ka basong pagmahal. 

Inig kahuman, 

Idulot. 

Tilawan nako, 

Dayon sultian tika 

Unsa’y akong hukom. 

Kon unsa man gani ang resulta, 

Ayaw na ko sukna-a kon sure na ba 

Kay basin unya’g magbiko na pod ta. 

 -- ELVIN E. RUIZ 

 Liloan, Cebu, Philippines

lumos

Magpabiling parat ang dagat

bisan sa imong pagbiya

apan ang gabii lahi na, ug ang buwan 

dili na sama sa una. Dili na 

mouwang kining dughan bisan pa’g 

magbawod-bawod ang imong ngan 

matag takdol sa buwan.

Kapila ko man sawmon

ang gilawmon sa imong tutok

aron matugkad nako

ang kinahiladman sa imong kahilom

sa matag higayon nga bugsayon mo

ang lilo sa pangabubho?

Usa unta ka balsa ang akong kahiubos,

ug layag ang akong pailob…

Bawna ang akong pangamuyo;

isalbabida ang akong pagbasol. 

Lumos baya kuno’y kamatyan

sa kasingkasing nga luoran.

-- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

adlaw-adlaw, kalag-kalag

Pa, wala na ma’y sakit. Dili na pod kaayo tantong mingaw. Apan aduna lang gyo’y kabuntagon nga laay ang bidlisiw sa adlaw ug daw galansis ang huyohoy og huyop sa kadahonan. 

Pa, dili na man kaayo hilom. Dili na kaayo saba. Apan aduna lang gyo’y mga higayon nga masaag akong panumdoman sa imong mga igham ug tagûtû. Kon naay kaskas sa sista, moduyog pod akong handurawan sa atong karaang lantay ug ang sawog sa atong taas nga mohiyak sa atong tunob ug moagiik sa kabug-at sa atong kabalaka.

Pa, wala na ma’y ngulngol. Dili na ko magbakho. Apan aduna lang gyo’y mga adlaw nga sarang ang kahaw-ang, daw gabangil sa purtahan ug dili gyod masira—daw gapaabot pod sa imong mga tunob nga mopauli sa atoa.

Pa, dili na ko damanon nga pukawon ko nimo. Dili na man pod ko mangihi sa banig sama kaniadto. Apan nanginit gihapon akong paa sa imong mga pikpik, akong dunggan sa imong mga sugilanon, akong kilid sa imong mga kusi, akong mata sa imong pahiyom.

Mingawon usahay,

Imong kamanghoran

P.S. Parihas ra ba diay’g baho atong ulo kon sington. Kami pod ni Dodong nakasunod sa imong pagka-ubanon.

 -- ELVIN E. RUIZ 

Liloan, Cebu, Philippines

didto sa layong gingharian ug dinhi sa kamingawan

Sukad nakalingkod ang hari,

ang akong kabuhi wala na gyod maulii--

kay hapit matag gabi-i kong mag-atang;

ug kon unsa man ang akong gihuwat,

bisan gani ako wala masayod.

Sukad nakalingkod ang hari,

magduhaduha na akong bana og pangita’g

panginabuhi kay kuyawan magabhian

labi na kay awaaw kining among dapit,

dali rang dam-okan sa kangitngit

Kuyawan lagi kuno siya—basin unya

kalit lang siyang birahon sa

kaugalingong anino

Sukad nakalingkod ang hari,

ang agianan tungod sa among bintana

mao ra’g baylehan—magkidlap-kidlap

among bintana inig haguros sa sakyanan

nga kanunay wiwiw ra’y tukar.

Sukad nakalingkod ang hari,

kasagaran mingaw na among balay

matag gabii kay hilom na akong bugoy,

basin nangluod kay wa man tagai

sa iyang gipangayo. Kanang

kamay muscovado nga iyang kinaham

isuwa sa tinughong nga kanunay hinatag

sa among silingan tupad sa among payag.

Sukad nakalingkod ang hari,

nanghalang na’g pulaw ang akong kalimutaw

kay upat na ron ka gabii nga wala makauli

akong bana, labi na kay tulo ka adlaw nga

wala mibangon akong bugoy, ug

dili na pod motubag kon sangpiton.

-- ELVIN E. RUIZ                                                                                                                           

Liloan, Cebu, Philippines

kausa nabuhong tang duha

Kapila na man nato gihimong lansis ang simba

aron lang makita nato ang isig usa? Kunohay

mosulod sa simbahan, motuslob sa bendita dayon

mogawas agi sa kilid nga ganghaan, motipas

sa kumbento, moliko sa unang kanto…
Kahinumdom pa ka niadtong nag-akin-akin ta

sa tampi sa mga nahagbas tang mga saad samtang

nagkisap ang mga lusay sa hubo nga hunasan

ug sa unahan naghunat ang mga bawod

sa lapyahan, dayon gigukod sa atong mga mata

ang pagkagiw sa adlaw diin nagkadugo

ang kasadpan? Sa sidlakan gisugat ang kilumkilom

sa nagkaata nga langit. Gikuninitan ang atong panit

sa mga ibos, sa hapuhap sa gatosan nga mga pako

samtang ang imong panyo--nagkamuritsing

sa salsa sa tempura ug kwek-kwek-- nahulog diin

ang mga tuyom lapos sa atong mga hagawhaw.

Nakahinumdom pa ka niadtong gabhiona?

Nabuhong ta sa atong pag-inusara, ug wala ta

himatngoni nga naay naniplat luyo sa daw habol

nga panganod. Intawon pod, gi-hepa ang buwan!

-- ELVIN E. RUIZ                                                                                                                                          Liloan, Cebu, Philippines

sa akong pagbiya

Tuhogon nako ang mga mumho

sa imong pagtagad aron bawnon sa akong

pagkagiw. Subay-subayon unya nako

ang mga muhon diha sa handurawan. Adto ko

magsyatong. Ligwaton nako ang mga hapuhap,

mga pik-pik, mga laylay, mga inutnga

sa gipanghupaw mong kaduka. Maghaphap ta

ilawom sa sayal sa kagabhion, ug kon

magunitan na ko nimo, ayaw intawon ko

buhii. Dili pod nako buhi-an

ang mga kusi sa akong bugan,

ang mga kasaba gumikan sa akong kakiatan,

ang mga lagpak sa akung lubot, ug ang kabanha

sa wala mo pagpalit nako og bubot.

Mao ra unya ko’g minyat tadlas

sa akong mga alimungaw. Dakpon nako

ang matag talidhay, isulod dayon sa mga basiyo

nga garapon sa kaong aron atong ibahog 

unya inig matimplahan ang kinabuhi

og kagul-anan. Inig uli unya nako, ako na pod

ang mohapuhap, mopik-pik, molaylay,

ug makigduwa sa kaduka sa dili pa

mohapit pagdagkot og tulo ka kandila, Ma.

-- ELVIN E. RUIZ                                                                                                                           Liloan, Cebu, Philippines

napagngan, nakaplagan

Sa akong pag-uli, misugat nako

ang kangitngit. Brownout man diay!
Nanghiram ang akong mga tunob.

Gihangop ko sa akong mga anino.

-- ELVIN E. RUIZ                                                                                                                                     Liloan, Cebu, Philippines

ako ug ang langit

Gihabolan sa kahingawa ang adlaw. 

Nangatagak ang mga lugas 

sa panganod. Pipila niini nitugpa 

sa akong aping hangtod 

sa akong kahiladman, dili 

matugkad samtang napiskan

og lapok ang akong pahiyom. 

Ang iyang gilay-on akong kataw-an. 

Ang iyang pag-inusara akong saw-an.

-- ELVIN E. RUIZ

Liloan, Cebu, Philippines

igo na ba?

Igo na ba

Ang mga pulong tang balaknon

Aron atong pagbati saulogon?

Igo na ba

Nga itunong ubos a takdol nga buwan

Atong mga panaad aron dili malimtan?

Igo na ba

Ang mga hugna sa kahilom

Sa gainusara nga paghandom?

Igo na ba

Nga mohangad sa mga bituon

kon ang luha kabundakon? 

Igo na ba

nga dili ko nimo tagdon kay balik-balik ra

ang wala nimo damha nga mga pangutana?

-- ELVIN E. RUIZ

Liloan, Cebu, Philippines

luha sa uwan

Usahay, ganahan kong mohunong taliwala sa gabunok nga uwan

Duyog sa paghagti ini sa mga balili samtang namungingi

Ang kahinam sa gasugwak nga pagtugpa sa akong mga pilok. 

Sa akong inusarang pagkahumod, lagmit mangatawa sila--

Wala masayod nga inubanan sa pagdaligdig sa katugnaw 

sa akong aping, mahimong molutaw ang nahunlak kong dughan.

-- ELVIN E. RUIZ

Liloan, Cebu, Philippines