ang atong kahangtoran

(sa makausa pa) 

Sa dili na mabakwi nga panghitabo, 

gihan-ay ko sa imong atubangan karon 

ang dayag nga kapaingnan. Oo, Ang Panghitabo, 

nga mapahiyomon kang mibahig diri kanako 

kaniadto, sa wala mo pa kini tuhoga pasunganga 

ngadto sa dili maihap nga mga hinungdan. 

Apan ang gisugyot mo karon nga maoy angay 

tang buhaton, kay mao ray makataronganon, 

nimo pa, alang kanako bunga lamang 

sa garbo nga giugmad ug gipatambok mo 

sa matag pitik sa imong kasingkasing. 

Bisan pa man, gitinguha ko baya usab 

nga dili mahiapil sa pagdinayganay ta karon 

ang pagpaulipon mo sa kaugalingon 

kay, sa akong bahin, daghan pa kong adtoon 

nga buot kong binlan og tipik sa akong panumdoman 

hangtod mahibalik ko sa dapit diin nagsanga 

ang atong dalan, ug didto magmalinawon 

sa kasayoran nga miabot na ang takna 

nga wala na koy angay pang ipaambit. 

Labaw sa tanan, dili ba walay gipinig ang umaabot 

kay luha ko man o dugo mo dili makausab 

sa sugilanon nga gihablon sa hangin? 

Gani, niini walay mago nga makabalit-ad 

ni manggugubat nga makabadbad? 

Kahinumdom ka? Miduko ko human sa tin-aw 

mong paglitok sa nahiunang mga pulong. 

Nan, karon nga nasumpay na ang ugma 

ug ang kagahapon, yanghag ug sayri ko: 

linugdangan ba kini sa kanhiay kong kabalisa, 

o sa gipaundayon mong kaligutgot? 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

san martino del carso

Niining mga balaya 

wala nay mahagpat pa 

gawas sa mga tipaka 

sa nangalumpag nga bungbong 

Kabahin kanila nga akong nakasuod 

sa ilang kadaghan 

walay nahibilin 

bisan gani kana 

Apan ang akong kasingkasing 

Wala kawad-i bisag usa lang ka krus 

Ang akong kasingkasing 

maoy labing sinakit nga balangay 

(hubad sa Iningles ni Patrick Creagh sa Italiyano ni Giuseppe Ungaretti) 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

ang pagtental sa bata

                          

                           …et iuvenes vestri visiones videbunt… 

                           — Sanctus Lucas, Actus Apostolorum 

1 

Sa imong damgo gainusara ka, nalingaw nga gapauntol-untol og bola sa landong sa mga sanga sa atis nga misaghid sa balisbisan sa karaang tang balay. Ang imong paghigmata nahiatol sa hinanali nga pagpangatagak sa mga dahon. Unta dili kini sundan sa sitsit sa liyon ug ngulob sa taligatos, sa imong pagdagan tungas balik sa lasang sa katulog ug alimungaw. Kay didto, mamanhig ang mini nga mga propeta nga mohaylo sa imong pagsalig ug moasoy kanimo sa sugilanon sa sadya nga mga saulog ug bakanal nga mga bangkete sa wala pay El Tor, sa panahon sa atong katigulangan. 

2 

Biyai ko, bata nga burukinto, anak nga nawala, latagawng bulingit nga hipalgang himatyon ug gisagop sa rabanit nga mag-uuma, sulugoong mapatuyangon nga mobalik isip kulismaot nga kreador sa kulto nga mangangkon sa umaabot. 

3 

Miligid ang bola dulhog sa bakilid lapas sa tudling sa mga asusena liko sa prowa sa ampoanan labang sa koral sa kahayag—ug wala koy laing mahimo gawas sa pagnunot niini. Tungod kay unsa man intawoy iyang nahibaw-an, walay pasidaan nga miabot na diay ang kinabuhi, ang halangdong dinapit nga mapagarbohon, higpit ug masuknaon. Gayod, sa kahinayak sa takna, ang akong kahingawa dili na sapayan nga isilsil pa sa iyang kaisipan. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

ulan init, timbaya panamilit

                      You called me from the room in your hotel 

                      All full of romance 

                      With someone that you met 

                      And telling me how sorry you were… 

                                                                 — Stephen Bishop 

Nagpaundayon ta sa atong kulukabildo tungod sa inday-inday nga ulan apan wala man god ko moyanghag bisan makausa lang mao nga nahingangha ko sa nanindog na ta paingon molakaw unya miatubang ko nimo. Nagparetoke man diay ka sa imong nawong. Maingon nga lukop ang kausaban. Puti na kaayo ang imong aping unya medyo miatras gamay ang imong suwang. Sa daklit milutaw sa akong alimpatakan ang maskara sa mga milo sa unang sugilakbit sa Mga Damgo ni Akira Kurosawa. Naa hinuoy anggulo nga makaingon ko nga ikaw gihapon ni, sa may tampihak o sa korte sa ilong (nga halos dili mamatikdan ang kalainan sa kaniadto, kon anaa man ugaling). Apan sa wala kaayo makaila nimo, dili na gyod ka mailhan. Sakto ra pod tingali, kay nagbag-o na man ka sa imong kinabuhi. Wala nay igong rason nganong magpaila ka pa kanila nga buot mo nang kalimtan. 

Pag-abot nato sa eskina diin magsanga na ang atong dalan gisugat ta sa talisawop nga adlaw ug kalit lang misantop sa akong hunahuna nga wala man diay koy giplano nga adtoon pa gikan dinhi, nga pidpid sa lugak nga laygay sa kahaponon wala koy mahinumdomang detalye sa seryoso natong pagdinayganay kabahin sa managlahi tang mga kasinatian sukad sa kataposan tang panagkita, nga wala ka motubag sa kapila ko sublia nga pakisayod kon asa ka gustong modangop karon, sa bukid ba sa umaabot o sa dagat sa kagahapon. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

sa iyang kahiubos

O love, O lover, loose or hold me fast,

I had thee first, whoever have thee last. 

           — Algernon Charles Swinburne 

Sige, tamaya ako sa taman 

Inday, karon nga ang kalibotan 

imoha nang talaba. Apan 

ayaw baya kalimot, Inday, 

sa kamatuorang dili mabakwi: 

nga sa imong talaba, Inday, 

akoy unang nakawiwi. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

hangak ra pod, matod pa sa drayber sa ambulansiya

Ang tulubagon nga maoy angay unahon pagtagad mao ang hapsay nga pagpahiluna sa sinugo nga mga kinompra sulod sa karton. Kanang walay burot-burot unya wala poy parte nga malupyak kon madat-olan. Kanang dili madugmok ang miki ug miswa, unya dili mabun-og ang repolyo, sayote ug patatas. Daghan ra ba pong mga de-lata nga gakalandrakas lang ang gidak-on ug porma. Naay eskinado. Naa pa ganiy binituon. Medyo nipis ra ba ning kartona, lubay-lubay, baratohon. 

Ang nakaparat kay ang akong dispatser gahantak pa, gilaay seguro nga walay termino kanus-a mi molarga. Kahibawo ko sa direksiyon. Panorte. Pero kon magsanga ang kalsada, ang pilion nakong likoanan kanunay lang dili mao. Bisag unsaon nakog ilad-ilad ang akong kaugalingon, sayop gihapon. (“Kay desilya man ang sakto para nako, modemano mi aron mabakwi ang sayop nakong pagtuo. Pero putang inanag desilya gyod diay unta.”) Dili hinuon tantong makauulaw kay wala ma miy pasahero. 

Kausa gipara nako ang tartanilya nga among gikahinagbo aron mangutana kon unsa toy pangalan sa sunod lungsod. Kagwang, wala man lang ko panumbalinga sa kutserong gamug-ot nga yakmo na, busngi pa. Mipaturatoy lang ang kanahan. Unsay iyang gimaneho, ambulansiya? Maayo na lang gani kay, sama sa apil-apilong abyan sa daman ni Henry Fuseli, mipasiplat ug mikihat nako ang bayeng kabayo nga gapabukad-bukad sa iyang ilong inubanan sa pagwaslik sa daw kinurler niyang lambungay. Nanglisik uroy sa kamalisyosa ang pahiyom sa bergatinya. 

Sa akong paminaw, gisapot si manoy tungod sa iyang sakay: gabuntaog nga baka nga hayan paingon itumod sa Lorega. Mao ra niy bugtong niyang kaakohan, apan sa kabug-at niini delikado baya tuod. Gatalikod niya ang hayop nga gipatindog ra. Gipanitan na apan kahibulongan kay wala magkadugo unya buhi pang dako. Ngilngig kaayo apan makapahimuot tan-awon kay wala hilabti ang panit sa tumoy sa ikog, sa may simod, libot sa mata ug putos sa itlog nga dagko pa sa tibagnol nga takoy sa Carcar. Dihang akong gilingi ang budlat nga kargamento gisulirapan ko sa animal, daw argabyado nga nakit-an siyang gahubo. (Kon wala pa tingali koy gibati nga kabalisa malagmit makaingon ko nga gapakyut lang siya, gapalibat-libat sama sa usa ka lamurok nga baktin.) 

Diha poy higayon nga, sa desperadong tinguha nga masumpa ang akong malas, nakahunahuna ko nga mopadulhog mi sa kilid sa kalsada nga bag-ohay pang giabunohan og giso nga kon pakalitan og tan-aw walay kalainan sa bulgur nga hilaw-lata. Agoy, sa tanto namong subay sa likoong dalan-dalan naabot man mi sa baybay unya nahisum-ok sa usa ka tinagong bakasyonanan sa mga nyudista. Mga babayeng hamtong ang gadaghan. Bisan gikan sa layo maklaro nako nga slomo ang ilang lihok unya ang ilang komunikasyon pinaagi sa hunghonganay, o kaha kukabildo ginamit ang senyas-senyas. Ambot ngano, samtang gainom-inom sila og lain-laing klase sa pabugnaw nahinumdom man ko sa hapit na mahuman nga dos andanas nakong balay sa kilid sa kabungkagon nga tulay sa Tagunol. 

Kabahin niining akong puluy-anan nga dugay ko nang gipangindahay, hahay, gusto unta kong makaabot sa pagkamada sa mga bato nga pangpugong sa dis-og sa dagat apan malagmit inig-abot nako human na ni. Hunas pa gyod. Tingali gani ang balay mismo pintal na lay kulang. Kanunay lang gyod nga ingon ani ang mahitabo. Tingmata na apan paingon pa gihapon ko sa amoa, gahigwaos kay nadelatar sa bisan unsa na lang diha, sama karon nga gasugod lang kintahay sa toro nga gihukasan apan didto maimpas sa mga ginang nga blangko og tinan-awan samtang gapabantang sa gasinaw nilang bisong. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

hinanali nga kapaaw

Sa akong pagpangapkap og lapis aron mosulay na usab pagsulat human molabay 

ang lima ka gatos ka tuig namatikdan ko nga  umog ang gunitanan sa hunos sa akong lamesa. Hayan napuno na usab kini og tubig nga hinunob sa kamingaw  sa biniyaang mga takna. Apan dili ko makaako pagbukas niini aron susihon ang kahimtang sa tinipigan kong mga balak nga bisan walay hinungdan gikawid-an ko lang gihapon—sama nga dili ko makaako paglingi og kalit sa akong likod kay dili pa ko andam moharong sa manulonda kong magbalantay. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

panan-awon

                                                       Hold Infinity in the palm of your hand
                                                       And Eternity in an hour.
                                                                                        — William Blake 

Sama sa usa ka panganod, mitugdon ang usa ka kumkom nga yuta diha sa palad nga imong giisa nga binukhad samtang gahigda ka sa kupkop nga balili sa inyong tugkaran. Sayong kahaponon. Ang gainusarang kahoy nga imong gisilongan usa ka tangkas nga payong, and lunhawng banig usa ka dagat diin nagpangidlap ang platang mga himbis sa bagang duot sa gisaw nga dili makita. Ang tanang mga talan-awon niining diyot nga kalibotan nahiluna tungtong sa imong palad, sama nga inanay kining milipang lagbas sa gatosan ka libo ka tingpugas ug ting-ani, nga karon imong gibayaw aron himoong tugpahanan sa mga alindanaw. Sa dihang gaduka ka na, gihuyop mo kini, usa ka bula sa sabon, ang yuta nga mao ang tugkaran, kahilom, ikaw ug ang langit nga gihagkom sa usa bildong planeta—ang tugkaran, kahilom, ikaw ug ang nagkahanap nga kahaponon nga gidagit sa dagat—mikapaw milutaw gituya palayo, paingon sa kapunawpunawan, mipid-ok nangitngitan nahisarasay. Apan sa pagkatinuod, kining tanan tagsip lamang sa panumdoman nga sulagmang masabot nga takos katahapan, ug busa maoy nahukmang itanyag sa banwa sa mga buhi isip maoy labing katuhoang pananglitan sa damgo ug panan-awon: baligho, balikwaot, malimbongon, maluibon. 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Metro Manila, Philippines

dagaw

1 

Kinahanglang mobiya ensegida ang tanang nanambong sa seminar. Tin-aw ang tingog nga milanog sa tanang suok sa lawak-tigomanan: ang mga empleyado sa hotel na lang kuno ang bahala sa nagpasad natong hiposon—mga sinina, laptop, libro, tigib, teleskopyo, munyekang paburot-buroton o unsa pa diha. Ang hingtungdan—tanang mga tinugyanan sa kompaniya, mamumulong ug aplikante—mipatuo dayon sa wala-damhang anunsiyo bisan tuod daghan ang kareklamohon, usa na ang batan-ong hinlo og nawong nga dihay gihimong presentasyon. 

Hapsay ang pag-eksit ug pagkanaog sa tanan, dili na sapayan badlongon. Aw, gawas kaha sa duha ka babayeng ten-edyer nga paimbay-imbay ang linaktan unya naggitikanay nga midumdom sa parkingan. Apan walay nakaako og badlong nila kay pinugngan man ang ilang agik-ik. Labot pa, ang pagpaniid sa ilang kulukarinyo nakatabang og tibhang sa naghari nga kabalisa. 

Sa nakabiya na ang tanan sa lawak-tigomanan, ikaw ug ako milighot og saka, deretso sa hiniusang hawan-katulganan. Sa imong pagpasiplat nako nasangit sa misiwil nga barandilya ang sidsid sa nipis mong sayal. Dihay mialibwag nga alimyon nga sa usa ka pamilok napawong sama sa hagawhaw sa nabitas nga kahilom. Wala koy ideya kon unsa kahay diha sa imong hunahuna. 

2 

Daan pa gyod ko nga mao toy mahitabo: tapokon ang nahibilin natong mga butang depende sa klase, dili kon kinsay tag-iya. Mga notbok diri, mga panti nga bag-ong huswa didto. Sakto baya pod. Unya kay dagko mag mata ang samag gidak-on nga mga bukag nga maoy sudlan sa nagkadaiyag mga gamit, ang mga gagmay sama sa bolpen, sudlay, kondom ug pilok sa kanding gipangsagol na lang una sa mga manlilimpyohay sa plastik nga giandam alang sa mga labhonon. 

Diniyos ang ilang trabaho. Wala silay tingog-tingog. Sa dinaliang gimbuhaton, ang ilang mga tudlo andam ug tagana nga moremedyo sa sitwasyon. Unya wala silay giliatan. Bisan ang mga putos sa kinompra, kinumot nga mga papel de ehersisyo ug nagpilit nga mga tisyu giapil og hipos. 

3 

Mao nga walay nanumbaling sa akong paghulbot sa bayoneta nga gisuksok ilawon sa matres sa akong katre. Mao pa baya toy akong pagkaamgo nga diha diay koy dala. Samtang gahinol ko sa mga gutlob-gutlob sa puan sa akong hinagiban, sa ngilit sa akong tinan-awan naaninag ko ikaw nga mihigda. Malinawon. Nga morag wala ray nahitabo. Nakakita ba ko nimo nga mitutok sa kisame, o minao-mao ra ni nako? Sa kadaghan sa mga katreng gipanglumbay, dili ko na mapiho kon ang imoha ba kanang imong gihigdaan karon. Gani, niadtong tungora wala koy ideya unsay atong gibuhat didto. Wala koy mahinumdoman sa atong gibuhat ug sa akong gihunahuna sa miaging tulo ka adlaw. Dili na ko segurado kon ikaw mao ba ikaw ug ako mao ba ako. Wala ko masayod kon ang buot ipasabot niining tanan mao nga ang kanhing kinabuhi ta kini, kini nga ako ania diri ug ikaw anaa diha, o kon kini ba kaha ang umaabot. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Metro Manila, Philippines

lamento numero diyes

1 

Ang yagpis 

nga busay—mga dalan-dalan 

nga nahitipas gikan sa langit—nalamba sa kilid sa pangpang ug milayat nga 

gakurog. 

Usahay sa akong likod 

adunay gamayng daob nga padayong midilaab sa ulan, diha sa mingaw niining 

abo. 

Dili na igsapayan, karon, kon alang kang kinsa kini gihaling, 

padayon kini pagsilaob, 

paghatag og kainit 

kang bisan kinsa nga mahiduol sa iyang dagaang, 

usa ka kahoy, nahisalaag nga hayop, mga bato. 

Kon nasinati sa usa ka tawo ang gugma, 

(bisan kausa lang, basta gugma), 

kini modilaab sa kahangtoran 

tungod kay sa himatyong kalibotan, sa usa ka tumpi sa bukog 

nga natumog sa dugo, adunay miduslit niini. 

2 

Nasayod ko nga dakong kabahin sa akong kinabuhi nahimong 

walay hinungdan; nga dakong kabahin sa kinabuhi sa matag usa kanato 

nakawang lang: nga kadaghan unta 

sa atong mahimo o makab-ot 

apan gipugngan kita ang atong kaugalingon 

tungod sa kahadlok 

o sa damgo nga usa ka butang lamang ang angay natong mahimo o makab-ot 

o sa pagtuo nga ang tugob nga kinabuhi 

anha subaya sa tulugkaron—lahos sa tinakpang pultahan sa inayrang agianan. 

Apan usab miturok sa akong hunahuna 

nga walay butang nga nasaghiran sa pangandoy nga makalingkawas 

kanato, makapahilayo kanato sa hangtod 

lapas sa kataposang aligato sa agtang-lampara sa kait-on. 

Ug katin-aw uyamot sa hangin samtang taliabot pa ang kilumkilom. 

3 

Kini ang ikanapulong balak 

ug kini ang kataposan. Tukma lamang, 

sa kataposan, nga ang usa 

ug ang siro 

magkuyog paglakaw, 

mag-inagbayay ngadto sa ngilit niining pahina, 

usa ka linalang nga mipanaw kuyog sa kahaw-ang. 

Ang hangin mohuros 

lagbas sa usa ka dahon, bukog sa apapangig, 

uhot sa dagami. Unsa man ganiy 

motuyhakaw gikan sa yuta, usa ka adlaw niana, sa kataposang adlaw, 

makaamgo 

unsa diay ang bation sa linalang nga gasaloma. 

4 

Ang pagkakataposan 

maoy pagkamadan-agon. Kini maoy pagkamadan-agon 

nga galangkob sa tanang nangaging pagkamadan-agon. Kini maoy motapos 

hangtod sa kataposan. Kini maoy molungtad. 

Ug sa dihang itugyan na niya 

ang paglungtad, wala ug wala nay 

mahibilin, 

sa taya sa dugmok nga mga kotse, 

sa samad sa gilangkat gikan sa lawas sa Mamamana, 

sa gabon sa sapa nga nangalimyon sa kahapo sa kabatoan, 

nangligdas ang mga patay, haw-ang, busdik, sa sinugdanan, 

ug puno na usab 

sa pangandoy ang gaunang tingog nga mihungaw sa ilang tutonlan. 

5 

Nakahinumdom ko sa usa ka konserto ni Bach, dugay na kaayo— 

ang nagpangidlap nga lawak 

sa hamiling mga ginang ug ginong sa katilingban nga walay kamatayon… 

Mipid-ok ang mga hagawhaw, 

giharian sa kahilom ang lawak, 

gihaklap sa biyolinista ang dili-matuis nga kasakit sa iyang bayhon 

nganha sa binuksang palad nga hinimo 

sa kahoy. Unya nagsugod ang musika: 

usa ka habohabo sa bagtok nga duga sa kahoy, 

hinurot ang kusog sa mga kwerdas sa pagpamati 

sa umbangol, sa lawasnong umbangol 

sa tanang daplin-daplin ug nagkadugong lanot sa atong kinabuhi 

nga nagdanguyngoy pa, nga nag-awit pa, gikan sa hiniwang tinai 

sa usa ka iring. 

6 

Ug kining balak, 

kon ato man kining tawgon og balak, 

o konsiyerto sa gabinugtong 

nga gipahat-pahat sa iyang kaugalingon, 

kining patidlom sa yuta nga layat sa parakaydista—ang mga ulod-hantatawo 

sa iyang likod nga galalik apan usab sa samang higayon gakitkit 

sa parakayda sa iyang gugma, kinsa kahay makaluwas kaniya, 

kining gapaday-ang pag-utaw-utaw 

kaniya nga midupa ingon 

nga molupad, samtang gituman niya 

ang kasugoan, unya natagak… 

7 

Sancho Fergus, Ayawg hilak! 

Apan kon gusto ka, hilak lang. 

Sa lawas, 

sa lagom ug bun-og nga unod, sa dihang 

gipabuy-od na kini, pangitaa 

ang gainusarang pulgas nga gakatawa. 

(hubad sa Iningles ni Galway Kinnell) 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

taphawng mga tahas

TILIMAD-ON 

Dili na moabot ang gihulat ninyong katabang kay segun sa labing ulahing balita natagakan siya og pukot samtang milabang sa kataposang tulay paingon dinhi. Maayong pagkasapli sa iyang dugokan. Kining inyong ubos nga alagad maoy gitahasan sa administradora probinsiyal nga mopadangat kaninyo sa opisyal nga pahasubo nga gitagana alang sa mga katalagman nga susama niini. 

ANG PALARANG ITOY 

Misugyot ang iyang kapikas nga ibaligya ang ihid nga itoy aron mapun-an ang ilang tinigom nga gitagana alang sa ilang pagbalhin, apan mibalibad siya. Niya pa, ayaw, pila ra goy konsumo ani. Maayo na lang ning itoya nga maoy atong tahasan pagbantay sa umaabot tang anak. 

KUGOS NGA BINAYRAN 

Nakahukom ang konseho de pamilya nga dili na idis-og ang petsa sa bunyag sa kinamanghoran. Ang tingog sa ulay nga tigpamaba gakurog apan tin-aw. Ug ako nga gitahasan isip usa sa mga maninoy lamang igo ra sa pagyanghag ug pagginhawa og lawom. Karon diay ang gitaganang adlaw nga sugdan ko na usab ang akong latagaw. 

KABILIN 

Sa imong pagtukas sa tolda gipabantang gilayon sa galunos nga dalagita ang gikamayo niyang kabahong nga gitagana alang sa imong pagduaw. Tumana ang imong tahas, Doktor, kay sa wala ka pa matawo dihay nagkadusingot nga lab-asera nga, atubangan sa nanghuy-ab nga tagbalay, walay tingog-tingog nga mitutok kaniya dayong bulikat sa hasang sa gilibod niyang bansikol. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

ang kaligoanan sa mangunguot

Pag-abot sa bayranay wala koy problema kay para sa usa ka tawo ra may akong gikaligoan, usa sa mga lawom-lawom nga banyera nga gilibot sa tunga-tungang bahin sa Plaza Independencia. Nindot dinhi kay makita ang langit, unya kay wala may nagdungaw nga dagkong kahoy disgrasya na kaayo kon matagakan kag til-as. Gialirongan og mga punoan sa kamates (kadtong klase nga molatay) ang mabaw nga mga kaligoanan nga tua sa daplin, laray sa sinimaang mga alambre. (Ang lagwom mas mahal, unya sibuyas bombay pula ang tanom nga gialirong). Menosan lang ang kapakapa, dili mag-initik aron dili mangatol ang ilok. 

Kadtong bayranan sa pamilya nga miokupar sa kasikbit nako nga dakong kaligoanan duol sa puntod sa kilid sa resort nga habig sa dagat, nga sa akong banabana singko por diyes metros, maoy tukhionon. Mibungat ang maningilay og kantidad (pila gani to ka gatos) nga ang singil kada ulo apan miinsistir ang lider-lider sa mangaligoay nga ang bayad kuridas para sa usa ka grupo, nga dili na sapayan pila ka tawo, bahalag magbinag-irayg lubot. (Maayo mag hait og kibot sama sa paril sa Fort San Pedro, sagbat pa sa bukogon nga dalagita.) 

Samtang nangugat sila sa ilang panaglalis may nakit-an kong pitaka sa tapok sa ilang mga hinubo. Pagpunit nako ani gilingi ko sa tanan. Dungan kaayo, makapahinumdom nimo sa martsa sa kasal sa mga tinggawong sa ngiob nga lasang atol sa piyesta sa langit. Miapil gani ang maningilay nga ugdog ubol-ubol, unya ang batos niyang binatilyong kirat ganado kaayong misulirap. Midali-dali kog pahayag nga abi nakog mao to ang akoa. Giuli nako ang pitaka unya gilayon gihulbot ang akoa nga susama ang kolor ug gidak-on. Medyo lahi lang kay ang akong gipunit hulikab ang porma. Maayo gani kay mikalma sila ug mibalik sa ilang ergo, deretso morag payong nga gihipos pinaagi sa usa ka tuplok kay gipadpad na ang dag-om. 

Ikaduha na ni sulod sa hamubong panahon nga gisuspetsahan kong kawatan. Gikan pa man god ko sa karnabal, nasangit sa usa ka suok nga basar nga nagkalandrakas lang ang baligya. Dihang gabitbit ko sa napilian nakong abubot, kwintas nga plata nga ang pabitay kalabera sa kwaknit, nahisalaag ko sa gawas sa tindahan nga daghan og lutsanan sa akong pagpangita sa apapangigong tindera nga naglaruylaroy, gilaay kay walay laing namalit gawas nako. Medyo layo na ko sa tindahan dihang nasigpatan ko sa tenyente del baryo unya gilayon gibutang-butangan. 

Karon samtang gahulat kog masakyan misulod kog karinderya nga gibitayan og mga sinapid nga bangan sa ahos ang mga sagbayan. Wala ko magdali nga masilbihan kay nalingaw kog pamantay sa mga kustomer. Dihay sabaang senyor nga ataon og panit, gialirongan sa iyang mga batos. Klarong abogado nga daogan sa kaso. Abogadong probinsiyano, gabilangkad samtang nanukhi og pinatalsik. Gasinaw ang nawong, galut-od ang suwang, balhiboon ang awom nga maorag pasas nga gipapilit sa kilid sa gahapa niyang ilong. 

Apan mas nalingaw kong naniid sa miokupar sa labing duol sa akoang lamesa nga lahi sa uban kay ang mantel dili binulakan. Magtiayong saysentahon nga gabanos-banos og panug-ab, nagmug-otanay nga blangko ang tinan-awan, klaro nga wala magkasinabot morag Insik ug Makaw. Nangutana ang bana sa silbedorang bagag ngabil nga morag troso ang paa kon pilay bayranan sa ilang gikaong balbakuwa ug pinakupsan, apan ang asawa man hinuoy mitubag. Niya pa, hoy, gibarod man diay kang ugoka ka, paingon ta sa Argao, uy, dili sa Guihulngan. Gibangkong na. Wala pa baya tingali sila abtig ango-ango. Mga mayang bungol lang tingali. 

Galibog na pod hinuon ko. Abi nakog gahulat kog bus sa merkado sa Mantalongon, nia man diay ko sa pantalan sa Tangil. Dakong dagat, morag San Pedro San Pablo, ang tubig mitupong na sa ngilit sa piyer nga hinimo sa itom nga anapog. Dihay pasahero nga klarong regyular nga magbiyahian didto nga mipasalig nako, bisag gatungok ko ug walay pulong nga gibungat, nga dili na mosaka pa ang tubig. Niya pa nga gatingsi, uban sa paghapuhap sa gamayng notbok nga mao ray iyang dala, bisag moubog pa ang agta sa Kantularoy, hangtod dinha na lang kutob—daghang salamat Manoy Manang Diyos ko Ginuo pasayloa kaming makasasala niining panahon sa kasadya—ang awas sa taob. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

ang dili mabakwi

Buot ko untang mobalik 

ang langit ug yuta 

sa gutlo nga mahitabo pa 

ang wala mahitabo, 

sa gutlo sa wala pa 

ang gutlo nga nahitabo 

ang dili angayng mahitabo, 

sa wala pa ang kahingawa 

sapawi og kaligutgot. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

posible

Posibleng nahitabo. 

Kinahanglang mahitabo. 

Nahitabo sa wala pa. Sa human na. 

Duol dinhi. Didto sa unahan. 

Nahitabo, apan dili diha kanimo. 

Naluwas ka kay ikay una. 

Naluwas ka kay ikay ulahi. 

Nag-inusara. Adunay mga kauban. 

Didto sa tuo. Sa wala. 

Tungod kay nag-ulan. Tungod kay landong. 

Tungod kay init kadtong adlawa. 

Swerte ka—dihay lasang. 

Swerte ka—walay mga kahoy. 

Swerte ka—dihay pangkahig, pangkaw-it, salagunting, preno, 

kandado, pulgada, gutling. 

Swerte ka— 

mao gyoy paglabay duol nimo sa anod nga uhot. 

Mao nga, tungod kay, bisan tuod, bisan pa man. 

Unsa kahay nahitabo kon usa ka kamot, tiil, 

dangaw, lugas lanot, 

gikan sa makapakitbi sa atay nga hitabo. 

Nia diay ka. Nalipong pa gikan sa bag-ohay pa lang paglihay, 

tapsing, laing higayon? 

Usa ka tastas sa pukot unya nakaipsot ka? 

Dili mahubit ang akong kakugang, wala dayon ko makatingog. 

Paminawa 

ang tagubtob sa pinitik sa imong kasingkasing sulod 

sa akong dughan. 

(Gikan sa Iningles nila ni Stanisław Barańzak ug Clare Cavanagh 

sa Polako ni Wisława Szymborska)

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

ang tirong nga gitusik sa mga bituon

…et puer parvulus minabit eos. 

— Isaias, Vulgata Clementina 

1 

Galakaw ko pauli subay sa tudling sa bag-ohay lang gidaro nga uma. Maayong pagkasurko ang yuta nga kolor dagami, walay mga bagal. Pino kaayo, susama sa umog nga bunbon nga kinonsehal ang pag-alig-ig sa ayagan nga gagmay og mata. Mao diay nga bisan sa akong kaniwang lawom og dulot ang akong mga tunob. Gasunod ko sa usa ka hayop nga tingga ang panit ug bronseng sepilyado ang sungay. Pag-od og liog, ang iyang abaga walay kalainan sa galingan nga bato. Iya kong gilingi dungan sa pagpabukad-bukad sa hubag niyang ilong. Bisan gahilak siya, hayan maaninaw niya ang akong bayhon kay banagbanag na man. Sa akong pangagpas, tirong ni siya. Minotawrong Bisaya. Ang iyang higot hinimo sa magay nga kulang pa sa lambos ang basa nga lanot unya pinadagan pa gyod ang pagkalubid. Wala ni itaod sa liog kondili sa iyang ikog nga ang punoan ingon kadak-a sa akong bukton ug sama kabus-ok sa lab-as nga bansikol. Apan wala ko kini kupti, gipadahik ra nako. Dayon nahisum-ok mi sa sapsing ug tanos nga mga kahoy nga sug-od ang sinukod nga pagkalumbay. Gakapuliki kog panagang kay daw gidagpas ko sa laylay nga mga sanga. Nakatimaho kog napaksit nga panit sa bagalnga unya inanay nga napawong ang akong panan-aw. 

2 

Nia ko sa gawas sa koral sa dato namong silingan, gaatubang sa ilang balay nga bungalow. Ga-inusara na ko, wala na ang hayop sa mitolohiya. Gisuhid ko ang pug-aw nga tugkaran. Sa among silingan gyod, apan naunsang pagkaunsaa nga ang amoa man kuno to. Walay kasikas, walay hangin. Galha. Ang mga bonsay walay tinuboan, mga liliput lang gihapon, naipit sa naandan nilang nahimutangan sulod sa dagkong tadyaw nga galinya sa ikis nga dalan-dalan paingon sa dakong pultahan. Walay kausaban, nako pa sa akong kaugalingon, gawas sa hait og silaw nga mga bituon nga gipintal sa liog-liog sa puruko nga mga tadyaw. Mga lusgaw na ug diyutay na lang ang nahibilin sa langitnong mga dayandayan, munas ginhawa nga nakalingkawas sa makaukang og dalunggan nga ting-init. Dihay galiundok nga labhonon sa usa ka daplin tupad sa ugang gripo nga ang simod naay kanal-kanal para sa manggera. Igo lang ning migimaw og gamay daw periskopyo, gapaupoy-upoy, inutil, mao tingali nga ang kamingaw mao lang gihapon, ang kahayag mao lang gihapon. Bweno, mas lubog lang hinuon ang kahayag kaysa kaniadto. 

3 

Gahinambid ko sa sala, gagunit og baso sa pabugnaw nga agridulse, dihang gikan sa pasilyo usa sa akong mga igsuong babaye galutaw nga misulod. Dili unsang lutawa, mga usa ra ka dangaw ang iyang lapalapa gikan sa sawog. Gasul-ob siyag binulakang daster nga lum-it kaayo, nga luspad na ang mga gihay sa antuwanga, ug dili na maila sa gatan-aw nga kaniadto ang namatog niini nga mga tamsi pula diay og dughan. Dihay dakong sisik nga gabitay sa gubot niyang buhok, daw himatyong bulan nga mitabon sa wanang sa tuo niyang aping. Mibiya na ang tanan ug, tulilik tulilik, namumpa nga dili na mobalik, niya pa. Tabili nga talinis og silik. Nan, unang mikagiw si Payi unya ang kataposang nanamilit, bag-ohay pa lang, mao si Tiya Koring nga nagpunayg danguyngoy ug sikma samtang namutos. Apan tan-awa, ang atong mga silingan ug pipila nga taga baybay kalit lang nagkatapok sa gawas, nanggihangad-hangad, gapatuso-tuso nga wala sila masayod nga nahiuli ka na. Kon nia pa si Itsoy Bulhog moingon na pod to nga ang ilang pasumangil kay gapaabot sila sa ulan, nga segun sa gituhoan sa kadaghanan sukad pa kaniadto, anhi unang mobundak sa atong atop aron motokar og pasakalye sa masurka nga sarang angkonon sa tanang mga lumulupyo dinhi isip hiniusang panamilit sa hulaw. 

4 

Sa dihang kalit siyang nahilom nakasabot ko nga buot siyang mangutana unsay nahitabo nganong dugay man kaayo kong nahibalik, nga gikan man lang unta ko sa sunod baryo labang sa salog, nga wala man magkulang ang akong bawon. Diha pa gani kuno koy pangpalit og babolgam. Apan bisan wala ka pa motalikod milingiw na ko gikan sa subo nga talan-awon nga dili mahumpay sa musika de las esperas, nga wala pay napalgang konstelasyon nga makaako paghingilin, samtang ang kahilom sa gawas nga wala nay tsismosong katagilungsod nga naniid daw mihigop sa kahilom sa sulod diin mitidlom ang mas bug-at pa nga kahilom. Mao nga sa makausa pa kawhaan na usab ka tuig ang milabay, bag-ong kawhaan lut-od sa karaang kawhaan, nga midat-og sa labing karaan pang kawhaan… Ug sa usa lang ka pamilok ania ko nga wala makaila sa kaugalingon, walay mahubit nga kahingawa sa wala pa ko sugoa nga sundon ang usa ka hayop nga tingga ang panit ug bronseng sepilyado ang sungay. Hinaot unta nga walay makamay-ong nako karon ug mosubay sa akong kagikan samtang gapungko ko sa daplin sa usa ka gahob nga aseras niining siyudad nga bisan tuod wala ko masayod unsay pangalan, hugot ang akong pagtuo nga sumala sa Karaang Tugon kini mao ang kaulohan diin gisaulog ang mil nuybesentos saysenta y nuybe ka sala. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

subay sa suhi nga sulog sa dugo

dugsakon sa ikot sa panumdoman 

ang sihag nga sombrilya sa lawod 

ug tidlomon ang mikagiw nga hagawhaw 

suot sa mga rehas sa gaang 

nga nanuyhakaw sa arkitrabe sa palasyo 

sa gingharian sa kabatan-on 

nga mitamihid sa uylap ug pid-ok 

sa gatalikod nga mga bituon 

ug dinhi subay sa suhi nga sulog sa dugo 

ugkaton sa urakan sa handuraw 

ang hagkot nga talikala sa kahimangod 

ug iuli sa tunhay nga tagtungod 

aron tim-os ang tulisok nga motagkos 

sa tun-as nga pantalan sa kasingkasing 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

bisan sa paquebot lang

Mein Todeskahn verfehlte die Fahrt… 

—Franz Kafka

Moderno ug hapsay na kaayo sa mata ang subdibisyon nga akong gipuy-an sa hayskol pa ko. Sa imong pagsulod lang daan, wala na tong tayaong mga rehas nga alingisig kaayong mokugiot inig-abli. Naa na lay pindoton ang unipormadong gwardiya unya mosibog rag iya ang gasinaw nga geyt nga giribitehan og pinahigdang mga tubo nga kon pakalitan og tan-aw walay kalainan sa bamper sa sayis silindros nga sakyanan. Unya sa imong pag-aninaw sa mga balay, wala nay orihinal nga gabarog pa, bisan kadtong mga dagko ug kongkreto nga niadtong panahona kada tan-aw nako masulawan ko unya madat-ogan sa ilang kaharianon. 

Sa akong paminaw paspas ra kaayo ang pagbag-o sa tanan. Wala pa bayay traynta ka tuig ug, kaluoy sa Diyos, wala koy nabalitaan nga dihay midangat dinhi nga kagubot, sunog, o unsa ba dihang kinaiyanhong katalagman nga makapaaghat og lukop nga kausaban sama niini. 

Hinuon, mao gihapon ang pwesto ug utlanan sa mga balay. Gani ang gitarokan sa bag-ong mga estraktura (nga kasagaran puti o pastel ang pintal unya walay mga banggera, galapad lang morag mga babayeng walay tutoy) mao ang mismong luna sa mga puluy-anang ilang gipulihan, walay pulgadang kapin o kulang. Ang nakalahi lang kay sa mga espasyo nga gaulang sa mga balay wala ka nay mahikap nga yuta, ug bisag asa ka lingi masangit ang imong mga mata sa kromo nga mga marko ug asero nga mga barandilya, o kaha sa mga bungbong nga pinasiboan ngilbit sa atop og lumbay sa lignging mga sil-ipanan nga hinimo sa de-kolor nga bildo nga kinuwadro og tumbaga. Ang bakanteng lote (nga bakante lang gihapon) sa kilid sa among giabangan nga nag-inusarang nahimulag nga balay (nga ang giilis nahimulag lang gihapon) napatag ug nahimong morag ahedresan kay gipahut-an og tig-ang mga baldosa nga banos-banos ang pughawng mga kolor sa anyil ug almagre, nga sama kadak-a sa mga lamesa sa madyongan. Haom kaayo ang pagkaakob mao nga walay sagbot nga nanuyhakaw sa dinugtongan. 

Ang matawag nga bag-o gyod, nga sa ato pa wala kaniadto, mao ang tubig. Tan-awa! Tubig! Tubig nga bugnaw, tin-aw, maabiabihon, nga gipabaha sa tibuok dapit—tubig nga walay kolor, walay hulma, walay itom nga laraw, halos dili makita, tubig sa kapasayloan sa sala! Tubig nga gakidlap-kidlap sa bulawanong silaw sa adlaw, nga gihapuhap sa huyo nga huyuhoy, tubig nga walay malisya, nga iya sa mga manulonda entonses bagay sa bildong mga bentana. Ug depende kon asa ka dapit magtindog lain-lain ang gilawmon: naay tunga lang sa dangaw, naay mga usa ka tiil (sa mga pasilyo ug agianan), naa poy duha o tulo ka dupa. (Sama pananglit sa likod sa poso nga kaniadto maoy among tambakanan og basura, kuhaanan og abono, ihianan. Dinhi manurok ang mga uhong sa ting-ulan libot sa dakong bangag nga tibuok tuig, labi na sa tingtugnaw, mangalisbo og yutan-ong kantalita daw bilahan sa tuwayong ginang nga gikan pang nakigdumog a subastahan og relip nga mga panti ug sayal. Humot handomon na lang kining tanan karon kay ang apog sa tingusbawan walay liatang suok o gingi. Ang tibuok palibot hinlo na.) 

Sa susamang paagi balik sa presente, ang mga bata magdagan-dagan maglukso-lukso magtampisaw sa tugkaran sa ilang mga balay nga porma og bapor de koreyo, ug samtang daw gilamat ka nga magtan-aw kanila (ang mga bata) nga walay kabalaka ni kalaay nga magbalik-balik og pangatuwad ug pangadakin-as, nadapit na usab ang akong pagtagad sa namatikdan ko sa unahan: nga ang tanan kanila (ang mga balay) hanoy ang disenyo, lapad ang mga atop ug walay mga ngilit kay pinakurba ang kilid sa mga bungbong. Kaha tungod kay mao kini ang esena, maingon ba nga pasensyoso kaayo sila (mga bata ug mga balay) nga gahulat sa tiliis nga serbato nga motanyag kanila sa kagawasan sa pagpili (kon molawig ba sila o dili, karon na ba o unya na lang)? 

Daw gidamgo ko na kini. Gidamgo nga nahinumdoman ko kining akong gibati karon. (Kagabii pa lang ba, o kwarenta na ka tuig ang milabay? Mao na ba kaha kini ang gipasidaan ni Papa nga kinahanglang andam ko kanunay kay sa usa lang ka pamilok sama sa kawatan moabot ang gutling nga mapugos ko pagluwan sa yambi nga kaw-it-sinumpayan sa Kataposan ug Sinugdanan?) 

Bisan pa man sa kalit kong kabalisa, nalingaw ko nga wala ko himay-ongi sa akong mga gikahinagbo nga medyo parehas nakog edad. Wala sab hinuon koy namay-ongan. Hala, ingon tingali niini ang nahitabo: namiya ang mga pamilya sa akong nabarkada kaniadto unya gibaligya nila ang ilang mga propiyedad ngadto sa mga tawo nga mahigalaon tuod apan walay kaikag nga makigsandurot sa uban. Gisuhid ko pag-usab ang ilang mga hitsura ug nakahukom ko nga lahi gyod tuod sila. Dili ang ilang bayhon, pamiste, buhok, kutis o tipo sa nawong kondili ang ilang linihokan, ang pagliso nila sa ilang abaga, pagyanghag, pagdalit og pahiyom: dili mapahitas-on ni maaghop, dili mayubiton ni maabiabihon (bisan tuod makaingon ko nga mas gaan ang ilang buot diri nako kaysa dili). Dili ko angay ikatingala kon mapamatud-an nga dili ko diay sila katagilungsod. 

Diha na sa akong pagbiya agi sa lutsanan sa likod nga bahin sa subdibisyon—padulhog labang sa giputos og silopen nga sapa-sapa nga gaulang sa komunidad ug sa dakong siyudad, agi sa hagip-ot nga taytayan nga daw andamyo nga gilatad sa sulibag nga anggulo—nga misantop sa akong hunahuna ang hingpit ang kahilom sa maong dapit, kahilom nga iya sa tuktok sa bukid o linaw nga lawod: lunsay, tibuok, dumalayon. Walay hingos, walay igham, walay agmod. Nga ang tanan nga moyango o mokaway walay ibungat nga pulong, nga bisan gikan sa mga bata, nga gakataw-anay gadudakpanay gasinabligay, nga unta magdahom ta nga ang ilang kiat giabyan sa kulisiw ug piliik (samtang ang ilang mga ugat sa liog mibathay ug miuylap sa langitnong kahimuot), walay gianod o midagayday bisag ang labing hinay na lang nga yagawyaw. 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

ang hari

(tugbang sa usa ka leyenda) 

“Nagkita ba mo sa hari sa Agusan, 

Bangis nga nakigduwelo 

Ilawom sa adlawng naglagiting?” 

“Pasayloa, wala miy laing nakit-an 

Gawas sa iyang anino 

Nga nadat-ogan sa iyang taming.” 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

kamote de karnabal

1             Ang Balay-Kalingawan 

Napikal kong naminaw sa til-is nga tingog sa de-patilyang anawnser nga mao pa ganiy pagbagting sa alas tres namaligya nag tiket sa bayle. Segun sa gipapilit nga anunsiyo alas diyes kuno ni sugdan apan malagmit, sama sa milabayng mga gabii, dayon na sa tungang gabii ni matigayon. Mao nga nagdali kog gawas sa perya bisag nahinugon ko kay wala pa nako malukop og tanda ang mga talan-awon. Nagdibal ang akong gibati: mahilig man tuod ko sa mga kalingawan apan (gawas pa sa akong kapingot sa anawnser nga lisngag og ilong) wala ko kaangay nga nidtong tuiga ang tigduawang karnabal gitugotan nga mookupar sa plasa. Daghan pa man untang mga luna sa poblasyon nga magamit, sama sa naandang halapad nga hawan gikan sa likod sa merkado ngadto sa atubangan sa simbahan. O kaha, isip palain, sa pagawpaw nga patag kilid sa pantalan. Labot pa, karong tuiga laksot uyamot ang barog sa balay-kalingawan. Dayag nga pinadagan. Wala mag-angay ang duha ka nagtupad nga pabelyon, ang tolda sa sugalan ug tolda sa mga pasundayag. Ang usa ugdo, ang usa yatyat. Parehas hinuon sila kabulingon. Ug labing makahimangod sa tanan, ang paksit nga playwod ug lawanit nga gilibot isip tabon nakapabarato sa barog sa sikbit nga munisipyo nga bag-ong gipintalan og puti. Morag miniskirt sa baratohong burikat nga giabrisiyete sa halangdon nga mayor. 

2             Si San Celestino ug ang Tigulang nga Naay Gamay 

Sa gawas, hait pa ang silaw sa adlaw. Sa kaigang makaingon ka nga wala pay alas kwatro, apan kon maoy basehan ang pagdaylang sa kahayag makasabot ko kon sa imong banabana naa sa mga alas singko na. Karon makaingon ko nga dihay daghang tawo sa palibot kay atol baya to sa kahulogan sa piyesta ni San Celestino. Apan ang akong mapanumpaan nga nakit-an mao ra ang nagpungko nga ukyot ug ubanong tigulang babaye nga nagpunay og usab-usab sa bahig sa mga pundok sa baligya niyang kamote. Gihiklad niya kini ubos sa landong sa punoan sa duldol nga gadupa ang duha ka pinul-ongang sanga, nga gitaoran og ring sa basketbol nga karon tayaon na kaayo. Sa pagsige nakog bantay niya nakamatikod ko nga mao rang kamoteha ang iyang giinitan, nga maoy iyang gibalhin-balhin. Ensayo sa utok, o lipat-lipat nga walay tumong? Iya kining iipon sa usa ka pundok, hinuktokan, unya ibalhin na pod sa laing pundok. Dayon mohangad siya ug mopiyong, unya naay yamyamon. Sa tanto-tanto miluag ang iyang pinangko, milawom ang iyang gininhawa ug gipaningot ang iyang ilong. Natingob intawon ang pagtagad sa ansiyana sa konundrum nga gisagubang, nga siya ra say nagpasiugda. Ang iyang kahimtang nakapahinumdon nako sa nabaniog nga paghingutas sa upaw-bungoton kong ig-agaw nga nakulban og kaldero tungod sa iyang debosyon sa hungkiyang. 

3             Kay Bulan Man Kadto sa Abril 

Peso ra ang tapok, Dong, niya pa sa dihang nakaako na ko pag-igham aron pakgangon ang iyang handuraw. Medyo napugwat siya apan wala siya moyanghag. Gitudlo nako ang tapok nga naglakip sa kamote sa iyang kahigwaos ug unya, bisag wala niya makit-i og klaro ang akong kamot kay diha ra ni sa ngilit sa iyang panan-aw, kalit siyang miingon, Kining pundoka hinuon, Dong, dos pesos ni. Tin-aw ang iyang paglibkas sa mga pulong. Mao ng mahitabo nga, sa usa o duha ka okasyon sa paghinumdom, makaingon ka nga ang iyang tonada gipatabanan og kapikal o kaha kabalisa nga basin wala ko siya hisabti. Apan wala baya, sa akong paminaw kaniadto (ug bisan gani karon), malagmit nakalitan lang siya. O kaha wala lang siya mahimutang kay panagsa ra siya motugbong ug kanato mag-uban-uban. Tungod kay, abi mog ngano, tungod kay bulan kadto sa Abril, tin-aw ang langit ug dili malalis nga milingay na ang adlaw, inanay apan makanunayon ang pagsaka sa desibel sa kabanha sa karnabal ug, sama sa gikatug-an ko na sa unahan, kalinaw ray iyang puhonan. Karon miyanghag na siya. Bisag wala ko mangutana, sa pinadahik nga tingog mipasabot siya nga mahal ang pundok nga akong gipili tungod sa kamote nga dili kamote kondili usa ka lagutmon nga kolor rubi ang unod, nga sa ato pa makabusog ug lamian pa. Sensiyo lang, Dong ha, kay wa koy ikasukli. Dos pesos serado. 

4             Nunot Sa Kamatuorang Dumalayon 

Miyango ko dayong abli sa usa ka gamayng kahon sa sensiyo nga gikaptan sa gipaningot kong palad (sukad pa sa hagbay rang pagbiya nako sa usa ka bibo nga dapit). Nakahibalo ko nga naa koy peso ug usab pipila ka sensiyo nga bayente-singko ug diyes apan naglisod ko pagsikop ani nila tungod sa ubang nga sulod sa kahon: butones, sigay, liso sa kabahiro, baliko nga suylas, mga tinagsip sa panit sa bagalnga. Usa ka peso, tulo ka bayente-singko, upat ka diyes. Pastilan! Walay kombinasyon nga dos serado. Nakapanglingo siya. Gikasubo ko, Iti, maoy gilitok sa hiyong niyang mga mata. Dili siya modawat kon kulang o kapin. Bisag singko sentabos. Bisag hanigan pa og panghupaw. Dili siya modawat sa palotsina kong kahon ug sa tanang sulod niini isip pahalipay kon tugotan lang ko niya nga mobayad og dili saktong kantidad. Wala siyay maani sa iyang pagbalibad, oo, apan—kini ang miturok sa akong kaisipan—labaw pang wala siyay pagtugot nga malukmay sa akong pangaliyupo. Kamatuoran kini nga dili matuis. Usa lang siya ka sulugoon. Isip tinugyanan sa kahingpit wala siyay katungod ni kagahom pagbatok sa langit. Aguroy, Tur! Kon didto ka pa lang, hinandom kong higala, niadtong tungora mabatyag mo unta ang uylap sa akong agoniyas nga makapahinuklog sa katim-os, nga walay lunggong sa perya nga makalilong ni burles nga makabutyag. 

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines