pangompesal

Ayaw na ihunghong nako
Ang mga sugilanon nga ampay
Ni Insoy ug Eping
Makasabot ra ko sa nabuntagang
Mga rakista sa katunggan sa Kamagayan
Di na lisod tugtogon
Ang kahulogan sa sigyab sa mga bituon
Nga gipangtagoan sa mga mangla ug amimihig
Kon kapila ka buot makig-estorya
Sa tuktugaok sa kaadlawon
Way laing naminaw kanimo
Gawas sa pulang ngabil sa wakwak sa Naga
Di na kinahanglang ipalanog
Sa imong kahilom
Ang buot mong marepaso sa aseras
Tagoi na lang sa imong bayhon
Ang liriko nga buot mong tagikon
Sa sayaw-sayaw sa kinurtinahang lawak
Nga kanunayng puno sa bahakhak nga bakak
Ayaw iagig hilak-hilak
Wa kay mahagpat
Sa witik sa ikog sa iring manunungkab
Bisan pag tigomon nimo ang tanang abog sa Colon
Bisan pag kining tanan, tanan—
Mahimong anuhos sa imong ilong.

Sa imong pagpaabot
Sa imong pagkapandol
Makasabot ra ko nganong
Nagluhod ka sa akong atubangan
Ug nagkaon sa ginadiling bunga
Sa santol.


-- OMAR KHALID
Medellin, Cebu, Philippines

duha ka balak kabahin sa pagtubag

realpolitik

(alang kang Adonis Durado)

Nagtuo ka nga hugaw kaayo
Ang korapsiyon ug politika sa Pilipinas?
Suwayg trabaho diris Exxon Mobil
O sa bisan unsa nga dagkong multinational nga kompanya
Sama sa Eveready o Texas Instrument o Intel.
Tan-awon tag dili ka ba makaingong
Mas hugaw ang duwa sa mga dekurbatang mga anghel
Ug mas daghang mangamatay
Sa matag buto sa ilang mga bombang papel!


mas daghang nangamatay

(alang kang Vicente Vivencio Bandillo)

Nga mga patay-gutom
Sa dihang nangambak sila
Sa nagbagang dagat sa kabuhong
Tungod sa ilang pagtuo
Nga dili na sila matuhog sa kawad-on
Sa hait nga mga bangkaw
Sa balaod ni Varegnon


-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

kay nakatugdon man

ang langaw sa kabaw
nga hait og sungay, nisawom siya
didto sa lapok nagpauraray

wala niya panumbalinga
ang baho nga
nagpalibot kanila

ug nilubog silang duha
sa hugaw nga lunang
didto dapit sa pangpang.

Matod pa sa uban-
sa sunod, pagbantay
ayaw pataka og asdang: Mirisi,
kay nakatugdon man
padayon na lang.

Buot man gud unta sa langaw
nga mahimo siyang kabaw.


-- MARIA VICTORIA BELTRAN
Cebu City, Philippines

inumol

(Tali sa duha ka mga mugna ni Frederick Charles Shrady ug Gerhard Marcks)

Ngulngol ang gingalngal
sa iyang mga atngal. Suso
ug suso unsay ayo og putol
ang mga bukton ug punggot
ang ulo. Kaayo untang i-otro

og tutok sa imong mga tutoy
‘anang dughang nagbansiwag
sa imong nahimutangan, apan,
ganihang nisaylo na akong gana,
nasangit ko sa Girl With Braids.
kangilo baya ining bayhana.


-- NOEL V. RAMA
Clinton, Maryland, USA

dihay anghel nga mikunsad sa sayong kahaponon

(alang nilang Thomas de Quincey ug Guillaume Apollinaire, mga pakyas sa gugma)

Sa usa ka eskinita sa Juana Osmeña
Nakita ko ikaw

Milabang sa kalsada
Nga daw wala sa hunahuna

Ako nga nag-inusara sa imnanan sa daplin
Wala nimo hikit-i

Morag bug-at ang bag nga imong dala
Seguro ang sulod imong laptop

Mga libro ug bag-ong sinulat nga balak
Nga wala ka masayod unsaon pagtapos

Bisag anino way makasaghid kanimo
Samtang nagkalayo ka

Hinayhinay kang nagkahanap
Nga gisunod sa nagkalubog kong panan-aw

Subo nga manulonda
Nga dili makita sa kadaghanan


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates

tanka(lisang)

Kabahin ni Nang Rosa, Ianfu* kaniadto

Kilumkilom na.
Gipangkaykay gihapon
Sa mga sunoy--
Abo sa mga dahon.
Nanuhik ang huyohoy.


Kabahin ni Day Daisy, Japayuki na karon

Kaadlawon na.
Gikamangan sa yamog
ang kabulakan
lakip ang bitin—tinta
nga gikulit sa panit.

______________________________
* Ianfu -- Hinapon sa comfort woman


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

igmat pas' kagwang

Silaw sa bulan og tipik sa bitoon
Ang akong kaanyag imong simbahon?

Silaw sa bulan og tipik sa bitoon sa imong kigol
Kanang imong mga padangog haskang karaana ana, Dodong.
Ayaw apilag gamit ang hait nga dila ni Enteng Ranudo
Sa imong katuyoang labing baho kaayo
Dili modulot sa akong plastik nga kasingkasing
Tungod kay dili ako hungog nga daling motuo
Nianang imong ulo-ulo
Kay bisan gungis na ko kaayo
Makamao pa gihapong mobasa sa mga himbis
Sa mga otin sa kabayo
Sa mga marokoy nga sama kanimo
Og timan-i kining panagway ko
Adto kini bout ipauli sa impeyerno!

Silaw sa bulan og tipik sa bitoon
Basin ang akong kwarta ang imong gustong maangkon?
Trabahoa na lang kanang gipatrabaho kanimo
Tungod kay mao man kana ang bugti sa bayad ko
Ayaw nalag subaki sa taktika og istratehiya
Sa sama nakong igmat nga politiko
Kay basin mabuak nya kanang imong ulo
Sa akong bulawan nga kwarentay singko!

Mao nga ayaw na lang sigeg tilap diha;
Ipataop na kana!


-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

makaguol hunahunaon ang kalipay

Bag-ong sapatos sa karaan nga tiil;
Dakung ngisi sa gamayng kalipay.


-- ADONIS G. DURADO
Bangkok, Thailand

sa mga pahina nga angay pungkoan

GUMALAYSAY

Gawas sa tagming sa iyang garay, ang iyang tingog igo na gyod untang makapakurog sa bata nga taslakan og dugdog. Kon giganahan tang mobasa sa iyang linya, mas makapabukal sa lana sa atong pagka- ungo ang iyang may awtoridad nga pagbasa sa kaugalingong mugna. Kon may butang nahabiling tinuod dinhi sa kalibotan, kon ibutang ta pananglit nga ang tanang kamatuoran usa lang diay ka bakak sa dakong balintuis sa panghitabo, lagmit ang balak ni Ric Baladjay maoy molutaw nga kataposang yamyam sa kamatuoran. Kini na unya ang bag-ong dalan sa kaluwasan ug ang mga santos mawad-an tingali sa ilang mga sumusunod, pananglit lang.

Kon magtukod tingali si Ric og simbahan, akoy iyang unang disipulo. Kon kini sala man, sayon ra sang mapasaylo. Niini, palihog pasayloa ko.

Usa lang ko kaniadto sa daghang batang kagiron nga nagbasa-basa og Bisaya sa tubaan sa merkado sa Bogo. Unya usa ka abogong hapon, napakli ko ang “Komposisyon 38” nga misantik sa akong kaikag— usa ka balak nga ambisyoso sa iyang porma ug sulod... PADAYONA NI PAGBASA pinaagi sa pag-click sa ngalan sa tagsulat sa ubos:


-- OMAR KHALID
Medellin, Cebu, Philippines

ang gipabarog ni sorel etrog

(kabahin sa sculpture nga "The Hand" sa Annmarie Gardens sa Solomons, Maryland)



Palamanoha ko sa imong
kalma nga tirada, bi. Mao
ni surreal? Imong hambog
nagsiwil nga duha ka itlog?
Sa amo gud, sus, real pod
ang kamot, bisa’g sikreto
og birada di gyod maitlog!


-- NOEL D. RAMA
Clinton, Maryland, USA

mga dagway ni inday

Nagkalata ang dagway ni Inday. Asawa, inahan, trabahanti
ug artista. Nan, karon usa siya ka dalaga, matahom, seksi
ug gukdonon sa mga lalaki. Ugma, usa siya ka bangis nga amazona,
manamastamas sa tanan nga nanglupig niya. Unya inig mata niya
inig takdol sa buwan, mosakay siya sa iyang ginsakpan nga langgam
kon dili man gani mosul-ob niya ang pako sa manananggal. Unya
molupad sa bukid sa Manunggal. Usahay, mahimo siyang diwata
nga mohatag sa tanan nga gustong duna’y maangkon. Sa sunod
semana, mahimo siyang sirena. Molangoy sa lapad nga dagat
nga dili matungkad. Ayaw pagtuo nga si inday dili hapsay.
Kay bisan og ang iyang mga tango motumaw, bisan og ang iyang
sungay mosayaw. Ayaw panaway! Kay sa tanang panahon,
magpabilin lang gihapon ang iyang pagka-inday.


-- MARIA VICTORIA BELTRAN
Cebu City, Philippines

tableau vivant: ang pilipinas usa ka dakung orgy

ang obispo nihuong sa sutana sa sakristan
ang magsisibya gipaum-um og kwarta
ang pulis gapataod og dugang bolitas
ang rebelde gahunad sa malanatong gonorrhea
ang huwes gi-dirty sanchez sa abogado
ang aktibista gapalubot sa kongresista
si madam presidente gatuwad
ang masang pilipino gapautog

-- ADONIS G. DURADO
Bangkok, Thailand

tanka(talagman)

(alang sa mga naalaot sa gidangatan sa mv Princess of Star ug sa tanang gikudlitan ang palad og marka-bahala)

Kanang kanaway
nga nisakdap sa kilay
sa dagat, wala
kaha na nagpangita
sa nabutang bathala?

+

Ug ang katuskig
sa mga lusay diha
sa baybay, dapig
diay sa gitug-an sa
hangin: Shikatanagai...*

______________________________________________________
* “Shikatanagai, or "It can't be helped"--the Japanese response to every setback., from terrorists to burning houses to long hours, crowded trains, and sudden deaths--sounds fatalistic and too ready to surrender power to the heavens.” – Pico Iyer, The Global Soul

-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

madyong

SUGILANON
(Unang Ganti Sa Tigi sa Sinulatay 2008, Bathalad-Mindanao)


Nagsigeg kidhat nako si Longlong samtang nagladlad siya sa panaptong hapin sa madyongan. Sa hunahuna nako, sakto gyod ron, sakto ron sa kinaunahan namong panagkita ni Belen sukad sa pila na ka tuig nakong pagbiya sa Bogo. Wa nuon nako maklaro kon unsa na gyod rong orasa pero ang taliwtiwng anino sa dakong balay ni anhing Dadong dela Viña sa atbang misugod nag saylo sa balisbisan sa Snug Tailoring nga estambayanan namong Longlong, Unggot, Genghis Khan, ug Yayong adtong panahong nangeskuyla, estambay pa mis CRMC og balig unom ka tuig nga way gradweyt-gradweyt. Anhi mi dinhi magsigeg panitsit sa guwapa, pigtiw og linaktang mga estudyante sa St. Paul, NCC, ug FRVMFC. O di gani, anhi mi manghingi sa mga mangagi para lang god inom-inom, ginagmay, singko-singko ba samtang maminaw og sawns sa kaset ni Longlong nga puyra buyag, morag lata sa sardinas ang tinaguktok, lugos intawon mahilwas ang kiat nga mga kanta nga maoy hilig namo niadto. Kon medyo may karga na, puyde nang mosulod sa klase o kon dili ba, magkalingawg pamaregla adtong dili mamigay sa dakong planggana nga iatang namo sa karsada.

“Tsoy, imo rong panahon. Ayg hadlok-hadlok kay sakto na nas isog ang kontra,” hunghong ni Longlong nga miputol sa akong paghandom sa nangagi. Ang iyang mata didto magtan-aw sa babayeng nagdangadanga sa among nahimutangan. Si Belen ang iyang gipasabot sa ‘kontra’. Ang tinuod, nahibawo si Longlong sa among mga kabuang niadto sa mga babaye...

PADAYONA PAGBASA pinaagi sa pag-click sa ngan sa magsusulat sa ubos)

-- OMAR KHALID
Medellin, Cebu, Philippines

ang bulak kaduha mamatay

Una, sa dihang gikutlo.
Ikaduha, sa dihang gitanyag
kaniya kansang kasingkasing
nagdumili.


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates

bayuk a bangsa

(alang kang Vicente Vivencio Bandillo)

Pasayloa ako, ambongang magbabalak,
Tungod kay ako nagpa-ulipon
Sa balaknong giatayng mga Iranun
Ang balaknong mga hari sa dagat.

Oo, dili kini propaganda nga gikan sa Orang Barat
O sa Orang Ahos nga anaa sa Netherlands
O kabahin sa equilibrium sa hangin og bulawan
Apan kabahin kini sa pagbansaybansay sa akong dila
Sa porma sa balak sa akong kadugo
Ang balaknong mga hari sa dagat.

Pasayloa ako halangdong magbabalak
Nga akong gibanhaw ang bayuk a bangsa*
Ang balak nga gikaon na unta sa yuta
Gikaon sa dakong agta sa gingharian sa ilawom sa yuta
Ang villanelle ang soneto ang haiku sa nahanawng panahon
Nga bisan ako nakurat sa akong nakuutang mga pulong
Ang pamalak sa akong tinubdang Iranun.

_______________________________________________________
* Bayuk = balak sa mga Iranun
* Bayuk a bangsa = matang sa bayuk nga nagpakita sa pagmahal sa yutang natawhan ug sa pagdapig sa dinaugdaog nga kaigsoonan.


-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

kalipay

Di matugkad ang kahimuot
nga nasinati sa amahan
samtang galantaw
sa nahinanok nga anak:
gatubod ang laway
sa baba niini ug gahagok.
Apan ang kalipay diay,
sa nasinati pa sa amahan,
kay ingon sa usa ka timba:
ang gitas-on sa pisi
gahisgot kung unsay
gilawmon sa tabay.


-- ADONIS G. DURADO
Bangkok, Thailand

hoy, mga ignoy!

“American students are learning about Cebuano culture and way of life… Thanks to Cebuana teacher Lourdes Gana-Gonzalez, students now know that there is McDonald’s in the Philippines, and yes, Filipinos have mobile phones.” – Sun.Star Cebu, 30 June 2008

Sanavabitz, gimme a vreyk! Dats wat hepin to
olob yo por olwiyz, ya nowh, pliy-eng yer vijew,
stapz layk dat, zketbowrding en zerfing the net.
To hell widda werld, ze? Wat ya ze ez wat ya get…
(Sus, didto pa mos’ amo, mga inday ug ondong,
Kaigit gyod mo! Pastilan, Makdo ra’y inyong
Pambato? Labaw pa amo ana, uy. Bisan asa ka
Punta, hastang panug-ab taman sa ginhawa.
Bahala na'g ma-Hepa. Aber, kaila mo’g Sutukil?
Naa mo’y balbakwahan sama didto sa Pasil?
Naa mo’y linarang pakapinan og kinuposan?
Naa mo’y batsoyan? Nya, naa mo’y Larsian?
Katilaw mo’g ngohiong duol sa San Carlos,
Lansiao ug tinuwang bakasi didto sa Ramos,
Ug siomai sa Labangon? Naa mo’y pungko-
Pungko diin inig human lami pod itabako?
Ay, sus, di na lang ta magstorya bahi’g inasal
Nga gipaksa’g mansanas samtang gahalhal.
Bitaw, tinuod daghang patay-gutom sa amoa.
Apan kon kaidlas atong hisgotan, hala ka,
Layo ra mo sa kumingking sa mga idlas kaayo
molabni’g mga selpon, mokaon bisa’g kayo.)
Kamon, yo reliy tink da werld ez yor oyzter?
Ipso, yo shod be etin alayb bay yor titcher!

-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

cebu death squad

(alang kanimo halangdong Mayor Tomas Osmena)
















Tagsa
Tagsa usab silang nangatagak!
BANG!
Sama sa uwak! Tagak!
BANG! BANG!
Sama sa kabog! Tagak!
BLAM!
BLAM! BLAM!
Si Martin Tigas ang bagsik sa Pasil! Tagak!
PING! PONG!
Si Boy Bangas ang salbahes nga tulisan sa Parian! Tagak!
LANG! BLANG!
Si Igeng Korak ang tisoy nga isnatser sa Colon! Tagak!
LANG! BLANG! BLANGKANG!
Si Jun Dangog ang palahubog og mangingilad sa Carbon! Tagak!
DAM!
TADAM! PAM!
Si Ngogngog Koutok ang mangunguot sa Villagonzalo! Tagak!
BANG!
BANG! BANG!
Si Isyot Pala-utog nga bugaw og tulak sa Junquera! Tagak!
TAK!
KATAKATAK! TAGAKTAK!
Ug napuno ang siyudad sa Cebu
Sa kalisang
Ug luha sa mga kabos
Nga mga tawong
Nangatagak!
BANG! BANG! BANG!
Samtang
Sa kasamtangang bahin
Tua ang mga dagkong negosyante sa shabu,
Pinansir sa masyaw nga giduwa sa Alaska Mambaling Impiyerno
Sa mga kontraktor nga ang suga sa poste nga gipalit og usa ka libo
Gibaligya sa gobyerno gipabayrag tag tres siyentos mil ka libo
Mga ismagler nianang mga multicab nga nibaha sa kadalanan sa Cebu
Ug uban pang dagkong mga kawatan sa gawas ug sulod sa mga munisipyo
O kapitolyo O kongreso O palasyo
nagsigeg duwa og gulf kuyog ang mayor, kongresman, gobernor senador, opisyales sa kabinete, Opisyal sa NBI, kapulisan ug uban pa
Tua didto sa Ayala Heights kuyog ang mga burikat
Ug makabungog ang kalinaw
Sa ilang mga kinabuhi didto.
Tua sila doul sa columbarium
Nagduwaduwa
Tua sila didto.
Ang mga panuwayng dagko!
Tua ra didto.
TAKATAKATAKTAK! TAGAKTAK!
Pagbantay lang mo
Mga buangang buanga mong dagko
Kay morag nadawat na ang akong mga suwat suliran
Mga suwat suliran nga akong gipadangat ngadto
Bantay lang mo kay gisibya na sa kahanginan
Kay wala ra bay sukod ang bawos
sa pagbalik ni Diego Salvador og Antonio Solitario!
(lanog kaayo nga nilusot ang huni sa pelikulang The Good, The Bad and The Ugly)
WEEEEHIYOHIYO HO! WEEE WEEE WEWE! HEHEHEHEHEEEE!
TIMBLONG! TIMBLONGTING! TIMBLONG TIMBLONG TINGKIIIIIING! TAKATAKATAKTAK! TAGAKTAK!
BANG!
TAGAK!
BANG! BANG!
TAGAAAAK!
TAGAAAAAAK
TAKTAK!


-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

dream relay

(alang sa tanan kong kaduwa sa Kabisdak)

Dili mahitabo nga adunay mahisalaag o mabiyaan, tingali maulahi lamang. Way mahilain gawas sa makahukom nga moundang ug manumpa nga kalimtan ang tanan. Sa pagkatinuod, dili duwaduwa ang pagsubay sa usa ka sapa aron dumdomon ang tinubdan niini, bisan tuod way magbuot kon mosutoy ka o maglanganlangan sa tuman. Sa akong kahimuot sa paglayatlayat gikan sa usa ka bato ngadto sa sunod, nga daw mga kawa nga gipangkulob, usahay mahitaligam-an ko nga sigon sa gikasabotan kinahanglan diayng alinggatan kon aduna bay mga taho gikan sa nag-una, sama nga kinahanglang magpalutaw og mga pangumusta ngadto kanila nga tua pa sa ubos, nga wa ta masayod kon nagpahimudlay ba lamang o gilamat na sa usa sa mga engkanto nga way laing opisyo gawas sa pagpamanhig diin habog ang pangpang sa sapa. O kaha mibiya na. Pag-abot sa panahon nga magkatipon na ang tanan, kalalim kaha sa nagkadaiyang mga kasinatian nga masaw-an, sa talagsaon ug mabulokon nga panghitabo nga misugat sa usag-usa sa binagsa nilang panaw. Alang kanila nga nagpadalag mga sulat ug mga garay ngadto sa mga higala nga morag dili na gyod mahiabot pa, kadtong mga hilomon ug mga manggiulawon kansang mensahe gitagoan isip layag sa ilang barotong papel, dawata ang kinasingkasing kong pahasubo.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates