an waray, mayaon

An Waray, mayaon. 

An Waray, diri waray, oo— mayaon, 

Bisan Leyteño ka man o Samarnon, 

Bisan im pinulungan Binisaya o Abaknon, 

Basta Sinirangan Bisayas an natawhan nga rehiyon, 

Waray ka nga mayaon, gihapon. 

Mayaon ka pinulungan nga angay higugmaon. 

Mayaon ka panuratan nga angay igpadayon. 

Mayaon ka kultura nga Waraynon. 

Mayaon ka dungog nga angay ig-undong. 

Oo, an Waray, mayaon— 

Mayaon magdurudilain nga istorya 

Sumala kan Padre Francisco Alcina, 

Padre Kobak ngan Propesor Borrinaga 

Mahiunong san Pintados sa Ibabao ngan Tandaya; 

Kan Sumoroy san Palapag, Bankaw san Limasawa; 

Kan Heneral Lukban ngan Domingo Rebadulla; 

San masaker sa baryo san Balangiga; 

San kan Douglas Mac Arthur sa Palo paglarga; 

Ngan pag-abot san delubyo nga an ngaran Yolanda. 

Oo, an Waray, mayaon— 

Mayaon magpakaruruyag nga susumaton 

Mahitungod kan Juan Pusong— 

An danay baltok, danay lurong; 

Kan Berbenota ngan Carolina gihapon— 

Mga enkantado nga kadaragan-an, 

An sayo may barko nga bulawan 

Ngan an kapadis si Tamburusan. 

An sayo man naistar sa Biringan, 

An siyudad nga danay la makit-an. 

Oo, an Waray, mayaon— 

Mayaon mga magsusurat nga listo 

Ada sira Alunan, Sugbo, Gracio, 

Pagliawan, Oyzon, Baldesco, 

Dela Rosa, Evardone ngan Irinco. 

Angay l’at pasidunggan an nagtalinguha 

Pagpalambo san panuratan ta. 

Ada sira Lucente, Romualdez, De Veyra, 

Aurillo, Makabenta, Rebadulla, 

Monje, Abobo ngan Muncada. 

Oo, an Waray, mayaon— 

Mayaon angay igpadayaw 

Sa bisan diin pa man nga langyaw 

An matam-is nga tuba—ay, kahidlaw! 

Labi na kun an sumsuman sinugba o kinilaw 

Sa may pantaw kun an bulan kadayaw 

Sa payag nga an atop anahaw 

Ngan nakanta “Basuni,” o “Dangaw-Dangaw,” 

Pakahuman, matukar san kuratsa nga sayaw 

Ngan an im gugma im kaado, baadaw! 

Oo, an Waray, mayaon— 

Mayaon mga siday, awit, canogon, 

Ambahan, ismayling, posong, 

Liaw-libang, ambahan, susumaton, 

Garaygaday, dayhuan ngan titiguhon. 

Pamatuod la ini nga an Waray, dire waray, oo – mayaon, 

Mayaon kultura nga bahandianon 

Nga angay ta ig-undong nga mga batan-on 

Basi pa man daw maipadayon naton 

An pagkamayaon san mga Waraynon.


 -- MARK P. BONABON
Biri, Northern Samar, Philippines

tigmo: “lawom gani, mabaw; mabaw gani, lawom”

Atabay tugbang 

sa layo nga taytayan 

ang danlog nimong 

            tingog sukad nilangyaw 

            ang awas nga kauhaw. 

                    Atabay atbang 

                    sa sam-ang ang gikubkob 

                    sa buldoser, ug 

                                lakip pod sa nadayag

                                ang atong pagkasaag. 

 -- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

kinawat nga mga luha

Daobi ang kakatol sa kasakit; ang dapaw ini 

ikumpay sa kanding didto sa katunggan sa Kinawahan 

nga gipangkumpayotan sa mga umang. Kubkoba 

ang bunbon sa may mga bukong. Basin ang lami 

nga saypo makawtan, nagpahipi ra sa kinahiladman. 

Mosirit ang tubig ana kon imong makuhilan. Ayaw 

pugsa imong kasing-kasing sa paghunas kon naa pa’y 

ayaay nga nagpaabot sa taob… Ipabuhagay lang 

imong gibati sa baybay. Kiriwan ang mga hadla 

sa kinabuhi. Kalit lang kang tulison usahay. 

Dili pa gani ka makapangandam sa tayaong 

kutsilyo. Hala, padunggab lang hangtod masiak 

ang imong bukobuko sama sa nagupok nga 

mga gasang! Ugma damlag, pupoa lang 

ang tanan. Ayaw paugha ang katin-aw sa tyabaw 

bisan pa’g naa’y mokisaw ug mopalubog. Ayaw 

pas-ana tanang bug-at. Ayaw pangawat og pag-antos 

kay dili baya ka mag-inusara nga masantos. 

 -- JONALYN ALMACIN-GOURDON

Nantes, France

pahibalo sa mga ayroplasahero paglandig sa mactan-cebu international airport

Pipila ka minuto mosagyad na 

ang mga ligid sa runway sa kanhing 

kamaisan, kabasakan, bakerohan. 

Palihog, ayaw una kamo pagtindog 

mintras giligsan ang mga bukog 

ug kampilan ni Lapulapu ug Magellan. 

Mahimong tangtangon na ninyo 

Ang mga bakos sa lingkoranan; 

habwaon ang mga hand-carry sa ulohan 

unya linya pagawas sa aserong langgam. 

Panamilit sa stewardess, ug hinumdomi 

ang dila sa mga tiki diha sa yutawhan. 

 -- MELQUIADITO M. ALLEGO
Walker, Louisiana, USA

aron mahingpit ang atong pagpakabuhi

ayaw lang 

pagmaya basta

panahon ra sa ting-init 

magkat-on pod unta ta 

pagsayaw taliwa 

sa unos 

 -- JOJIE E. OGAOB
Barili, Cebu, Philippines

ang halas sa akong dunggan

Nagkundinar ang kalag ni Kiarostami sa wa’y paghulagway niining mga butanga. Dihay mga hunghong nga wa masulod sa iyang baynte kwatro ka bayanan sa imahe ug nagpabiling wa malitok nga mga sugilanon sa hunahuna inig tungang gabii. 

Kon giunsa sa halas pagsulod sa akong damgo, usa ra’y akong nahibaw-an: Ang kapi-ot sa lungag sa akong dunggan maoy iyang subayanan. Ang kangiob sa langob maoy iyang kahayag. Kini ang higayon nga siya makapamagdoy sa hilit nga mga dapit sa dakbayan sa akong hunahuna. 

Apan, sakto! Kon mohaom ang ulo, mohaom ang lawas. Ingon niini ang iyang gituohang kagawasan, gawas sa iyang pagkahanas sa pakigharong sa mga kunat og bukog, sa mga tigdala-dala’g ice pick didto sa Boulevard, sa mga tigpamago sa hantakan, sa mga tigpanaod og likit sa sabongan, bisan sa kulto nga gitukod ni Pulikit—wa’y dag-anan ang ilang pagkamaas. Tagsa-tagsa silang miisa sa ilang puting panyo ug mipalanog sa kanta ni Max Surban: Di na ko mousab; kausa na lang! 

Namituon ang iyang himbis, gilok-hapdos nga milimbag-bag-id-lambod sa matag ugat sa akong utok. Ang nagsalapid nga pikas niyang dila, mitulo ang nagtibugol nga laway nga maoy mipakuto sa akong kabukogan. Espada ang iyang ikog! Ang usa ka lapdos tugbang sa way kataposang pagtukaw. Ang suwab sa nagsanga niyang dila maoy gituohang yawi sa langit. Midilaab. Naugdaw. Naagiw. Ang aligato wala makatugpa luyo sa kilumkilom, gaan-bug-at nga gisipitan sa mga kuko sa sal-ing nga nanglupad atubangan sa kahil nga adlaw. Karong gabhiona, nipis ang huyohoy sa baybayon aron mabuhi. Punga ang mga balas ginhawaon. Wa’y kusog ang mga pulong sa paglugnot— paglugnot sa hagawhaw nga nakigtigi sa kahilom.

 

-- JOVANIE B. GARAY
San Isidro, Davao Oriental, Philippines

ang kapintas sa pangabubho ug kasubo

Nanagpaghot ang alindasay. Gilampornas ka 

sa imong gidangatan, ug gihamok ang imong 

bilahan—gahunghong, gabagulbol 

tadlas sa imong atngal, galanog- 

lanog hangtod sa imong kigol. Gakson ka 

sa katugnaw sa pagharong ug pagtuaw niining 

kamangtas, wa’y puas nga mihalok pag-usab 

sa imong nahiagoman. Nisulirat ka hangtod 

gadagayday ang wa’y kapuslanang damgo. 

Sarang bang mobanlaw ang luha sa muta? 

Lapsaw ang tagok sa hinashasang pag-inusara. 

 -- MICHAEL FLORENTINO
Ormoc City, Leyte, Philippines

ang bahnhof sa hamburg

Ang Bahnhof sa Hamburg usa ka daw langob nga baba.

Gidala ta mo didto diin kuhaon mo sa inyong igsoon--

mga escalator, restaurant, bookshop, souvenir shop. 

Nangita ta og McDonald’s 

ug sudlanan sa inyong mga butang 

sa usa sa mga eskina.

Ang Bahnhof naghulga nga molamoy kanato 

ug ako gigutom sa kahilom 

ug iladong pagbati 

aron akong ikagunit sa inyong mga kamot; 

akong ihapuhap sa inyong buhok 

ug mga aping,

ug unya ang hugong sa inyong train 

untop sa oras, mapintas 

wala na'y mga halok,

ug ako mitalikod; 

ang akong kasingkasing gikankan; 

ang inyong train mibulhot 

ngadto sa usa sa mga riles 

sa usa sa mga dila 

diin ang mga pulong nahunlak. 

 -- ESTER TAPIA 

Nordrhein-Westfalen, Germany

sa lasang

Sa akong paghinumdom 

sa mga butang nga anaa kanako, 

mga butang nga karon wala na, 

nagtanom ako og binhi sa dibisyon 

aron mahimong harang sa dili mapugngang gibati. 

Apan wala ako naghandom 

na sa paglabay sa mga panahon 

ang biniyaang binhi 

mao'y 

magpahaw- 

ang 

sa 

patag 

kong 

ka- 

sing- 

ka- 

sing. 

Sa 

layo, 

nakita ko ang kakahoyan 

na wa’y hunong sa paglambo. 

Sa ilawom sa galandong nga mga sanga, 

namulak ang mga tinagong tinguha ug kasubo 

sulod sa mga katuigan ako naglatagaw, 

kanunay nanghinuktok sa mga bunga sa kagahapon. 

Sa dihang gisubay ko na pagbalik ang giagian 

nawala ako sa lasang. 

MARIANNE HAZZALE J. BULLOS

-- General Santos City, Philippines

fantaisie-impromptu: sa daplin sa lasang

“Wie wird dieser Wald heißen? Blastula oder Gastrula?
 Sie wird Madame de Rambouillet heißen.” 

                                                                               — Max Ernst 

kay hinanaling mihapak 

ang hangin gikan sa kasadpan 

mipiyong ko aron kanunayng tin-aw 

ang nagkahanap mong bayhon 

ubos sa walay kinutoban 

ug dili maantos nga kahilom sa langit 

nahiugbok ko nga mikaway kanimo 

naghulat sa pamasin nga hilakdan 

og maaghop nga buhilaman 

nga motagana og adlaw nga masangit 

sa bantilis kong mga tudlo 

ang basa mong mga ngabil 

nga gianod sa sumbalik nga sulog 

sa latagaw nga kangitngit 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Metro Manila, Philippines

misteryo sa kagabhion

nagbuy-od ang samdang kagabhion 

ubos sa dagitabnong hagunghong

walay hangin 

walay paghot sa iro 

walay hadyong sa motorsiklo 

gisimhot sa iring nga itom 

ang mga tunob 

nga inanayng nahanaw 

uban sa aso sa upos nga sigarilyo 

nagkinto-kinto ibabaw sa kahilom 

ang nanaghoy nga anino 

 -- GRATIAN PAUL R. TIDOR 

Dipolog City, Zambonga del Norte, Philippines

magbalantay sa laing damgo

Nahiluna ang iyang lawas didto 

sa nag-arkong syudad sa bangaw diin 

tulokibon ang takna. 

Gidalitan siya’g mga pulong 

nga nahiatlan sa kamatayon. 

Ang nangalanay’ng taknaan 

mga patay'ng lawas sa panumdoman-- 

Mikaging nga dugo sa handurawan. 

Mga planetang nangalubong sa dalan. 

Mga uniberso nga napormang 

buwak sa tanaman. 

Mga pasol nga wa’y paon 

nga nagkawankawan sa baba sa lawangitan. 

Mga hagdanang ginama sa tubig. 

Mga balaang sapa-sapa sa langit. 

Mga balak ni Baudelaire nga gitagik 

sa batong buhi sa nag-arkong bangaw. 

Ang tubig nga mao’y molanay sa nag-ugang 

tutonlan, ang uhaw nga balakero 

nga natanggong sa berano. 

Ang sili demonyo nga gipusa 

sa kinilaw sa purgaturyo. 

Ang balak nga wa’y tuno mga pulong 

nga naugdaw sa kalayo. 

Mga kamot nga way pulso. 

Mga lawas nga way ulo. 

Kinhason nga ginama sa patayng bituon. 

Buwak nga ginama sa kamatayon. 

Wanang nga itom lantawon. 

Panganod sa wa’y pagtuang nga uwan. 

Lantay nga bulawan. 

Mga lansang nga gabarog 

sa bungbong nga kawayan. 

Mga ngutngot nga samad. 

Mga pagkaong nangapan-os. 

Mga sininang gipangkitkit sa ilaga. 

Mga karaang sartin. 

Ang karaang lampaso. 

Ang karaang kurdiso. 

Ang kaban nga gisudlag ritaso. 

Ang karaang lawting. 

Ang panti nga nahabilin. 

Ang unlang gitumtom. 

Ang tayaong sanggot. 

Ang sundang nga dumpol. 

Ang amol nga hagbasay. 

Ang sartin nga pakan-anan sa iro. 

Ang tigmo sa hangin. 

Ang panamilit nga malipayon.

Ang balak nga gisuwat sa hakhak sa lubi. 

Ang mga dahong gidaoban. 

Ang pusporong gikulitog sa dunggan. 

Ang antiparang gradohan. 

Ang baldi nga gikawat sa silingan. 

Ang baril nga napuno sa kiti-kiti. 

Ang mga plato nga nanimaho pang sabon. 

Ang baso nga nanimaho pang bahal. 

Ang galon nga gisudlan og suka. 

Ang tangkal sa baboy. 

Ang taing nanga-uga. 

Ang kasilyas kilid sa tangkal sa manok. 

Ang sug-angan, ang sugbaan sa isda. 

Ang kaldero nga lung-aga'g saging ug kamote. 

 

Ang balay nga gipuy-an kaniadto sa balakero 

nga magbalantay sa laing damgo. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

ug unya mokiay ang dili makagay

Lahi baya kaayo ang nahimutangan nako

Karon. Hagip-ot apan pagkalayo sa maabot 

Latas sa lamat apan 

Wala baya ko makurat. 

Molawig ako hangtod ngadto 

Diin bungoton ra’y mobalak ug magtagay 

Binuntagay samtang magyawit nga halaran nila 

Ang yuta nga gilubngan sa ilang mga pusod. 

Ay, hinampak! Sa tinuod lang, di matukib 

Ang ilang kalimot— mga anino 

Nga ludhan ug huboan, mopugwat

Sa ilang kaligdong. 

Uy, mga ondong! Bahala na’g 

Maigking mo, paminawa ang bagting 

Sa akong baso. Hala, hangad mo! 

 

-- MALOU ALORRO 

Cebu City, Philippines

hagdanlog

Dili lang ang tanang hanglas sa tiil makadakin-as:

Ang likidong tanglas nga sa tilaok mokanaas, 

Mopalup-og bisan sa lig-ong mga tuhod 

Sa usa nga sa lumba'g dagan hawod--- 

Mopalaktod sa mga ang-ang sa hagdang habog.
Mopapusgay sa lubas nga mga bukog.

-- JON R. SAGUBAN 

Iligan City, Philippines

tokhang

Nipis ang hangin karong gabhiona. 

Sa imong pagtuktok sa pultahan, 

Naglumba–anay sab ang akong gininhawa 

Duyog sa gatinikling pitik niining dughan. Ug

Sa akong pag-abli, gikapkapan ko nimo’g 

Kalit. Gihuboan. “Ayaw na’g panlaban 

Aron di tika mapatay,” ana pa ka. 

 

Unya, gipagawas nimo ang imong 

Kuwarentay-singko, gidul–it sa 

Akong agtang. Ug samtang nagdahunog 

Ang agulo sa mga iro sa gawas, madungog sab 

Ang siyaok sa gakisi–kising katre duyog 

Sa akong pahipi nga danguyngoy. 

Gipahapa. Gipahayang. Gipaluhod...

Unya taud–taod, imo kong gipahangad 

Aron tutokan o di ba kaha ugomon 

Ang imong hinagiban. Galanog- 

Lanog. Giratratan ko nimo’g taman 

Hangtod di na mawaswasan sa luha 

Ang gakampat nga kaputi 

Sa akong nawong. Ug samtang nag-awas– 

 Awas ang imong katagbaw, nibanaw 

 Ang katungod kong magmangtas. 

 -- IVAN RIDGE ARBIZO 

Davao City, Philippines

pakigbisog ug pagpangga labaw sa pagkahagtak

Gisawo sa bawod 

ang mga lahing 

sukad nisayaw 

ang nag-inusara 

nga lubi dihang 

gilugos sa gahaguros 

nga katugnaw. 

 -- JEFF DEL ROSARIO 

Danao City, Cebu, Philippines

mga gintang

Hinaot inig dawat mo niining suwat, 

una mo basahon ang sulod ning hunahuna, 

mabati usa sa imong mga palad ang kainit 

sa singot kong giula sa mga panid samtang 

gipilo-pilo ko kining papel. 

Hinaot ingon niini usab kadali 

ang pagpilo-pilo sa halapad 

nga wanang, nagbuwag kanato.

Kon mapilo lang unta ang kayutaan, 

antosan ko sa pagbilar ang pagtuklod 

ug pagbira sa mga bungtod ug kalasangan, 

ug lukoton ko ang katubigang gadagayday 

sa mga busay ug kasapaan aron 

ugma sa pagsubang sa adlaw 

dungan tang madunggan ang pagpamukaw 

sa kalanggaman. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO
Koronadal City, South Cotabato, Philippines

tigmo: “inig ka hunas, molawom; inig ka taob, momabaw”

Tubig sa banga! Tug-anan unta sa aso ug abog 

Sa gigun-ob nga kabungtoran ang mga dag-om. 

Taas pod unta’g maabtan ang kauhaw, ipalanog 

Sa mga bakwit. Paminaw, dili bakakon ang dugdog. 

Ang lunop sa pag-antos molapaw sa kahilom. 

Tubig sa banga, tug-anan unta sa aso ug abog 

Ang mga minero kon unsa ba gyo’y bili sa yamog; 

Ang mga sundalo kon unsa’y tambal sa urom. 

Taas pod unta’g maabtan ang kauhaw, ipalanog 

Lambos sa kabatoan diha sa busay nga gaduyog 

Sa mga singgit ug bakho, igong mopaitom-- 

Tubig sa banga. Tug-anan unta sa aso ug abog 

 

Ang kalanggaman asang dapita ba sila mobatog. 

Bisa’g ang nangliki nga umahan nagkalawom, 

Taas unta’g maabtan ang kauhaw, ipalanog 

Sa bung-aw diin naligid, nadam-ok ang mga bukog. 

Gawas sa kawanangan, dili pod ni makumkom: 

Tubig sa banga. Tug-anan unta ta sa aso’g abog; 

Taas pod unta’g maabtan ang kauhaw, ipalanog. 

 -- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

sa balirong

Gisikop ang putpot 

Nga nipilit sa bunsod. 

Nangluod ang mga dangit 

Sa balirong. 

Gikoral ang akong dagat. 

Gitigom ko ang mga isda 

Apan pagawson nako sila 

Igtaob, ug manghinaot ko 

Nga mobalik sila 

Sa akong natad 

Inig hunas, mokisaw 

Sa ginagmay nakong lim-aw. 

Mopahipi sila pinundok 

Nga amatong, ug sila 

Dili nako tublihon. 

Pasagdan nako sila 

Nga magduwa-duwa hangtod 

Kapoyon sila ug mangahagba 

Sa akong balirong. 

Malipayon ang mga isda 

Bisan pa’g parat kanunay 

Akong dagat, bisan pa’g 

Dili bulawan 

Ang akong kabatoan. 

Sinagulan man og lapok 

Akong bunbon, sige lang-- 

Libre man pod ang kasilaw 

Sa akong adlaw, ug dili 

Maihap akong kabituonan. 

Naggilak akong gibati 

Sa matag tamak nga modalin-as 

Ning balirong 

Sa akong dughan. 

 -- JONALYN ALMACIN - GOURDON 

Nantes, France

balas ≠ bala

Sama niini kanunay 

ang ilang kahapunon. 

Kon ang adlaw padulong na 

mosalom sa kahilom 

sa mga balod, mohalok na 

usab sa baybayon 

ang mga tunob ni Lola 

ug Lolo. Dali sab ko 

madani sa huni nga agni

ni Lola. Ora-orada gyod 

mabuhian ang duwaang 

baruto. Gusto kong mokupot 

sa iyang kamot apan 

pirmi lang kining gaagak 

kang Lolo. Usahay 

magluha ilang mga mata. 

Makapuling daw

ang gisilhig nga balas 

sa hangin, ingon pa ni Lola. 

Dili ko motuo. Dili pa man 

andam motaghoy 

ang hangin. Basin dili 

balas kon dili bala 

sa karaang gyera 

ang sige lang gihapon og 

tapsing sa ilang mga mata. 

 -- DELORA SALES - SIMBAJON 

Butuan City, Agusan del Norte, Philippines