ang pasyon sa kinasal

Sa gubat nagkahigugmaay sila 

sa paglipang sa naugkal nga mga gamot ug atop. 

Gikasal sila sa pari diha sa kabalilihan. 

Ug misayaw sila, naggakos ug nagpahiyomay 

ilawom sa mga gusok sa dahon. 

Sa ilang mga agtang mailhan 

ang hudyaka sa inihap nga mga adlaw; 

sa ilang mga kasingkasing 

ang tibok-tibok nga wala’y gililong 

ug sa ilang mga baga ang dilaab sa 

karon-- karon, ug sa kanunay, 

sa uban ug sa tanan. 

Ang dila wa’y timik, 

wala na magkinahanglan og mga pulong. 

Sa sulod nila ang mga balod misipa, midahunog 

sa wa’y utlanang kalawran ug kapanganoran. 

Ang bag-ong bana ug asawa mibalik sa panggubatan 

nga nagsapupo og pusil 

ug hunas sa singsing 

sa ilang gabaga, wala’y puas, 

kanunayng naghinumdom nga mga tudlo. 

-- ESTER TAPIA 

Kathmandu, Nepal

telon sa pag-inusara

Gibukhad ko karon ang telon sa akong pag-inusara. Sidahon ang kahilom nga gitahi sa kilumkilom. Gapasnon ang kamot sa kangitngit nga mitakob sa bayhon sa tamboanan diin gikuwadro ang urom sa kagabhion. Ang pendulo sa alimungaw kanunayng gatuya-tuya sulod sa akong panumdoman. May giburdang kahaw-ang ang wa'y baybayong kangitngit didto sa telon, apan taliwala niana, dayag gihapon ang makanunayong pagsunod-sunod sa akong anino kanako taliwala sa pagbukhad sa telon sa akong pag-inusara. 

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

ayaw intawon kalimti

petsa kinse na 

sa dominggo 

nga gikahinaman 

aron mauli na gyod 

ang hinulamang kagoran 

ay hinigugma 

hagbay rang

gikabay-an 

durong kagod 

sa gipabuak mong lubi

wa mo igsapayan 

iyang pagkumot 

ug ang pagkasapal 

sa imong dungog 

hangtod nisamot 

kaispiso ang tunô 

sarang ikaligo 

dugang sa luha 

-- GERWIN VIC E. BHUYO 

Bangkok, Thailand

sa akong kauban

Loy, unta nasayod ka. 

Nangandam ko modu-aw 

Uban sa akong igsoon. 

Magdala unta'g 

Til-ogon nga isda ug uban pang 

Mga pinili nga pagkaon. 

Loy, hinaot nasayod ka 

Gam-an unta tika og bigiw. 

Hatagan og nindot nga paon, 

Tangsi nga lig-on, 

Kahoy nga punlanan, 

Ug mga taga nga sinaw. 

Apan sa paghuros sa dumagsa, 

Inubanan sa pagdagmak sa baw’d, 

Pagkahumot sa bulak sa dita, 

Ug niduyog ang tingog sa pungaw. 

 -- RONAN R. LINGATONG 

Baybay, Leyte, Philippines

san martino del carso

Niining mga balaya 

wala nay mahagpat pa 

gawas sa mga tipaka 

sa nangalumpag nga bungbong 

Kabahin kanila nga akong nakasuod 

sa ilang kadaghan 

walay nahibilin 

bisan gani kana 

Apan ang akong kasingkasing 

Wala kawad-i bisag usa lang ka krus 

Ang akong kasingkasing 

maoy labing sinakit nga balangay 

(hubad sa Iningles ni Patrick Creagh sa Italiyano ni Giuseppe Ungaretti) 

 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO 

Cebu City, Philippines

kita an dagat

(para sa folklore nan Pilipinas) 

Dagat an nagsumpay sa ato mga pusod 

An luha na modagayday sa kadugyom nan panganod 

Dagat sab an pahiyom sa kada adlaw na masuga 

Kon diin si Kaptan an ginoo para sa mga Bisaya 

Sa Luzon lingin sab an kalibotan, na tagtungaan nan kadagatan 

Daya nan diyos nan Igorot si Lumawig an hulmahan 

Sa mga Ilokano si Angalo an dagat tag-ihian 

Para mapuno nan tubig an kalibotan na taghoy-an 

Kon mokadto kaw sa Cotabato, si Alimugkat an mosugat sa imo 

Isa ka anito na naghuya sa gingharian na parat 

An sinugdanan nan kinabuhi sanan lugar nan pagsumpaki 

An tagikanan sanan kataposanan pati sa mga mumbaki 

Sa madugo na mito nan T’boli sanan Maranao 

Tagkamatjan nan mga datu an dagat na malinaw 

Timan-anan nan dugay na pakigbisog 

Tagtukyod nan lain-lain na katujuan daya kaisog 

An dagat mahimo sab gingharian sa tubig 

Binantayan nan mga diwata sa kangitngit 

Sa Subanen ini an utlanan nan dayan 

Basehan sa barangay na tagkayujagan 

Gikan sa mga puyo nan Mindanao abot isla nan Luzon 

Sa jagan nan kinabuhi dagat an taghimo timon 

Kahadlokan kun mangisog, pero kasaligan sa kalisod 

Mahunong man an tanan, sa dagat jaoy pasingdan 

Kay kita an dagat. 

-- AVA MARIE A. VILLAREAL 

Surigao City, Surigao del Norte, Philippines

pag-agulo

Lagom na ang mga dahon samtang nangahulog 

sila sa yuta. Mao kini ilang pagtambayayong 

sa kasub-anan: 

Hilom ang huthot sa hangin, sama sa 

tilagak sa lusok-uwan niaging gabii. 

Dili man unta karon ang adlaw sa paghinumdom. 

Apan, ang panganod nga niagi karon, 

mas lagom pa sa aso nga nilamon 

sa mga sinina sulod sa gabinete. 

Nalanay ang porselanang tsina, ang mga munyeka 

ni inday, ug ang tanang mga retrato 

sa album ni mama. Sa akong pagbalik 

sa dalang niagi, wala nako'y mabalikan. 

Abo ug lumpag na ang balay, 

ang tanang mga kristo sa altar namo niagi 

sa ilang ikaduhang kalbaryo. 

Gitipak nako ang pan de sal sa akong kamot 

ug gipakaon nako ang mga nangatubang nga pati. 

Nakakita ba mo kon asa akong mama? 

Nidilaab na ang mga bintana ug pultahan 

apan wala gihapon nakit-an si Inday. 

Ilang hulagway, ilang pahiyom, nagsayaw 

sa gahubo nga uma 

hangtod ilang silweta gihigop sa pino nga linya 

sa gindalian. Gabii na, ug naa pa gihapon ko 

sa bangko, gadugo na ang buwan og puthaw, 

mora'g ang tuldok sa usa ka laylay 

giimprinta sa samad sa tunok. 

Padulong man tang tanan diha, di ba? 

Sa atong pagtulog, dili damgo ang mohangop kanato 

kon di ang taas nga paghuwat-- basin lang, 

sa usa ka imposibleng pagmata, 

makadungog ko sa imong hilom nga paghagok.

-- MIGUEL ANTONIO B. GARCIA 

Zürich, Switzerland

unang panaglagyo

Gipili ko na sab ang window seat 

sa airbus nga akong gisakyan 

gikan nagdali-dali pag-apas 

dihang balik-balik nang gitawag 

ang akong ngalan. 

Ang bintana sa akong wala 

nakapahanap sa mga dalan 

nga daw pisi na lamang 

gikan sa akong gilingkoran. 

Ang mga eskina sa kagahapon 

sa atong panag-uban 

usa na lamang ka linya. 

Ang suga sa pako sa eroplano 

niining kilumkilom 

usa na lamang sa mga aninipot 

nga saksi kanatong nag-inat 

sa nagkanihit nga oras 

sa milabayng gabii. 

Ingon niini ang esksena 

sa pagbiya, apan pugson ko 

pagtambo ang kagahapon 

dinhi sa lingin nakong bintana. 

-- JAE MARI D. MAGDADARO 

Binaliw, Cebu City, Philippines

kanindot untang ikaligo’g dagat

lapas na sa lawod ang naabot nako 

apan layoa sa dagat dinhi dili sama 

niadtong batang bulingit pa ko didto 

sa lapyahan sa San Remigio 

diin nanguhit sa akong tiil 

ang bawod ug hapit na lang mangatkat 

ang mga kinhason sa among abuhan 

ug dinhi dili na ko makalangoy bisag 

gapanikad ko kay kutob na lang 

intawon ko sa paghulat aron mosugat 

sa taob sa ting-init lapaw sa haw-ang 

nga bukag sa akong panimuot 

-- JONALYN ALMACIN-GOURDON 

Nantes, France

ang iyang katahom

Hiayon sa lunhaw nga

Mabinay Spring ang iyang kalalom, 

Ug tungod ini bisan gani mga divers 

Wala katugkad sa utlanan. 

Apan kon ako po'y hawod molangoy 

Dili na ko mangahas pa'g salom, uy! 

Tingali'g luokon ra unya dayon ko--

Matuok sa hut-ong sa mga hydrilla. 

 -- J.B. MONTANES 

Mabinay, Negros Oriental, Philippine

tagay sa tambag ni Martin Espada isip palahutay sa mga tingog nilang mitaliwan nga mga tinamod sa Bathalad: sunanoy nga sarang ipalanog kon manghagis unya sa bilar alang sa balaknong gahalhal og pagarpar hangtod sa iyang haya

                "Never pretend

                 to be a unicorn 
                 by sticking a plunger on your head."
                 -- Martin Espada, Advice To Young Poets

Maayo pa'g magbitay siya sa iyang dila. Baya, gadildil 

iyang laway sa muta niyang lupig pa’y kalamay 

lahos sa iyang pusod nga gasinaw samtang gasiwil 

ang iyang lagos nga gitagiptip og tiktik sukad gabudlay 

og pasidlit bisa’g pisot! Kaayo bayang' dabdaban 

sa mga hulmigas nga gasugwak sa iyang ubul-ubol! 

Gapaitoy-itoy, gapanilap siya anang sinuka sa buwan 

nga sarasay duyog sa buyog sa iyang bagulbagol— 

gipanuhot gikan sa makabuog niyang alingugngog. 

Kabituonan. Buhilaman. Bidlisiw. Bangaw. Kanawkanaw. 

Kapunawpunawan…  Kini ang embalsamar sa gahikog

ug ang insomya sa mga wakwak sa walog nga galutaw! 

Bahala na’g palawod ang lunop sa dugo ug luha. Pastilan, 

lapaw sa pahak ang iring-iring nga ihi sa wa'y kalibotan! 

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

pagtagmo

“On Nov. 8, 2013, more than 10,000 people lost their lives to Super typhoon Yolanda. Two-thirds of those who died were children…” 

Siyahan, ginpapan-ngutdan ni Arsenia an mga kandila. 

An asul naabot na la hin unom ka pulgada, 

an busag, tulo ka pulgada. 

Katima ginbabaros niya an inutdan nga sidsid 

para lumabaw an pabilo. 

Ngan, makadto ha puno han santol, 

nga ira ginkalagiwan ha takna han libnas. 

Dida niya igintatayok an duduha. 

Gindadagkutan ni Arsenia an asul para kan Dodong, 

dose anyos Grade 6 ha San Jose Elementary, 

an busag, kan Inday, sais anyos, kinder ha Central, 

kada petsa otso, hit’ kada bulan ngada hit’ kahasta. 

-- FIRIE JILL T. RAMOS 

Tacloban City, Leyte, Philippines

aanhon pa?

(Nobyemre 8, 2022— siyam ka tuig tikang san kataragman) 

Siyam ka tuig tikang san pag-agi 

Ni Mana Yoling. 

An hinumduman 

Napirit paghuring. 

Kaagi diri karuyag mabiling 

Kay daw kapait kan Nanay siring. 

Nagnunong na ada 

An kada usa? 

Nagmata na ba 

An mga buta? 

Andam na ba 

kun may sumunod pa? 

Por Diyos por Santo 

Tama na! 

Di mapupugngan 

An pag-abid san luha. 

Kay halarom an sunit 

Gin-antos di mapapara. 

San mga nag-una naglalaum na gud la 

Dayuday pagpahuway mga hinigugma. 

-- HAROLD L. MERCURIO 

Calbayog City, Samar, Philippines

miundang ko pagbasa sa bibliya

sukad natumpag ang kabalayan 

ug napintalan sa abo ang dakbayan. 

Gabitbit og kandila, gitadlas nako 

ang nangliking kadalanan taliwala 

sa nagkatag nga kalawasan: nangita 

sa akong mga ginikanan. Nangalisbo 

ang asupri ug aspalto. Nagdaguok 

ang lahar, ug nagbukal-bukal 

ang akong dugo. Gikan sa pay-ag 

sa karaang simbahan, nangatagak 

ang mga sagradong abog, mipulbos 

sa akong buhok. Nahandom ko 

ang nawong sa mga santo ug gidayeg 

ang ilang mga ngalan. Sa unahan, 

mitutok nako ang nalansang sa krus. 

Gimapa sa kahayag sa kandila 

ang mga tipak sa iyang nawong: 

ang iyang mga mata, sama sa tinutokan 

sa akong mga ginikanan niadtong 

ila kong gitudlo-an pagsangyaw 

sa ngalan sa mga anghel. Kaniadto,

ila kong gipasaulo sa nagkadaiyang 

mga pag-ampo. Matag handom 

adunay kinaiyang hukom samtang 

magpaabot ko kanus-a madayag

ang dibuho sa akong pagtuo. 

-- IVAN RIDGE ARBIZO 

Davao City, Philippines

sugilagming: sa dihang naithan sa sunoy si ‘day wena

Gilibot ni Day Wena ang luyong bahin sa ilang balay lahos ngadto sa balay ni Day Pura. Naglumbay ang mga tangkal sa manok sa iyang bana ug naghinayhinay siyang dili matugaw ang mga mananap. Gisiguro gyod niyang dili makit-an ni Nang Prima kay bag-ohay lang baya sila nagkahinabi niini og ilang gilibak si Day Pura. Dili kuno matuod nga higala si Day Pura kay dili mangagda kung makakuhit kinig mangga sa ilang tugkaran. Miuyon pod si Nang Prima ni Day Wena ug midugang, "Bitaw, sa kadugay natong silingan, kausa ra gyod nakatunol og sud-an, kadtong pa gyong bihag nga makapungil og ngipon!" 

Ingnon tang eksayted si Day Wena makighinabi ni Day Pura. Maayo na lang wala masangit iyang ulo sa sin nga maoy giatop sa tangkal sa manok. Bintaha ning abtik ta, niya pa, makalusotlusot ta bisag asa. 

"Hoy, Day Pura, maayong buntag, Day. Naa gyod koy chika nimo," ni Day Wena pa samtang migunit sa bukton sa silingan og giguyod kini ngadto sa may tangkehan sa luyo. 

"Unsa man na, Day Wena?" pangutana ni Day Pura. "Ay kabalo ko ana, bahin na ni Nang Prima no?"

"Hala, nakatag-an lagi ka. Nagstorya mi gahapon ba. Gidaot man ka niya, Day. Ingon siya nga swapang daw kang pagkatawo. Laina lagi. Dugang pa, ang iyaha gyong gisulti no, ingon siya ay--'Kana gyud si Day Pura, nakigtariki na sa guwardiya sa City Hall. Pastilan! Para lang gyud kuno makauna kas linya magkuhag birth certificate! Bastosa lagi, ‘day!" 

Niining tungora, mitulo ang luha ni Day Pura. "Kalain gud niya. Bag-ohay lang gani to namaylo nako kay ipalit kuno niyag tambal sa iyang apo." 

"Mao jud, Day. Na hala, sige, biyaan sa tika ha," sulti pang Day Wena ug mibiya kini balik sa luyong bahin sa ilang balay. 

Apan nabantayan niyang kalit migawas si Nang Prima sa ilang diskansohan. Mihupo kini siya og mikamang ilawm sa tangkal. Sa dihang miabot siya tungod sa paboritong sunoy sa iyang bana, kadtong nakabuno og kadaghan sa derby, naithan si Day Wena sa iyang ulo. Pwerteng daghana ug midagayday kini ngadto sa iyang nawng. 

Mibarog kini ug giablihan ang maong tangkal. Gibira niya ang manok ug gituok. "Wa ka kakita nako?! Ha?! Wa gyod ka kabantay nga naa ko?!!" 

Gilubag ni Day Wena ang liog sa manok. Misiga ang mata ni Nang Prima. 

-- JANUAR E. YAP 

Talisay City, Cebu, Philippines

artoro taliwis

Ikatatlo nga henerasyon sang mapagros 

nga mga toro nga nagma-oy sang gintilawan 

nga kaponon ni Tiyoy Doming. 

Kabalo magpa-atras sang karo kun 

hampakon ang iya talinga, nagaluhod 

kun sakyan kada aga.

Si Artoro nga sarang tani matapa 

ukon mapata, kagina sa amon pagtulokay 

kag hinuna-huna nga istorya, hinali nga nagmustra: 

Amoy, kun wala na man gid sang pag-asa ining aton banwa, 

tugoti ako nga magpadalagan nga kongresista, 

isulat sa aton plataporma – mabuot, mapagros, mapisan, 

magaserbisyo sa tig-ilinit ukon tig-ululan, indi kinahanglan 

nga bayuan, indi kinahanglan paliguan, indi kinahanglan 

bantayan, indi kinahanglan suweldohan. Indi palahambal 

pero hangkilan sa pagpamati, makabati kag makapanimaho 

maskin yadto ka sa piyak nga bukid.Sa matambok nga hilamon 

pwede na mangin malipayon, bastante sa pagpaino-ino, 

karabaw nga daw tawo. 

Kay ano man lang bala ang pag-ubra sang layi, 

indi bala duha ka bagay-- oo ukon indi. Kun ano gid man 

nga may dilema nga dapat desisyonan, diri sa akon 

sungay isab-it inang tarahan, kag saksi ang langit kag 

ang duta, gikan sa akon katigulangan kag mga mangunguma 

nga nangin halos himata, balansihon naton inang sitwasyon 

sa pagduko ukon sa pagtanga. 

Amoy, kay sa akon paglantaw nagasuli ang aton kalibotan, 

kami nga mga sapat nagaamat-amat nga mas nagatawo, 

kag kamo nga mga tawo, mas nagasapat. Kinahalangnan na 

siguro kami sa konseho, para mas may tul-id nga makapadangat 

kun ano gid ang matuod-tuod nga sitwasyon sang aton duta, 

suno sa aton adlaw-adlaw nga pagtinguha. 

-- JONATHAN D. DAVILA 

Bacolod City, Negros Occidental, Philippines

tulo ka tumoy sa lapis

Una, ang talinis ug bagtok 

nga uling nga mikuriskuris. 

Ikaduha, ang humok nga mopapas 

sa mga markado og ekis. 

Ikatulo, ang kinahabogang mando 

nga ang nalatid na matu-is. 

-- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

ikaduhang gabii sa kahaw-ang

Ug gitapuk-an sa kahaw-ang ang anino 

Nga gipugos-pusgay sa pinong liki-

Liki sa kahayag nga nagpunsisok 

Sa nahabiling distansya sa akong mga tudlo

Nga gabaybay sa mga tudling sa kagahapon 

Diin nabawog ang pagpanimpalad 

Sa dapit nga puno sa kahuyang, kagaan, kainit 

Gikan sa kalayong linugdangan 

Sa pagdaob sa mga katawa 

Nga hilaw— gisugnod, 

Gipanid-an, gisundan sa alisngaw gikan 

Sa bangaw nga dili bulawan ang tumoy: 

Pagpanghamoy sa kabilin nga mga pagmahay 

Diin ang balay usa ka monumentong 

Gipapas dihang midagan ang takna 

Paingon-gakos sa wanang… 

 -- ADELA OROZCO 

Pattaya City, Thailand

ang kinatumyan sa hamiguitan

Diha’y milutaw nga bukid ibabaw 

sa panganod. Ah, ang Olympus nga gipuy-an 

ni Zeus sa mga bathala! Ay, dili diay 

sa mga diwata! Basin ang gibug-aton 

sa bukid, gisapwang sa panganod, 

ingon sa hulagway nga mipilit sa kanbas: 

puno sa mga kahoy apan dili dia’y lunhaw 

ang mga dahon kon tan-awon sa layo, pino 

nga asul, madanihon. Buot ko kining sak-on, 

abton ang kinatumyam dayon 

mohigda sa hangin ingon sa bukid nga 

gapauraray, galantaw nako nga gialimut-an 

sa inalisngaw sa kainit sa yuta, 

nagpaabot kon kanus-a 

moduaw ang uwan. 

-- JOVANIE B. GARAY 

San Isidro, Davao Oriental, Philippines

sum-okon ta ang mangitngit nga lasang

Ania kita sa mangitngit nga lasang. 

Dala ko ang iwag sa lutikon tang dalan. 

Gibairan mo ba’g taman nang 

Imong hinagiban? 

Dali, hulbota... Ania’y baknit nga gaali 

Pag-amping sa tunob. 

Anaa’y lumot, madakin-as ka; 

Dili kasaligan ning lutikon tang dalan 

Ilawom sa mga kahoy 

Ilawom sa way kahumanang ulan. 

Dinhi sa silong sa sambong sa lasang 

Ang mga gamot ug balagon 

Nga gatuiris, nagsaplid; 

Buot kitang babagan sa gipangita tang kaluwasan. 

Sa unahan, sa unahan 

Anaa ang walog sa kasalbaran! 

Kupti og taman nang paglaom sa imong dughan. 

Wala’y makatuang sa kalayo sa atong tinguha. 

Unsa nang taknaa? Gabii na ba? 

Dugay nang gabii dinhi sa lutikon tang dalan. 

Ang singot ug ang tumog, ang ulan, ang ulan... 

Sakmiton ta gayod ang atong kaluwasan. 

Paghinay, ayawg lihok! 

Sa bato, nagpanago! 

Gituklo ko kaganina, wala tika pahibaw-a. 

Ayaw na’g kabalaka, magpadayon da kita. 

Ayaw gayod buhii kanang sapot kong 

Gikuptan mo— Ay! Dili kana tambag sa maas. 

Buhi kanako! Duol na kita sa kagawasan; 

Natapos na ang mino. 

Hain tong imong hinagiban? Ambi, 

Dawata ra ning sulo. 

Padayon, lakaw sa unahan! 

Anaa na ang gikahinaman tang 

Walog sa kasalbaran.

-- JOHN DANTÉ 

Consolacion, Cebu, Philippines