tigulang nga magtiayon

Talisalop nga kahaponon.
May dyutayng' kahayag
nga milusot sa kadahonan.
Sa akong pagpauli
akong nalabyan
ang tigulang nga magtiayon
nga nagtupad sa ilang balkon,
hinayng' nagtuyatuya
sa ilang daang liyaliya.
Ug nahinumdom ako 
niadtong mga dahon
nga kanhi sa akong pagkabata
akong gipigsa taliwala
sa mga panid sa akong libro.
Kay misantop man kanako
nga kadtong magtiayon
duha ka milungtad nga dahon 
nga gipigsa sa mga panid 
sa libro sa panahon.


-- URIAS A. ALMAGRO
New Berlin, Wisconsin, USA  

taliwala sa habagat

Pastilan, Ma, sakto gyod diay

nga nagpalit ta'g napu' ka planggana

ug wa nato gibalibag 

ang mga sudlanan sa lamaw kay, hala, 

tan-awa! Nagtyabaw sila sa kalipay

samtang ang gaagas nga ulan daw

nagdula diri sa atong panimalay.

Basin sila ra'y motudlo nato unsaon 
nga wala'y mausik sa pagsapnay. 

-- SHERLANE KATE T. LALUNA

Sibonga, Cebu, Philippines

haiku: tulo ka tinagsip nga huni puli sa nahanaw nga harana

1. Gabok nga sanga, 

Gilaktawan sa ngiwngiw. 

Buwan ganganga.

2. Wa'y nakadunggog

sa anunugbang' saag

dihang nasunog.

3. Byudang gahagok,

nalubong sa kabanha 

sa mga lamok.

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

talan-awon: alas singko sa hapon

ang hilom nga kahapunon

gilansangan

sa minghoy nga taghoy

sa tiguwang nga panday

nga nagtikungkong diha sa daplin

tupad sa iyang mga himan

nga gipangtay-an

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Philippines

kamagayan blues

Nagbarog sa kanal si Eric Cocker

Samtang gikiyod-kiyoran ang botelya sa beer.

Natawo si Eric samtang iyang amahan tua uban

Sa nagbahakhak nga mga adik nga silingan.

Si Eric nagkumkom na og duha ka bitin

Samtang ang mga bato nga naaso nakapabilin

Sa hunahuna sa iyang amahan sa hangin.

Nagsayawsayaw sa ka'yo si Minda

Samtang namuso sa silingang borikat iyang bana.

Natawo si Minda samtang ang buta nga buwan

Lingin sa mga mata sa iyang mitaliwang inahan.

Wa'y uha migawas sa baba ni Minda kay nakita na niya

Nga ang Maninistis-Kaugmaon hingpit malukapa

Sa pungkol nga kamot sa iyang kabit nga pinangga.

Nagdamgo og pekeng bulawan si Arturo

Samtang nangawat og mga alahas iyang Lolo Belano.

Natawo si Arturo samtang ang buta nga adlaw

Wa makasaksi giunsa paglumos sa panghupaw

Ang iyang amahan sa dihang ang babayeng naay luso,

Imbes mohatag niyag langit sud sa Motel Paraiso,

Nanulis na man nuon niya ang tonto.

Naghikot og pisi sud sa kwarto si Gina

Samtang iyang bana nag-iring-iring sa kusina.

Natawo si Gina samtang iyang relihiyosong inahan

Sige'g syagit, nawad-an sa iyang eskapularyong karaan.

Ang wangkig nga mananabang nakabuka sa iyang baba

Kay iyang nasaksihan ang mga mata ni Gina nagsiga--

Nakita na sa bata iyang bana ang makapatay niya.

-- KEVIN A. LAGUNDA

Mandaue City, Cebu, Philippines

trail-bound

Gitaak ta ang kakahoyan.

Daw gabii ang buntag,

ug ang kahayag usa ka amakan

nga buslot pa sa alimungaw.

Didto ilawom sa mga gabuntaog,

mabati ang mga tunob

diha sa gagmayng' dahon...

Mga tunob nga nahikurat

sa atong kahadlok.

Gasabot ta nga molibot-dagan

sa Honeygo Park. Unsa diay ni karon,

papilion ko ninyo kon asa sa tulo

ang subayon? Nahibalik na hinuon ko 

sa mga nalumping  kong panumdoman.

Pamatia ko ninyo! Akong kahilom

sama na sa  kahoy nga pinintalan

og puti, asul o puwa nga dalan.

Tulo ka timaan nga gisumpay

sa baliko nga pagkasaag.

Ug usa ka botelya nga tubig

nga gisaw-an sa pito ka kabalaka.

Sugdi ninyo ang pagbaktas!

Subayon ta ang dughan ko

nga molagbas sa pagpamauli.

Di sama atong unang higayon

nga gasuway ko og subay 

sa akong amahan. Matag tunob 

sa akong pagkalangay mao sab diay

ang kapaspas sa iyang pagbiya. 

-- DENNIS S. SARMIENTO

Baltimore County, Maryland, USA

ang naulahi sa kasubo ug kahilom

ang kasingkasing nga samdan

mihunong sa pagdugo

ikaw ang balak nga naabtan

sa akong kinabuhi

dihang nisugwak sa lubnganan 

ang mga buwak 

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

ikaw, ako ubos sa ulan

Nganong kalit misinggaak 

ang kainit sa dag-om?

Basin wala nimo mabatyagi

sa paghabwa sa imong gibati.

Sa dili pa ikaw motaak sa baha

latas sa imong pagbiya, 

  

padparon unta akong kasubo 

lakip sa imong mga pasalig

nga dungan natong sungsongon

ang bawod sa kakamig.

-- JONDY M. ARPILLEDA

Davao City, Philippines 

lawom udtong gabii sa rural amerika

gipunsisokan ang motel 8 

sa mga latagawan

libudsuroy mugboglupad

magpapanaw estranghero

naatlan paghugpa

sa dumuduong kangitngit

gitungab ko ang kahaw-ang

sa lawig pag-inusara

niining sunaop gamayng bar

nangama og katagay

nagpahaba og kabalaka

namay-ongan kong mga kalag

sa mga saop piyado sa awihaw

nanakop og mga aninipot liyok

tuyok-tuyok sa gapid-okpid-ok

lamparang destiyerong trapikohayag...

-- MELQUIADITO M. ALLEGO

Palm Harbor, Florida, USA   

panamkon

Dili diay lisod hakgomon ang kabituonan,

kun, di ba kaha, kapkapon sa langit 

ang buros nga Buwan sama sa paghapuhap ko

sa mga aninipot ug alibangbang: 

kaduwa mo sa sabakan sa imong inahan.

Ang matag linya sa atong palad, dayag 

nga alibatang gisuwat na sa kaugatan 

sa takna, handurawan ug kasingkasing.

Kanunay kong gihapyod ang imong gagmatoy 

nga sikad, modungan usab 

sa linagubo sa akong dughan. Ug, sama 

sa mabdos nga kahidlaw, gipanamkon ko 

ang adlaw ug buwan sa imong pag-abot 

ngadto sa imong pagkahimugso. 

Aslom ang yamog sa sayong buntag 

ug modigwa ang akong ginhawaan 

kon dili ko mahilam ang gimok 

sa imong hitad ug kisikisi nga, sulod 

sa akong bagulbagol, ikaw nakighagwa 

sa mga kataw, bangaw, ug buwakaw.  

Imo ang bahikhik sa kabugason.

Kon gutomon ka, mogiok usab ang kutay 

sa tinai sa akong kabalaka, magsalimuang 

ang kundas sa akong pulso, mohanap 

ang kahayag nga sumpay sa kalimutaw,

motagok ang lawayng motabisay 

sa tutunlan nga, gipakaingon ko'g napasmo 

ako bisa'g busog. Ikaw ang kutoy nga di 

matagbaw sa bisan unsang putaheng 

giluto sa kahigwaos ug kahakog.

Dungan sa imong pagturok diha 

sa dagat ug panganod nga kanunayng 

gihambin sa pangandoy, miturok usab 

ang mga dagkong dalid nga miutiot 

sa akong kaunoran, mibusagak ang busay 

ug uwan sa pareho tang damgo.

Ug nanalingsing sa akong lawas 

ang mga buwak, dahon, sanga 

hangtod nga nahimo kong dakong kahoy 

diin nanagsalag ang mga langgam, 

nalumay ang mga buyog ug alibangabang,

nangluklok samtang nanganta ang mga gangis--

sa akong mga udlot mao ang bangaw 

sa nangatagak nga alindahaw.

Ingon diay niini ang mahimong amahan:

sapnayon sa duha ka palad ang kalibotan,

ampingan aron dili mapusgay.

-- NOEL P. TUAZON
Dauis, Bohol, Philippines

paghitagpilaw

O ang kanhing kinabuhi didto

niadtong gamay’ng balangay.

Human sa paniudto, miusap kami

og tilad ug nanabako og dahon sa lumboy.

Ang kalibotan wa'y kibo, ingon sa hungot

nga gitagayan og dawat nga tuba

ug nagpaabot nga dimdimon.

Usahay daklit nga molabay ang tunog

sa mga gangis ug ang hinay’ng kanaas

sa huyuhoy didto sa kawayanan.  

Ang agay-ay sa sapa daw huyo nga huni.

Misandig ako sa lantay ug unya nahitagpilaw.

Ug niadtong tungora akong gipangandoy

nga unta di ako mahigmata.

-- URIAS A. ALMAGRO

New Berlin, Wisconsin, USA   

sa gamayng' anghel nga nadagsa uban sa iyang life vest

Nunot sa imong kalibotan

Nga mitidlom, kining pagpangab-ot--

Pagsapnay.

-- GINA MANTUA-PANES

Cebu City, Philippines

studio

Nayawaan ang yawi kay gatuyok ang gaalirong 
nga mga ganghaan. Dinhi ning lawak sa pagtukaw,  
ang akong duha ka kamot usahay moanino 
og iro sa bungbong diin ang taknaan—bisan gitanggong
sa tornilyo—padayon sa iyang wa’y kutas nga kagiw 
gikan sa awaaw natong kaagi nga gihaklapan
sa wala’y kataposang tingtugnaw. Wala’y imik 
ang kalendaryo, ug ang de-kuryenteng dan-ag  
dili matugaw samtang gapadayag sa mga basahon
nga gahuwat ablihan. Dinhi ko matugka’g ikog nga 
labaw kahait sa sungay. Unya, bisan hinginlan pa nako
ang manulunda kong tigbantay nga naanad na
sa akong pagtalikod, ang mga tinipigang urom 
mao’y mopakugang nako sa pagdumdom sa langob-
agianan lapas sa kahilom. Dinhi mahayagan
ang mangtas nga makat-on na gyod paghilak 
samtang maglanog-lanog ang mga aw-aw og huni 
sa akong paglingkawas gikan gidunggab ko sa yawi.

-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

daman

Nag-inusara ko'g barog

sa dapit nga wa hinganli.

Wala ko nakasuta  kon giunsa

nako'g abot niining suok 

sa kalibotan, apan nakit-an ko

ang kabituonan, nasapwan sa kahayag

sa gabilar nga dakbayan. Diri sa dapit 

nga wala hiilhi, naglatagaw ko latas

sa lasang hangtod napalgan ko

ang usa ka kahoy nga aduna'y bunga

nga ang bulok nihayag sa kangiob.

Gikatkat nako ang iyang kahabog

samtang ang mga butang sa akong bulsa:

flashdrive, iPhone, earphones, mp3 player, pitaka,

ug tanang sinsilyo nangatagak

ug nagpasad sa kangitngit. Inig abot ko

sa sanga, gilibotan ko'g mga kuwaknit,

gadutdot sa akong ulo ug dunggan

hangtod nahulog pod ko sa kadulom.

Napalgan ko ang akong kaugalingon

sa lungag, diin ang kagabhion

gapadayag sa mga bulalakaw, 

nanguhit sa kabituonan, ug nikatkat

hangtod nasaksihan ang nataran

nga napun-an og uban pang

lungag diin ang mga lapida

mora'g mga dila gahidlaw

og katagbawan. Nag-inusara ko'g barog

sa dapit nga wala ko'y kalibotan.

Nagbuhakhak ang kuwaknit

ug nagtingsi ang gabii samtang ako

naminaw sa mga yawyaw

sa nangapanaw. Apan unya, sa tanan 

nga nabatyagan ug sa ilang gipangsuliyaw

wala ko'y mahinumdoman.

-- TON DAPOSALA

Cagayan de Oro City, Philippines 

tungang gabii

Mahikap ang kahilom 

Diha sa mga kurtina

Nga wa tabyoga sa hangin,

Sa mga butang nga nahinanok 

Sa ilang nahimutngan,

Sa mga tiki

Nga daw gipangtapot lang

Sa bungbong ug alkuba.

Ning taknaa,

Wa’y laing gakisawkisaw--

Ang hunahuna

Ug ang orasan.  

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Philippines

talan-awon atol sa kamingaw

“We are half in the sky; the height of our situation

is almost incredible.”  -- Elizabeth Ann Seton

Gikatkat ko ang hangin.

Wa na’y umoy akong mga batiis

samtang gasubay sa dalan nga bakilid

ang padulngan. Gatakilid sab ang kampana

nga gakurog ang bagting. Kon unsa kahuyang

ang hangin nga mitabyog sa iyang gidak-on,

mao sab kapaspas sa akong pagpalandong

paingon sa kahilom. Init ang panganod.

Gapangamay ang kangitngit nga gatungko

ilawom sa kakahoyan. Higayon ko na karon

nga motago aron makita ko ang langit

nga gahuwat sa kilumkilom. Makaantos ko

sa  pag-inusara apan nidugok na ang mga lamok

ubay sa akong kamingaw. Kamingaw nga lahos pa 

sa tubod diin ang tubig nga natanggong gitutho 

sa bato nga anghel diha sa ibabaw sa sagidlisan.

Sa akong pagbiya, nagbilin ko og pangutana didto 

sa lim-aw:  Di ba kaha mopahiyom ang tigbantay 

inig dulhog ko gikan sa kakahoyan sa bukid

nga ang langit og kampana duol ra? 

-- DENNIS S. SARMIENTO

Baltimore County, Maryland, USA 

kon ako ang bakak

panananglitan ikaw ang matuod 

ug ako ang bakak

unya magkuyog ta sa usa ka panaw

sakay sa usa ka sakayan

motabok kita sa usa ka dakong lawod

nga walay anino sa panganod

nga walay timailhan nga naay 

laing isla nga kadunggoan

kita lang duha ug usa lang 

ang mabuhi ug motug-an ko nimo

nga ikaw gyod ang angay maluwas 

kay ako dili kasaligan

tuhoi na lang tawon ko sa kataposan

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

tanang tinipigan

Sa dihang akong gihikyad
ang mga butang nga akong ibilin
ug ang angay bitbiton sa paglakaw,
wala nako tuyoa nga 
nasangit akong panan-aw 
sa gamayng' kahon 
ubos sa akong higdaanan. 

Buot unta nako kining kuhaon 
ug ablihan apan 
naunhan ko sa akong katalaw--  

basin unya sa akong pag-ukab, tagsa- 
tagsang mangambak ug 
mokuyog nako ang mga tipik
sa kaagi nga kinahanglan  
unta akong talikdan.  

-- JONDY M. ARPILLEDA
Davao City, Philippines 

gatakobang reinkarnasyon: minor cerebral infarction*

(kang Ricardo P. Baladjay)

  

    namenos natakilpo 

      ang naglakawng dugo 

        sa utok samtang gaorgasmo 

          ang surrealismong tugahala 

            ni puting dagang karong gabhiona 

              namanhod ang gumigitib liso sa tuong 

                kamot sa naghablong leyendang tambayawan 

  

                   pinulhoang reinkarnasyon ni vicente ranudo* 

  

________________________________________

* "an ischemic stroke resulting from a disturbance 

in the blood vessels supplying blood to the brain."

* usa sa iladong magbabalak sa Sugbo kaniadto

-- MELQUIADITO M. ALLEGO

Palm Harbor, Florida, USA 

kabilin

1.

Matag tuktok nato sa pultahan, 

nahibawo kita nga giapil pod nato'g kuot 

ang damgo sa mga nahinanok sulod niini.  

Gitugaw usab nato ang mga nagtukaw:

mahipugwat ang mga tiking naglambikis

sa kisame diin atong gibitay ang dagon;

maukay ang nagtagong ilaga sa karaang

kaban diin gitipigan nato ang mga baraha

ug libreto sa mga sukdan ug tambalan;

mahikurat ang nagtungok nga anino sa aparador

diin gitakod nato ang usa ka dakong samin:

nag-utlan sa mga katuohan ug di katuohan,

nagdugtong sa mga kutay sa laway 

nga hinimos mga kaka sa atong pangandoy,

nagtipig sa mga hinikling dalang gisubay

sa mga hulmigas, kabog ug duwende;  

ug manghuy-ab ang wugwog ug bakunawa.

Matag lubag nato sa siradora sa pagkaplag,

gilakip usab nato'g dughit sa panganod

ang mga ngalang gianod sa sulog ug balod:

Maria Cacao sakay sa iyang barkong 

bulawan nga nagtakoban sa langob sa Lantoy,

Dagohoy kansang sundang gihunghong

sa budyong nga nakapaukay sa mga prayle

ug piratang gilantaw tumoy sa gipanglumotan

nang balwarte sa atong lapyahan

nga gitukoran na karo'g videoke bar, spa

ug cottages sa pakaron-ingnog pamorikat;

Pedro Calungsod sa balabag sa Kuros Dako

nga nadakin-as lamang sa kada tutunlan

sa mga himantayo'g buyagan sa tubaan;

Tamblot nga nag-ugom sa gahom ug balak:

gitagik sa laag nga puti ug itom nga kabilaw, 

giuwang sa sigbin ug saag nga tambaluslos.

2.

Kon atong padayonon ang litaniya sa mga ngalan,

gahom ug kahibulongan, mahidagsa kita

sa kinadul-ang piliw sa gipang-iliw natong

kabilin o, di ba kaha, gustong kalimtan apan

namilit na sa bagulbagol nga handomanan.

Gidagsa sa hunasan ang nasunog nga anino

sa rebulto ug mikagiw ang mga anito.

Nanghupaw ang kataw dihang nanurok

sa isla ang mga higanteng katedral human

nagtagayg dugo'g dugos si Legaspi ug Sikatuna.

Gipatikag bendita ang agtang ni Humabon

ug gipanglugos ang mga diwatang naghamlis

nagkadaiyang takdol sa Kahilyawan 

maong giwarawara ang kampilan ni Lapulapu.

Halok ang bugtong sumpa sa gaba kon

mahagbong ang ubi sa Bo-ol. Ug hangtod karon, 

padayon gihapon ang ilad sa mga lumad.

Kay kinahanglan pa ba natong balihon ang senina

kon ugaling gilalo kita sa way dagway nga mino?

O itunob ang duha ka lapalapa sa abo

kon gilipat kita sa nagpangidhat nga kilat?

O mag-ihaw ug sabliga'g dugo sa ugis ang agtang

kon giilad kita sa mga gituohang tilimad-on?

O manguros kita'g agiw inig sulod sa balay

kon tibuok adlaw kitang nagtong-its sa haya?

O magpalina'g kamangyan nga gisagola'g

itlog sa tapaytapay, amorsiko, salag

sa tamsi aron suwertehon sa negosyo?

O magdagkot og kandelang itungtong 

sa bentana kon mohagtok ang Biyernes

nga mahiatol sa petsa trese sa kalendaryo?

O mag-andam og dose ka nagkalainlaing 

prutas, pabutha'g super lolo ang mga demonyo

kon molibkas nang orasan sa bag-ong siglo?

3.

Giukoy na sa mga bakukang ang giilok natong 

kahadlok inig daitol sa atong lakang sulod

sa lawak o lasang sa mga bathala.

Gidupa na sa mga tangang puwa'g ikog

ang utlanan sa milagro'g garbo lakip na

ang pangagho ni Madya-as ug tuaw ni Kulas

Kusgan ngadto sa layong Kanlaon.

Padayong gipas-an ni Dangaway ang kahayag

nga modan-ag unya sa atong kalimutaw

kon mosangko na kita sa paglatagaw

kay kanunay man gyod natong dangawon

ang gilay-on sa damgo ug gipaugdaw

sa kalayo ni Guguran ang Sumpoy 

o Suinuron natong kasilag kon mapakyas:

nasayod niina si Alunsina, bisan gani

ang mga engkanto'g ada sa Corella. 

4.

Inigpunit nato

sa mangatagak nga mga dagon, 

giapil pod nato'g hakgom ang inayran 

ug sagad nakalimtan kay gipalabi 

ang matilapan, masimhot, madungog, 

mahanduraw ug mahapyod.

Sama pananglit

sa  asoy sa ihalas nga suhong ilawom 

sa mga libgos ug uhong nga karon 

giilisan nag MP3, MTV ug youtube 

ang Dandansoy sa ilang hudyaka 

nalanay ang higyaw ni Kanaway.

Gihubad na karon

ang kalami sa aninikad, kinampay

ug balanghoy ngadto sa dayo

nga dila nga dunay gitaghoy nga recipe, 

gilanlan nga teyorya, panukiduki

sa alingagngag ug menu sa timpla.

Nangapuwak na

ang alimyon sa ilang-ilang ngadto

sa kinahiladmang garapa nga gihapnig

sa mga dagkong mall imbes

kurawon kining dugos sa nagbukal

nga kawa sa mga meriko sa langob.

Di na molabtik

ang hapuhap sa imahinasyong

nagluklok sa libro'g tanghaga

kay gadaylang na man sa atong

kalimutaw ang bulok ug eskrima

sa gilantaw natong hilas nga lilas.  

Atong gisalikway

ang mga lansiyang sa ilang dasok

nga punsisok batog sa mga sanga

sa akasya ug lukay sa lubi kay 

nalingla kita sa pamiga ug pangigat

sa Friendster, Facebook ug sa chatroom.

Wa na'y lumay 

ang lunok sa nahibilin tang bahakhak

kon awkon sa mga buwakaw

ang gabii sa nag-anagong anino

tungod kay giligaw naman ang atong 

kahingawa sa Hollywood ug soap opera.

Amang ang nigo

nga naghanduraw'g tahop human

ang unang subang sa pananggi

ug padayon ang banwag sa santilmo

sa mga gipanglubong nga kabilin:

gibalikosan na sa gamot ug kalimot.

5.  

Masiplit pa kaha ang tango 

nga gihabak ni Habagat 

kon nasangit sa kada 

nato ka kilay ang kapa 

ni Superman ug Batman?

Labing ngilngig kon kanunay

nga hugyoan sa paghot 

ni Scooby-doo

ang atong dunggan? 

Bisan gani ang alingagngag 

sa tambaluslos gibayan 

na ma'g kiyot sa langyaw 

nga panghupaw.

Unsa kaha'g hilam-osan 

ang namilit nga lapok  

sa atong aping ug ngabil. 

Tapokon nato'g balik 

ang kabhang nga binilin 

sa mga umang.

Hapyoron ang himbis 

sa galuno nga uhipan

libod ug baksan

nga nakalimtan lamang

kilid sa mga busay.

Kawsa'g tubig-atabay 

ang wa'y sulod nga tagyaw 

ug sigaan ang sug-ang 

sa kasingkasing.

Pagkahuman, silhigan nato'g 

abog ang hagdanan,

halingan ang mga layang 

dahon sa nataran,  

hilom nga sud-ongon 

ang mga aligatong 

ilupad sa huyuhoy.

Unya, gakson ang kilumkilom.

Hagkan ang kabugason.

-- NOEL P. TUAZON
Dauis, Bohol, Philippines