1.04.2020

puzzle

(alang kang Dan)

1.
May mga triangulo sa bituon;
may mga pikas nga nawong sa bulan.
Ang mga karton nga gidasok
sa batang lalaki ug babaye
sa mga lungag, 
sa kawalaan,
mga bulok ug porma nga mohaom 
motim-aw lang 
kon mahulma, motunga
sa kaulahian.
Ang duha ka batang nagduwa
nagyaka ubos sa nitso sa ilang inahan.

2.
Tingali moabot ang panahon nga basig 
dili ko na mahimo ang pagsabot,
nga maminaw ko apan
wala ko’y madunggan
way silaba o ritmo 
nga masango sa akong dunggan 
o akong mailhan. 
Ang tubig mohaplos sa akong mga tudlo--
dili maihap nga mga tulo 
nga mosagop sa mga bapor ug sakayan
sa lawod--
nga dili ko mamatikdan,
molawig subay sa walay kataposang 
sirkulo sa kalibotan.

3.
Kon mangita ta’g mga sumbanan
ug moingon
mao kini ang linya sa silik sa bituon
o ang tabas sa mga konstelasyon
sa awit nga dili madutlan;
kon ang atong panan-aw mohabol 
sa nanagsumpaki, nagsapaw-sapaw 
nga kapunawpunawan,
ug dili ta malumsan sa akto   
sa pagsubay sa panahon;
kon magpakagamhanan ta 
ug kon malagbas nato ang tanang mga utlanan,
o kon matultolan ang topograpiya 
sa kahayag ug kangitngit;
makadakop sa matag tuno, kasikas,
nga nasangit sa matag kilab sa panahon–
makahatag og mga ngalan
nga nindot paminawon: Venus, Jupiter, kaluha;
sigon sa luwag sa atong kahibawo,
ug mopaila kanato sa kagamay sa luwag
sa atong kahibawo,
ning kawa nga dili matidlom.

4.
Ang batang lalaki ug babaye
seryoso kaayong nangita sa mga bahin sa puzzle,
diha sa kawad-on sa mga pulong,
kining pagpihig-pihig, 
kining pagsibo, 
pagsukod sa mga bulok ug porma
diha sa dili matugaw’ng takna,
kining tiunay nilang kabilin.


-- ESTER TAPIA 
Kathmandu, Nepal

adunay nikabad didto sa Da Lat


Mao kadto ang ningduol. 
Usa ka dupa ngadto sa bungtod.
Usa ka dangaw nga laraw.

Didto ang yuta ninghiyak. 
Ang Tristesse ni Chopin namidpid 
sa nangamang nga biyuos libot sa
mga hardin. Giukab sa hangin
ang mga lamat nga gianod sa sapa
ngadto sa hangtod. 

Saka-kanaog sa mga hagdan, 
nagtingsi ang magtiayong Gwen 
ug Fitz. Nag-inagbayay ang ilang 
mga talidhay. Nag-akob ang ilang 
mga gusok. Dili halayo kanila, daplin
sa labong, nangahunlak ang matag unya. 
Nangliki ang mga bato sa nangudlot
nga sagbot. Ang huni ni Chopin nilakang
padulong kaniya nga nagdumili. Kaniya
nga nawili. Kaniya nga gidihugan sa
pag-inusara. Kaniya nga nagbawon 
og nipis nga lampin, kanhing gihapnig 
sa katre, samtang ang iyang anak gipaskan
og mga tubo sa ilong ug baba; samtang
gitusok sa mga dagom ang iyang gagmitoy 
nga mga bukton; samtang ang iyang lawas 
giayagan og mga saag. 

Walay makalihay sa Da Lat. Ang iyang
sapa mokamang nganha sa sidsid sa tanlag.
Hangtod karon ug sa gihapon, ang matag
dangaw nangalimyon sa mga hardin,

sa tanan nga sulondon,
sa tanan nga dili na angay’ng ugkaton.


-- CORAZON M. ALMERINO
Los Angeles, California, USA

1.01.2020

saging, tadyaw, sandayong: mga pasumbingay sa pakigbisog


1          
Andam ang saha sa saging 
nga mohalad sa iyang udlot
aron sungagon ang dumuduong 
nga mangahas og pasipala 
sa gubaon nga payag.

2
Walay pinalabi: si kinsa man
sa mga tadyaw sa tugkaran 
ang mosupak sa mando 
nga tak-omon ang baba
pulpogon ug isabod sa uma.

3
Nangandoy og kaharuhay, 
ang sandayong mihana og lupad 
apan nagtuwad pa lang gani
wala na kaugpo kay natuk-an 
sa giugom nga kaligutgot. 


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dhaka, Bangladesh

si Rene Ug Georgette Magritte uban sa ilang iro human sa gubat


(hinubad gikan sa liriko ni Paul Simon)

Si Rene ug Georgette Magritte
Uban sa ilang iro human sa gubat.
Namalik sa ilang lawak sa hotel
Sayon nilang gihubo ang ilang sapot-panggabii
Nanayaw sila uban sa kahayag sa Buwan
Sa musika sa The Penguins, The Moonglows,
The Orioles, The Five Satins
Ang halawom ug ginadiling musika
Nga ilang gipangita.

Si Rene ug Georgette Magritte
Uban sa ilang iro human sa gubat.
Naglatagaw sa Dalan Christopher
Ug nanghunong sila sa tindahan sa kalalakin-an
Uban nianang mga manekin
Nga gisininaan sa bag-ong urog
Nanglugmaw ang luha sa ilang emigranteng mga mata
Sama sa The Penguins, The Moonglows,
The Orioles, The Five Satins
Ang hamugaway nga dagayday sa mga bahakhak
Nga mitadlas sa hangin.

Si Rene ug Georgette Magritte
Uban sa ilang iro human sa gubat.
Nagtapad sila, ug nahinanok
Ang mga dekada midal-os sama sa mga Indian.
Barato ra ang panahon.
Sa ilang paghigmata nasayran nila
Nga nagkayamukat ang ilang mga butang.

Si Rene ug Georgette Magritte
Uban sa ilang iro human sa gubat.
Nakigsawo og lamesa uban sa mga gamhanan
Ug gilili nila ang hunos sa ilang lawak
Unsa kaha ang ilang gitagoan didto?
Sa kabinet mao ang bugnaw nilang mga kasingkasing
Ang musika sa The Penguins, The Moonglows
The Orioles, The Five Satins
Sukad karon ug hangtod sa hangtod
Sama sa kaniadto
Si Rene ug Georgette Magritte
Uban sa ilang iro human sa gubat.


-- OMAR KHALID
Metro Manila, Philippines

10.08.2019

andromeda ug uban pang talan-awon: duha ka tanka


Diha sa langit
kabituonan sikbit
sa gapangapkap.  
Wala gayo’y masabtan
ang nabuta nga dughan.

Diha sa bangaw
gapahiyom ang adlaw.
Uwan natuk-an,
ug nahabwa ang dag-om.
Galaway ang paglaom. 


-- DENNIS S. SARMIENTO
Baltimore County, Maryland, USA 

ikatulong adlaw nga haya


Wa’y nagsubo sa kamatayon 
sa uk-ok, wa’y luha nga nitulo.
Ikatulong adlaw nga haya na kini
diri sa salog sa among pansayan.

Kinsa ang sad-an?
Saksi ko sa iyang pagkirigkirig,
sa iyang uwahing paningkamot.
Ang mga ebidensya:
basiyo sa Baygon ug tsinelas.

Wa’y usa kanamo ang misibog
sa patay’ng lawas sa uk-ok.
Nagsige ra og pangagda 
ang ngabil sa basurahan…

Nadugta sa ikatulo nga adlaw,
ang uk-ok ulahi na kaayo
sukad nabanhaw si Kristo. 


-- R.L. BERTULFO
Talisay City, Cebu, Philippines

9.29.2019

wala na’y pagmugna


(tubag sa balak ni Ester Tapia nga "Ikaduhang Pagmugna") 

Nakipot na ang mga uwat sa kagabhion.
Ang imong taas nga hinanok usa na ka habog nga pangpang 
diin matagamtam ang katam-is sa nagdagayday nga pahiyom.
Andam na ang layag sa pagpanaw sa mga saag nga halok.
Susama ba kita’g gidamgo niining tungang gabii? 

Buot tikang gakson ibabaw sa bugnawng tore 
diin ang tingog sa kampana ang nagsinukliayng tinagubtob sa atong dughan, 
wala’y paglimbong, puno sa namuswak nga kamingaw--
sonata nga nagbanda-banda sa nagpakahilom natong mga kalag. 

Ang atong tinutokan mao ang mas hait sa pinuting duha’y suwab—
mihiwa sa mas labing tabunok natong kagahapon 
ug miyagyag sa tanang kaligutgot ug kasuko 
ug milukop pagbanaw sa tibuok syudad, salag, ug pantalan. 

Ug kita dili na sa atong kaugalingon, 

labaw pa niana, ikaw usa na ka babaye nga mihakop sa kagabhion 
ug ako usa ka silaw nga migitib sa pagyabo sa kabuntagon, 
ug dili na motakdol ang atong mga buwan. 
Wala na’y makapkap sa imong tinan-awan; 

ang imong dila puno na sa mga nangalawos nga dahon 
ang imong mata sa mga nangalarag nga humot sa rosas 
ug wala na’y pagpamukhad;
wala na’y pagpabilin. 

Buot unta tikang gakson og gakos sa tinghuwaw 
sa tanang bugnawng gabii, sa matag hunong sa gaway sa orasan sa pagpitik. 

Apan wala na’y lain pang pagmugna 
kay ikaw wala na, 
wala na, 
sa akong hunahuna.


-- MICHAEL FLORENTINO
Ormoc City, Leyte, Philippines

kantalita sa wala sugta


1  
wala motugdon ang bunga sa akong ngabil bisan giunsa pa nako’g nganga 

2
gisubhan mo na dayon ang dangilag 
bisa'g wala ko pa kini dusliti

3
magbaid ako sa akong sanggot magabii
samtang maghandom niadtong labong 
nga balili nga wala ko gayod magunahi. 


-- KENNETH MICHAEL M. BABA
Borbon, Cebu, Philippines                                

9.26.2019

pikot


Sumala ni Mamang, wala natawo si Lolo
nga pikot. Kay bugtong, dili-ingon nato
ang mga kadula—dili makit-an 
ug dili kakita 
kon adlaw… Ug giadto nako si Lolo 
sa kaugalingon niyang payag. Sama niya, 
ang akong mga mata—usa lang
ang tabon-tabon, talinis, gamay.
Ako, kadto:
basig wala ko natawo nga pikot. 
Kay wa'y kadula, kanunay nakong tutokan 
ang adlaw, pagamyon ang mga mata.


-- M.J. CAGUMBAY TUMAMAC 
General Santos City, Philippines

an kamatuoran han tore han babel

'
“God is an infinite sphere, the center of which is everywhere, the circumference nowhere.” 
-- Hermes Trismegistus

Daan na hadto mag-iriba
An tingog han amon mga dila
Pero nasasantop namon an kada tagsa.

Naglarang magtindog hin tore
An mga gamhanan
Nga namamangulo ha sentro han Sumeria -
An Babel.

Nagtuha hira hin milagro
Tikang ha mga ziggurat –
Ginpasiga nira an adlaw bisan gab-i
Ngan nagkahahanaw an mga bituon.
Nag-aasoy kuno ini nga kinahanglan
An mga yinaknan han Sumeria
Mag-urusa
Ngan magasto kuno an pag-iba-iba
Ngan magbubunga kuno ini hin araway.
Basi kuno makab-ot an langitnon nga himaya
Magtitikang an pagkaurusa ha ira
Ngan igpapatik ha usa la nga pinulongan
Ha mga palki han kasaysayan.

Kami naman,
Nga tikang ha kasidsiran,
Ha kabukiran,
Ha mga ligid han dagat,
Ha mga kagurangan,
Nahugay han mga milagro
Ngan mga saad hin pag-urusa.
Sumugot kami han ira mga plano.

Naglakaton an mga babayi ngan mga lalaki
Tipakadto ha sentro,
Ginbiyaan an mga paghinumdom 
Han mga tinikangan
Kay bug-at kuno ini
Han karadtuon nga larang.

Samtang hagdan-hagdan
Nga nakakab-ot han tore an langit,
Ginbuhat han Ginoo an iya milagro.
Igsurat ini ngan igpasamwak
Hadton namamagtuo han nahiaraan;
Imbes nga mga dila,
Ginhukasan niya 
An amon mga mata.

Ikaduha tikang ha pinakahitaas nga balitang
Nakit-an namon an kahusay
Han ubos nga pag-ukoy
Ha amon mga tanaman,
Ha mga hawan ha tiilan han bukid,
Ngan ha mga tangpi han katubigan.
Ginhuring han anghel han Ginoo
Ha amon mga talinga
An abat han mga pulong nga nalimtan;
Ano kalipay an pulong han kasakit?
An pulong nga paglimot, ano kakusog gumunit?
Ano katahom ngan kamaka-uuraw
An mga pulong nga hapit na maanaw
Sugad han iroy, nasod, pinulungan,
Kalibutan, kinabuhi, pag-angkon, pagtalumpigos,
Pagpatay, pagdukwag, gugma, pagsalikway
Kun ginyayakan ha pulong 
Nga hirani ha kasingkasing
Sugad han mga kamot
Nga nagpadako ha im’?

Ngan nakit-an namon an amon mga payag 
Didto han mga kasidsiran
Nga ginlalam-oy han madlos hin tapo-tapo ha disyerto.

Didto liwat han pungkay,
Han di pa tapos nga tore
Ginlalatob hin ikog pagi
Hin gwardia nga taga-Babel
An akon bugto.
Diri kuno ha yinaknan han sentro
An pakig-istorya niya hadton namamangulo;
Gintinawaan an akon bugto
Ginhuboan hin saruwal 
Hasta kumirugtol na la hiya ha ligid
Ngan nagyinamyamon kun ano adto an hubad
Han mga pulong nga “husto na” ngan “pasayloa”

Namagting an mga buyayaw
Ha mga dila han mga taga kasidsiran.
Ginpangastigo namon an mga taga sentro.
Kami nga dirudilain an yinaknan
Nagkalusad nga urusa an mga dughan.
An sumunod nga mga hitabo,
Nakapatik na ha kasaysayan, syempre, 
Ha bersyon han mga gamhanan.

Pag-uli ko ha amon
Hadto ko la kakit-i,
Ilarom han kagabhion,
Nga kun itatanding ha tore,
Huruharani an bulan
Ha atop han ak urukyan,
Ngan an kabitun-an,
Dirudilain an kahayag ngan kadagko,
Ugaring nga tanan hira mahihimo nga sentro
Han uusa nga uniberso.


-- KENNETH ALVIN CINCO
Salcedo, Eastern Samar, Philippines   

8.27.2019

tubag sa giapas nga kataposang balak ni higaladagang Ernesto Lariosa


Ang kawalaan sa paghandom way kinutoban
Walay utlanan ang Albicalariving katahoman
Sa unahan ang banagbanag nanagpanghalad
Untop 4:30 nanamilit ka sa wanang ni Bathalad

Tua na tadhang timonil kadayong sa Dagang
Ug dili na matugkad kining kahaw-ang...


-- MELQUIADITO M. ALLEGO
Lake City, Florida, USA

pier sa argao


Kaning mga litrato didto kuhaa 
sa may karaang pier sa Argao. 
Sais anyos ko aning gabatingsyut 
gamug-ot kay hait ang mga kabhang 
sa kinhasong nalingkoran sa balas. 
Hala, nakuhaan diayg hulagway ni Papa 
kaming magsuon tungtong sa batong kaluha 
dinhi baya mabitik akong ilong sa pingwit 
sa akong magulang si anhing Pepe. 
Ning laing hulagway naglaray ming mag-agaw 
tapad sa lambayong nga among i-skiping rowp 
kanang mamisita gani sila gikan sa Sugbo. 
Nia say mga bag-o-bag-o kay nagguroy na kog 
bebeh nga nahadlok og langoy 
iyang bukong dala ikabo sa dagat parat. 
Kami sang magtiayon nangitkit ani og barbekyu 
sa karaokehang Red Tomato sa kilid sa pier. 

Wala makuha sa retrato 
ang daghan pa namong kalingawan tungod sa pier: 
pag-ambak-ambak inigtaob ug inighunas 
panguhag kinhason balat ug tuyom 
panggukod sa agukoy sa balas 
pangitag alukabhang himoog kwintas 
balay-balay ginamit ang gapnod ug lukay 
lumbaanayg langoy gikan sa lapyahan. 

Karon ang karaang pier sa Argao 
dili na palangoyan kay nagkadaiya 
ang mga putos, laya, ginisi, upos. 
Kinsa may ganahan rong modalikyat didto 
labi na sa gabii gitirador man ang bombilya 
diha poy adik diri nanglugos og dalagita. 
Dili na man sab managdula ang mga bata ron 
og tubig-tubig, hulbot-bitok, sung-ay-sung-ay. 
Apo namo karon nga taga-syudad 
wala ug dili na makaila niini kay nagsige lag 
yampungad sa Paw Patrol ug Pokemon 
ilang estante may lain-laing klase sa dinosaur.


-- ERLINDA KINTANAR-ALBURO

Cebu City, Philippines

Daghang salamat sa mga maniniyot nga gapaambit sa ilang mga hulagway sa Google ug Flickr.