- Kasabotan
Magsugod ta sa usa ka kasabotan
agig pahinumdom sa mga nakalimtan nga abi nimog kasagaran.
Motikungkong ang hibihibi matag labok sa hapyod.
Moharag ang kakognan inigwahing sa mga lakang.
Parehong kasabotan nga gisunod bisan na sa kinagamyang kuwaknit:
dakpon sa pangdungog ang di makitang hinog,
tabonan sa duha ka pako ang buwan ug bituon.
Ang balak ug magbabalak parehong gibugkos sa tanghaga.
Kay unsa ba ang panagang sa anino inigkisikisi sa kahayag?
Kun ang panapo sa mga aninipot kon mangwalis na ang gikatlang kangitngit?
Lingin ang kalayong kalit modilaab sa kasingkasing sa kilumkilom
ug ang banagbanag mibukhad nga pako sa mga kabakaba
nga gipakaingon mog piyuros ang tanang mitikyop nga kahilom.
Bisan gani ang mga kaka amang sa pagpaabot.
Ingon gyod niini ang utlanan sa matag panaw:
mga taligsik nga natagak sa aping sa huwaw,
kun balhibong gipadpad tumoy sa pilok,
kun hilis nga tsinelas nga gianod sa pagduhiraw,
kun bersong misagunto sa tuldok ug duka.
Kay giuwang ba ang pag-abot sa pagbiya?
Ang mga lusok sa luha ug badlis sa pahiyom?
Ang damgo sa pagtukaw?
Kon ang pagtukaw mao ang pagkahinanok
uban sa mga estatuwang gilumotan na sa katawa
ug mga rebultong gianuosan na sa gibalik-balik nga pangadye
mora'g yamyam sa mga kalabirang anting-anting?
Dili sukwahi ang huyuhoy sa duha ka pako
bisan gani ang mga kuyabog sa usa ka salag.
Gisuta sa mata ang unsa mang gipadayag sa kahayag
aron dili malingla ang rason sa pagtuo
tungod kay gikuwenta na sa takna ang gilay-on nga nag-uwang
sa tubig ug abo, sobre ug internet, numero ug imahinasyon.
Mao kini ang gisalida sa handurawan nga lisod tugkaron sa kompyuter:
halok nga mosiak sa unod ug paghigugma,
hapuhap nga mopukaw sa hubog nga kahidlaw.
Ug padayon nga bugkoson ang kalainan:
way kutas nga tungason ang tanang bakilid,
igmat nga sipliton ang mga hirig ug takilid.
Kay didto sa layong bukid sa paghubong ug paglabong:
nangabaligtos ang bagon sa mga dagon,
nangawhat ang mga dahon sa paghandom.
- Pagtakda
Isunod dayon nato ang pagtakda
sa nagkalainlaing butang, pagtakod-takod
ug pagka-di-malikayang kaguliyang
sa mga panghitabo ug kinahanlang mahitabo
nga, sa makadaghang higayon, mihagtos
lang sa imong panan-aw. Maingon ta'g gimino.
Gipaghot na sa mga iro ang unang takdol.
Gidangaw na sa mga kabog ang kabugason.
Mouwang ang sigbin inigtilap sa busay
kon masud-ong ang nagdilaab niyang kalimutaw--
ang santilmo miursang hilanat sa kaadlawon.
Unya, matagak ang buwakaw sa imong daman.
Dinhi sa isla sa Bohol, parat ang mga bituon
nga giampingan kanunay sa ukoy ug kataw:
nahadlok nga moulbo kini dungan sa dinamita,
bugbog, kaskas, turungturong ug pagmahay
รข€“ lakip na niini ang palasyo sa mga pawikan:
ang guso ug pasil nga gibanlas sa panghupaw.
Dugay nang mikagiw ang mga ada sa suba.
Luyloy na ang kaway-kaway sa mga dahon.
Nakalimtan na ang pamaybay ni Karyapa:
engkantasyong gitagik sa punyal ni Tamblot
ngadto sa suwab sa sundang ni Dagohoy,
orasyong' gikulit na sa bagulbagol ug bato
sa Punta Krus ug Simbahan sa Baclayon.
Gihinginlan na ang bathala sa kinampay
kay gipalabi ang signit sa text ug noodles.
Gitunaw na ang dagon sa tipay ug lagang;
gikulob ang bagol sa tam-is nga kalamay
ug gilaslas na nag-inusarang dila sa Eskaya.
Kon makasulti pa ang Chocolate Hills,
iya ng giagni ang mga engkanto nga mobalik sa lasang
diin ila ang sonata sa mga pispis, gangis, mangloy;
diin modimdim ang mga duwende ug tiki sa unang
matagak nga yamog sa di pa mapuwak
ang mutyang dugay ng giugom sa puso ug gutlo.
Hinuon, nangumbitay nga karikatyur ang bayhon
sa mga mawmag ibabaw sa kakahoyang
gilangkatas bulok ug labong morag litratong naugdaw,
naagiw lakip na ang panumdoman.
Kay banhawon ba sa paghanduraw ang tanang
gisunog sa kahakog, panamastamas, pagbati?
Mao kini ang kasabotan nga gisunod sa kinaiyahan:
gisukod sa panganod ang ilang pagpangatagak
apil na ang pagbugkos sa bangaw ug alindahaw,
ang paglasik sa taligsik ug uwan hangtod nga mobagyo.
Tan-awa ang dagat. Gilukot sa liboang balod
ang minilyang gauwang aron angkonon ang baybayon,
apil na niini ang paghunas nga mora bag gitakilid
ang kalibotan ug gipataob sa Buwan ang pikas
tampi sa panagat, ang layong hunasan sa pagkaplag.
Gibangan sa ayaay ang nanglupad nga kanaway
sa matag silik sa nag-alak nga suno ug bulinaw.
Mokisaw ang lim-aw sa haguros sa alindanaw.
Unsaon nimo pagsiha sa mga butang nga anaa na
ngadto sa umaabot ug sa kinahanglang mahitabo?
Ug ang pagsanta sa di angayang buhaton?
Pasagdan ba sa kamot sa kinaiyahan
sama sa batong mibarog sa tinulo sa tubig?
Kun palumotan ba hinuon ang tanan sa kalimot?
- Pagpadayag
Mao kini ang dayag nga mga timaang dugay
nang gitipigan sa maulawong hibihibi:
(1) elemento sa hangin, tubig, kalayo ug yuta sa mga dahon;
(2) sugilanong' nagtambid sa mga dalid;
(3) garbong' mihapuhap sa mga buwak,
(4) samad nga nagdugo sa mga tunok.
Pila ka kukok, uwak, banog
ang nagbugno sa hangin aron angkonon
ang upat ka ngalan sa teritoryo:
amihan, habagat, timog, dumagsa
nga wala pa maulipon sa huyuhoy?
Pila ka bagyo ang mikusukuso
sa dagat, kun alimpulos nga mikuraw
sa lim-aw, kun baha nga miambak
sa suba aron mabanabana
ang gahom sa tubig
nga wala pa hukasi sa busay?
Pila ka kalayo ang misuwayg sugba
sa lasang aron bagahon ang lapok,
daoban ang bato aron lamang
masuta ang trangkaso sa bulkan
nga wala pa mapaso sa dilaab sa huwaw?
Pila ka bukid ang naghubo,
morag halas nga nagluno,
aron pulihag himbis ang yuta,
kun isla nga mitidlom sa mapang
milakra sa panumdoman,
kun bungtod nga mikamang
paingon sa patag ug kinabuhi
nga wa pa buk-a sa linog?
Gisuwat na ang sugilanon
sa lingganay sa matag atuli
sa mga debutog parokyano
ug gilalik na ang suliran nga gigaid
sa kada batos rosaryohan kay dili igo
ang dinagkotang kandela nga moiwag
sa kinahiladmang lawak sa hotel,
sa ngiob nga eskina sa hilas ug uwag.
Gilawa-lawa na ang mga kerubing
giagup-opan sa altar sa mga ngabil
ug bisan gani ang mga estatuwang nagbarog
sa ting-uwag ting-init taliwa sa plasa.
Gipalit ug gipahimuslan na sa mga dayong puti
ang garbo sa baybayon ug isla
sama sa maanyag nga babayeng
dunay bulok nga kinampay:
gipabilangkad sa halok sa kuwarta,
gibestiha'g iPod, laptop, ATM card, cell phone
ug gipalimugmog og whiskey
nga mora ba'g daling hinawnawa'g
alak ang kabalaka ug kahadlok
kay sa magtampisaw sa buhagay
sa lusok-uwan nga gisapupo sa sandayong
ug mobahakhak sama sa mga baki
sa gagmayng sapa-sapa.
Padayon ang ngutngot agi sa tunok
tungod kay ang pagpasagad,
pagpuhag ug pagkutlo ritwal
na sa mata, kamot ug ngabil.
Unsaon paghupay sa kahapdos?
pagtang-on sa tanang nagdugo?
pag-alim sa samad ug garas?
kon kanunayng putlon
ang salingsing sa kasingkasing?
Gikulit na ang patik sa tipak.
Gisuwat na ang uwat sa kilat.
Apan ang ngulngol urom sa bagulbagol.
-- NOEL P. TUAZON
Dauis, Bohol, Philippines
.jpg)
