hinuklog 101

didto sa nataran

gikulinitan sa mga pulang hulmigas
ang patay nga tiki

nga sa matag hapon

mohalok sa yuta

naglingkod ko sa bato

naghinuktok kabahin ning butanga

ang moampo diay
sa kadugayan mamatay ug dayon  

ang patay nga lawas niini

saw-an sa kadaghanan

ambot unsay akong nakaon

nga ako mang gisalbar ang patay

nga lawas sa tiki

ug ang mga hulmigas tingali

mihangad nako sa tumang kahibulong

nganong  giinitan pa gyod nako
ang ilang ginagmayng kalipay

-- RIC S. BASTASA                                                                                                                   Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

gugmang nayayay

Nagbaktas ko sa dalan kay way ikapliti

Dihang nakita ko siya sakay sa kotse.

Samtang gihagkan niya ang drayber niini

Gilabyan lang ako daw giugbok nga poste.

Gisagpa ko ang akong nawong sa pagtino

Kon kining nakita ko, damgo ba o mino.

Tinuod gayod kini, dili tumotumo

Ang akong hinigugma miluib kanako.

Misaka dayon ang presyon sa akong dugo

Sa pangabubho nanginit akong tangkugo.

Dungan sa masuk-anon ko nga pagpangumo

Gisuntok ko ang paril ug misinggit,”Buno!”

Sa kahapdos niining dughan nga nagisi

Daw wala nay bili ang akong kinabuhi.

Mitabok ako sa dalan way lingi-lingi

Bahalag mabanggaan, maligsan, mabungi.

Sa maangso nga suok ako nagpahipi

Wa ko kapugnging mga ngabil sa pagtibi.

Kay ang labing masakit sa iyang paglingi

Mitalidhay siya ug kanako nanghiwi.

Walay tumong ako nga naglakaw sa dalan

Gikataw-an, gilibak sa mga silingan.

Mirisi kuno sa akong katamilian

Sa bayeng sosyal ug maanyag gibulagan.

Busa ania nagaantos sa kamingaw

Kining timawang nag-inusara,nagtukaw.

Ang panumdoman nga sama sa iring laaw

Wa sumhi’g lungkab sa kagahapong nabahaw.

Sa mga palahubog ako nakigtagay

Nagkadaiyang ilimnong makasarasay.

Sa pagtuo nga mangalumos, mangamatay

Mga kagaw sa kapakyasang mikulamay.

Apan bisan sa akong pagkamang sa lantay,

Bisan sa adlaw ug gabii kong pagdul-ay,

Bisan sa mainit nga sabaw sa kamunggay,

Isinggit ko kaniya ang akong pagmahay:

“Isikma kanako ang tanan mong pagtamay!

Padayon kong hilakan ang gugmang nayayay.”

-- LUKAS MAKAPULING

Raleigh, North Carolina, USA

final entropy

“The Final Frontier is now closed. Will the last entity to leave please shut off Light?”
-- Last Day of the Universe, Matthew F. Amati

Nag-inusara ang bituon

sa nagkalawom nga kangitngit. Hain na kaha

ang uban gasidlaksidlak? Bug-at ang gakamang

nga katugnaw, nagbukot sa kalibotan…
Gapanalipod kaha og abiso nga wa pa hibaw-i?

Kalit kang makapangamuyo og sanghid:

Hapit na ba kaha mahuman og litok

Ang siyam ka wakat nga mga pangan

Sa balaang bathala?

-- R.L. BERTULFO                                                                                                                            Talisay City, Cebu, Philippines

sa dakbayang gimino

Wa’y undang ang pagbahis-bahis

Sa gakadaiyang sakyanan.

Paspas ang matag tikang,

Bug-at ang matag tunob

Sa daw wa’y dagway nga katawhan.

Kanunayng may angay adtuon.

Kanunayng may angay apson.

Kanunayng may angay humnon.

May nangapkap sa wa na dinha.

May nangita sa dugay rang napalgan.

Naglutok ang mga mata sa unahan.

Wa’y buot molingi; wa'y moundang.

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR                                                                                                       Dipolog City,  Zambonga del Norte, Philippines

hilanat

Kugosa kining bata sa imong damgo.

Sa imong pagmata, nag-inusura ka

uban anang imong mga pagpasaylo.

Makaplagan ang kinatibuk-ang katugnaw.

Kanunay bisitaon ang imong pus-on

sa higayon, ipahinumdom ang pagsilaob

sa imong kaunoran, gihulagway ang gibug-aton.

Sa kadugayan, kining mga gutlo

Aduna’y kalayo sa iyang ulo. Wala nahuwasan

ang katuigan nga dugay nang gihilantan.

Inig higda nimo sa imong pagpahuway

kugosa kining bata sa imong damgo.

-- CINDY VELASQUEZ                                                                                                                       Cebu City, Philippines

damgong danlog

I. Unos

Nagbalod ang higdaanan

duyog sa imong sulog,

nanghampak. Nikab-it ko.

Naigking sa imong gisibaw

sa bathala nga nagmando

sa gaunos mong kahinam.

Sa halayo, nagkahalap

ang kidlap sa parola

hangtod gilamoy sa taob.

Nasiak ang kilat. Gisundan pa

sa alisngaw sa nimong utnga.

Taliwala sa galilong hingal

ug inagulo, nalunod ko.

Wala ko nakautong

samtang naunlod hangtod

sa imong kangiob.

II. Hunas

Inig hanaw sa unos,

nihuy-ab ang palibot.

Ikaw nga naa sa ibabaw

nidungo ug mihunghong,

“Ikaw ang akong amo.”

Sa imong dughan,

nadat-ol ang gibug-aton

sa kahigayonan. Apan nganong

ako man ang nahuyang?

Napus-aw ang awit

sa banog, ug kalit pa

sa panamilit, nabati ko

ang kadanlog sa hingbison

nimong panit. Duyog sa hunas,

ang palibot nihupaw.

III. Budyong

Dugay ko rang nadawat

nga ikaw usa ka abat--

Gasawom ilawom

sa mga balod sa hagok

Samtang natanggong ko

sa gahalok nga lapyahan diin

ang mga gabon mora’g hapin

sa unlan nga nangakatag

sa kahaponon. Gikuraw sa hangin

ang ulahi nimong hunghong.

Taliwala sa kanaas sa taob

ug hunas, ang kahaw-ang

ania nialingawngaw.

-- TON DAPOSALA                                                                                                                        Cagayan de Oro City, Philippines

tabi, mouna ko nimo

Higayon na sa pagpaniid ko kanimo.

Nahiugbok ka sa tampi sa agianan

Ning higayon sa atong paggikan.

Sa tubig naghuwat nang sakyanan sa dagat,

Gituya-tuya gilamba-lamba sa dagkong mga balod.

Milingi ka kanako, ang imong hitsura

May gisuwat nga itom nga kabalaka.

Mihangad ka sa langit; gikuyawan ka sa dag-om

Nga mihana sa pagkabayo sa abaga sa bukid.

Mga tiil mo nanghugot sa buko-buko sa bato,

Mikupot sahi sa kahadlok, nanggunit sa imong dughan.

Sayod ko ang kahuyang sad nanuhotsuhot kanimo

Sa paglatas sa lawod nakapakurog sa tuhod mo

Kay hangtod karon gibugkos pa ka sa katalaw.

Tabi, mouna ko nimo kay gibunlot na ko sa kahinam

Sa paglawig tumong didto sa akong padulngan.

Akoy tawo nga ang bag-ang mousap og katalagman.

-- ERNESTO D. LARIOSA                                                                                                                    San Fernando, Cebu, Philippines

tankaguliyang

Buak ang buwan

igbaw sa kakahoyan.

Diha sa ngitngit

mga liboang ping-it:

mga samarang dughan.

-- DENNIS S. SARMIENTO                                                                                                                    Baltimore County, Maryland, USA

hunong na intawon anang panampiling

(tubag sa balak ni Vinni)

Sirad-i ang bintana. Undangi na

ang wala’y kahumanang pag-apong

sa hilom. Ania’y maso, o! Hala, gub-a
kanang bintana ug apila pagpulpog

ang mga suok nga sementado. Imbis

nga tuoban sa imong mga bakho

ug panghupaw, maayo pa hinuon

lungagan lahos sa kabag-ohan. Dia pa’y

dos por dos, gabas, mga lansang

duyog pod sa imong pagpalanog

sa kanta ni Bon Jovi: It's My Life…

Hala, pamanday! Kulkoga pod

kanang gabundo nga pinuy-anan

sa mga anay ug pukyotan

nga ningsiwil nianang mangtas

nga bintana. Himoa nang pultahan!

Ug unya dayon, kon manuktok man

gani siya’g kalit ug manangpit

pag-usab sama sa uwang sa tungang

gabii-- palihog lang ha-- pikati!

-- TEA SOLON                                                                                                                                        Cebu City, Philippines

au fond

Ang kahimuot sa nagsul-ob sa kwentas

haguka kon itandi

sa garbo sa tuway

nga maoy nag-amona sa perlas.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO                                                                                                        Dhaka, Bangladesh

takna

Wala panumbalinga ang mga butang

nga wa'y sarang gibug-aton.

Nasiplatan ang mga hinubo, hagbay ra

nga naghuwat tagdon diha sa salog:

ang tasa nga giduaw sa mga hulmigas,

ang nag-inusarang isda nga naninguha

pagpadayag sa amang nga hangyo

pinaagi sa iyang tinutokan.

Ikaw lang ang makatabang

sa imong kaugalingon-- ang pagdumdom

sa mga butang nga angay unongan, 

paghapsay sa matag sayop og kapakyasan.

Minghunong taliwala sa dyutayng kalibotan.

Wa' nasayod diin ang suok sa pagsugod,

nakat-onan nimo nga usa usab ka

tanghaga. Busa, mibalik ka paghigda,

minghangad tadlas sa wanang

sa imong handurawan.

Gibalikosan sa kalimot, naglatagaw ang kalag:

nangapkap pagdumdom sa bulawanon

nga dan-ag lahos sa bag-ong dalan.

-- ADONIS R. ENRICUSO                                                                                                        Dumingag, Zamboanga del Sur, Philippines

nunot sa unos

Tungod sa wa’y undang nga uwan

ug gabahis-bahis nga lampurnas

sa hangin, nabali ug natumba sa yuta

ang punoan sa mangga. Apan

Natunaw ra ang mga tibugol

sa kaguol dihang akong nakaplagan

ang luwas nga lawngon, tinakloban

sa mga sanga ug dahon.

-- JONDY M. ARPILLEDA                                                                                                          Tandag City, Surigao del Sur, Philippines

apan wala

Nangita ko og mapasilongan dihang

Mibunok ang uwan apan

Wala. Nangita ko og paril nga mapatungan
Aron dili maanod sa baha apan

Wala. Mao nga nagmantinir na lang ko

Kon unsa’y naa: sidsid sa akong gisul-ob,

Ug sa hinatag mong labakara ug sa bulsa

Sa akong purol apan

Nabanlas gyod ko ug napikaspikas

Paingon sa akong lawak diin

Nidangop ko sa habol ug unlan nga naumog

Sa imong kabugnaw. Gilingi nako

Ang akong kiliran apan

Wala wala wala.

Kadlawng’ dako. Wa’y imik ang kalibotan

Gawas sa tiyabaw sa mga kuting ug mga lamok

Nga giuhaw, wala’y nasupsop sa kamingaw.

-- DONG DOÑOS                                                                                                                            
Catmon, Cebu, Philippines

kang higaladagang Raul Figues (1979-2016)

kataposan natong panagkita

sa carbon freedom park

namili ka og buwak

kuyog imong kapikas

nakatimaho ka og balik

sa kamatayon, matod mo

apan walay lama

sa kabalaka nga niluta

sa imong mata, migilak

“gibuntog ko na ni, bay.”

opaw ka na niadto

gibalik ko karon, bay,

ang mga laray sa manindahay

og buwak sa carbon

may de-karga sa unahan

nga naghabwa og celosia

anthurium chrysanthemum

orkidyas rosas gerberas

ug uban pa nga presko pang

gisanggi gikan sa bukid sa busay

sirao ug cantipla. nagkalandrakas

ang ilang bulok ug gihunaran

sa ilang alimyon

ang kalangsi sa carbon

gibuntog mo na gyod, bay,

sa hingpit ang kalala sa kagabhion

sa pagsubang sa bag-ong adlaw 

moalisngaw ang bag-ong alimyon

sa bag-ong bulak 

sa bag-ong carbon

-- IOANNES P. ARONG                                                                                                                          Lapu-Lapu, Cebu, Philippines

pagbilar sa hinapos nga mga linya nga gidiktar lahos sa kahangtoran

pagpanahon sa panahon ug

ang kaliring sa singko sentabos

nangidhat sa pagtugdon sa 

unahan (wa nay sumpay)

ang kagilok sa bulbol di maila

-- RAUL M. FIGUES                                                                                                                                   Oslob, Cebu, Philippines

parkinson’s disease

Ang kimugkimog

sa akong kamot nagsugod sa paghinolhinol paghapyodhapyod ta

sa tubo-tubod sa kabatan-on sa dekada 60 sa teatro Oriente.

Ang pagyangoyango paglingolingo sa akong nawong nagpasabot

sa laktod kahimuot wa’y pagsalindot sa pangandoy nga managhiusa

managbugkos sa kasingkasing manimpalad dinhi sa Amerika.

Ang paghimugtok paghinuktok sa akong bayhon nagpabagtok

sa kasinatian kalig-on naagian tang kalisod kahimayaan aduna’y

kahaw-ang tibul-og panud-ong sa galinog nga kalibotan sa kanunay

gakurog, gakurog…

-- MELQUIADITO M. ALLEGO                                                                                                       Lake City, Florida, USA

buntag

1.

Usa ka sulbong

sa pagsugod

ang mahigmata

akong mahingangha

sa kahulogan

sa pagginhawa.

Gaan ug hulimok

ang huyuhoy

sa akong lawas.

Gihapuhap niini

ang nanuksok

nga kahadlok.

Pananglit, kalit kong

mahigmata nga wa

nay hinungdan

ang balak.

Wa nay saysay

ang makighagwa

sa tanghaga.

Way pako ang diwa

aron ilupad ko

ngadto sa tumoy

sa ting-init

ug ting-uwan,

didto sa utlanan

sa mga alibangbang.

Di na pod tingali nako

masud-ong

ang dagway

sa diyos

sa mga lusok

sa uwan samtang

nangagik-ik

ang mga batang

hubo nga nagduwa

sa kalsada.

2.

Mao sad ni ang paghikap

sa dagway sa diyos.

Pamation ang mibukhad

nga kabuntagon sa paagi

kon giunsa pagdagayday

sa hangin sa akong tutunlan

ug kon giunsa paghubo

sa kahayag ang bigot

ug bulok sa kalibotan

lakip na gani ang kasilag,

pangabugho, kakulba

ug gugma. Gihapyod

sa kalimutaw ang dili

malantaw, nadungog

nakong sulti ni Nanay

niadtong miingon

siyang sama sa rosas

mat-an sad ang kasingkasing.

Suwaton ko man

ang timgas nga balak

kinahanglan pa gihapon

nakong mag-abri’g lawak

aron manugid ang tanghaga.

Suwaton ko man ang balak

sa pinulongan sa yamog

sa banagbanag

pasagdan ko pa gihapong

makighagwa ang kabugnaw

niini sa matag piyuros –

sa mga pulong nga giangkon

sa tanaman. Ingon ini

ang kalibotan, matod

ni Mary Oliver. Mao sab ni

akong nakita sa kalibotan.

Kuoton ko man sa duha

ka kamot ang kahayag,

kapkapon didto ang nahibiling

lama sa bathala, o kaplagon

ang kahaw-ang sa anino

sa mga panganod, hangin pa

gihapon ang manghapyod

sa mga espadang dahon.

Gugma ang awit nga gisugdan

sa mga gangis. Pamungon

sa alindanaw ang himnong

gianod sa suba. Mao kini

ang mibukhad nga kabuntagon.

Ingon niini ang buntag.

3.

Unsa man sab ang gugma?

Gamayng awom kaha kini sa aping

sa diyos? Usa ka kapilyang gibukotan

sa abog nga nagbarog kilid

sa estero tupad sa mga barungbarong

nga hinimo sa sin ug playwod?

Bulok lila kaha ang midaylang nga buntag?

Kon di ba kaha, kini ang misteryo

sa tulo ka bagtok sulod sa akong lawak,

o ang dili mahinganlang

tigmo sa hiyog sa numero kuwatro?

Sama sa kabuntagon, unsaon paghapyod

sa gugma? Usa ka gugma nga dunay

bulok, sukod ug hulma. Mas maayo kaha

kon makig-unot ko sa kahilom?

Dunay kuoton ug lilion apan way litokon?

Mao ni pamaagi sa bagtok sulod sa lungag.

Mao ni kinaiya sa orkidya sa gilumotang punoan.

4.

Sa wa pa ang kabuntagon galurat ko sa kangitngit,

gaalindasay kong gahigda sa kama.

Nangamang ang mga multo likod sa akong tangkugo.

Sa wa pa ang gabii, nakighagwa ko sa balak nga gusto

nakong suwaton nga tingali mao na kini ang kataposan.

Nangabugho ang tanghaga labaw pa kaysa hinigugma.

Sa wa pa ang balak, tingog una kining nanghunghog sa pulong

nga mohapyod sa panan-aw samtang misimba ko

sa Baclaran. Samtang wa kini madungog sa kadaghanan.

Sa wa pa ang tingog, kastorya ko ang upat ka rosas sa plorera–

akong napalit sa usa ka bata gawas sa merkado.

Duha ka puwa, usa ka dalag ug usa pod ka puti.

Sa wa pa ang mga rosas, gawatak ang kahayag

sa kabuntagon nga milagbas sa saming bentana.

Mao ni kataposang buntag sa wa pa ning maong kabuntagon.

-- NOEL P. TUAZON

Dauis, Bohol, Philippines     

apan pastilan

kristal ang kabugnaw sa tubig

dayag ang asul nga mga isda

ug lunhaw pa ang mga lato

kahapsay sa baybayon ilawom

sa lutaw nga mga panganod apan

kalit lang ko natunok sa tuyom

-- RIC S. BASTASA                                                                                                                   Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

laylay

Liboan ka kilometro baya ang gilay-on nilang duha.

Karon, ang lungon sa ilang inahan ang ilang distansya.

Kon buhi pa lang unta intawon ang tiglaylay nila,

ang kinamanghoran ang mopili sa kolor sa bestida,

ang kinamaguwangan ang maningkamot nga tanang

pahimangno ug panumdoman sa iyang inahan matuman.

Dihang wala nakauyon ang tanan sa kolor sa bestida,

nahanaw kalit ang mga litanya sa kinamaguwangan.

Dihang sayop nga pari ang niwali sa mga misa,

wala nangutana ang kinamanghoran didto sa haya.

Pagkahuman, sa dugay nang panahon ilang gikanta

ang laylay sa ilang pagkabata; wala’y nangutana kinsa

ang unahon paghawok sa ilang inahan nunot sa kanta.

-- CINDY VELASQUEZ                                                                                                                               
   Cebu City, Philippines