parapangisda

“Humans have walked/ on the surface of the moon,/ but we still haven’t been/ to the deepest part of the ocean.” -- Tomoko Ninomiya. 

Nagbag-o na an nga tanan, labot la san kadagatan. 

An asin, an balod, ngan an grasya nga ginhahatag 

san lawod. Mao an ginbibinalik-balik san kinabuhi 

nga tinatag-iyahan na san langsa. Diri pinapaglan 

an nadupa nga palatik san pagkapyot san katig  

nga nagsusurusaliwan paghiram-os san burublag  

nga mga bura. Padayon an ulaton nga plywood 

san paghangkop ngadto san samaron na nga kasko 

san iya baloto. Sinukol na niya kun pira kabugsay 

ngadto san lugar nga iya pirmi ginpupunduhan. 

Haluag an dagat nga nanginginahanglan san gi-utan. 

Sa kahiladman, may-ada diri maaabot an iya kawil: 

An mga plato, nga san lamisa diri na mahaharukan; 

an espada, tikang san aragway nga waray kahumanan; 

ngan an mga saad nga waray makaabot ngadto 

san ginsaaran. Iginpapasangilan la san pagkalutaw 

san lubi, paklang, ngan tsinelas nga waray kayang-kayang 

an iya mga inop mahiunong san tiil nga naipit san bato. 

Ginpapakli san kasirom san tubig an napipiksi 

na nga panit. Nag-aaragaw san mga tinae tikang 

sa butod nga tiyan an kaisdaan, sugad san pagkukot nira 

san paon. Sa numero nala makikilala an ira nawong. 

Pero ananuhon pa man kun inundangan na an pag-ihap. 

Sigi la an paglimas san tubig nga nasulod sa iya sakayan– 

an kalibotan kun diin may nasisibad nga mga handumanan. 

 -- REYNEL M. IGNACIO 

Calbayog City, Samar, Philippines

lisod kon ang balak

Lisod kon ang balak na maoy 

makahinayak og labni sa atong pagtagad--

dad-on ta niya sa lawak.

Usahay makigtabi, makiglantugi 

ug tunolan dayon ta'g baso. Lumsan dayon ta niya 

sa iyang idalit nga metapora. Hubgon ta niya 

sa idalit niyang kalipay. Tuntohon ta nga kita 

ang nanag-iya niining kalibotan. 

Diay sa atong pagkupot sa baso 

gililong na kita niya ug gidala 

sa iyang kalibotan diin kining atong mga pulong 

mahisama lamang sa buwa ibabaw sa baso 

sa serbesa-- kutob ra sa atong simod 

ug mahilis ra, motuhop 

sa atong mga ngabil.

-- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

ang pagdumot sa kinaiyahan

Lakbit-saysay ra ang tanan 

Kon buot hunahunaon. 

Matag uha sa batang gihimugso 

Adunay lawas nga gilubong. 

Ang kaldaw nga naghatag og kinabuhi 

Mao usab ang menteryo sa nangaging pag-asoy. 

Dili angay’ng pugngan ang kahilom nga modanguyngoy 

Sulod sa mga langob nga naghipos sa kaagi. 

Ang katakos karon sa kinaiyahan nga maghatag 

Sa uwan, bagyo, unos, kainit ug kalinaw 

Lumalabay lamang. 

Adunay mapinanggaon nga nakahinumdom kon unsaon 

Paghabi sa mga lukay aron mahulma 

Ang atong mga kasingkasing, 

Mahalad sa labaw’g gamhanan. 

Mapukaw ang mga abyan. 

Mag-awit pag-usab ang mga napukan 

Apan kanunay’ng magdumot ang kinaiyahan. 

 -- MALOU  ALORRO 

 Cebu City, Philippines

bakak ang balak sa gugma kon…

ang imong kalimutaw haom ra 

anang kanawkanaw nga naunlod intawon 

diha sa imong pusod. 

                                        Sud-onga lang 

ang langit kon lawom pod kini, ug kon 

ang imong tinutokan dili pod unta

masangad diha sa imong pus-on nga gitay-an 

sa mga bawod sa mga bidlisiw 

sa mga buwak sa uwan 

sa buwan sa imong bugan. 

                                                 Paghilom diha! 

Pahilayo sa gihulmigas nga disyerto 

ibabaw sa imong tabon-tabon dayon 

tultola ang misteryo sa pagkabuta hangtod 

malukapa ka ug makapkapan nimo 

ang kahaw-ang sa dughan tugbang 

sa kawanangan diha sa tinai 

anang napasmo. Diha sa matris 

anang gilugos. Diha sa kasingkasing 

anang naamang. Diha sa tutonlan 

anang nalumos sa baha. 

                                             Paminawa pod 

ang katawa sa mga manikin diha 

sa bildong bilanggoan, ug ang sitsit 

sa gibayuok nga bugaw. 

                                             Pangharana unya 

kon mapangos na imong dila, 

kon kini mosumpay sa pasol lapas sa 

subasko nga sagad misugwak 

gikan sa imong kigol. 

                                        Taghoyi, laylayi 

ang suwaw nga lingla sa mga santilmo 

hangtod motakdol ang imong tingog,

moangkla lakip anang saag nga 

bulalakaw, molanog ug moromansa 

bisan pa’g kalabera sa kataw. 

 -- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

ang gahom sa pangutana

(hinubad sa Inenglis nga ‘Power of a Question’ ni Leon Wieseltier gikan sa sinugdanang balak nga Hebrew ni Gabriel Preil) 

Nagkaunlod ka. Walay pangutana. 

Wa kay gana sa bisan unsang butang. 

Ang babaye nahimong nagkahanap nga siga. 

Ang titulo sa libro gitimbrehan nga walay konsuylo. 

Bisan ang tinulo sa Mozart 

dili makapatam-is sa kauga sa takna. 

Ikaw ang squirrel nga nakigharong 

sa usa ka wala mabukang bunga 

ug ang makapahinganghang computer 

mibalibad og serbisyo. 

Apan ang sidlak nga tingog sa telepono 

mipadalag pangutana: dili kaayo husto ang pag-asumir 

nga walay pulong nga “unya” 

sa balaknon nimong panahon 

kon ang tanan diay usa ka walay kataposang karon? 

Miingon ko’g oo, ug ang maikagong tubag wala ko mamatikding 

mibuswak pag-usab. 

Katingad-an, ang gahom sa pangutana. 

 -- ESTER TAPIA 

Nordrhein-Westfalen, Germany

motagpas ra ang adlaw

(paghinumdom niadtong ika-23 sa Nobyembre 2009 sa Maguindanao) 

Naghuot ang bala, bakak, ug bubog 

sa dalan sa Ampatuan. Nikagiw 

ang tanang salampati, ug ang hangin 

nanawag sa tibuok kalibotan: 

ang pagbangotan adunay 58 ka mga ngalan. 

Hinumdomi kini. Moabot 

ang gutlo nga ang silaw 

sa adlaw motagpas ra 

sa tanang gitagoan, sa tanang gikalimtan. 

-- DELORA SALES-SIMBAJON 

Butuan City, Agusan del Norte, Philippines

lapok ang gipintal sa spolarium

Sa Nobyembre sa panahon sa tingbagyo 

matandog ang alampat ni Juan Luna. 

Lagmit dul-an sa napulo ka dupa iyang obra 

labaw pas taga-liog sa tawo, abot atop tingali. 

Mihubas na ang baha og isig guroy ang katawhan 

sa kabtangang wala mangaanod. 

Didto hinuon sa tungang bahin 

dunay tulo giguyod—amahan sa batang 

gipangita pa ug iyang igsuon nga misulay 

unta’g kupot niya sa wa pa mihapos ang sapa.  

Ang ikatulo, matod pa, tagalaing baryo. 

Nagpadaplin ang uban. Miyaka ang inahan sa unahan, 

walay ikatug-an ang kawras nga gibilin 

sa iyang pinangga kansang kamot midailos 

ngadtos pagkawala. “Hain ka na, inday?” 

Milakra iyang danguyngoy sa dulom nga yuta.  

Nag-alirong nga nagkurog ang tanang natun-ogan, 

nawad-a’g tingog agi’g inuwang sa kagabhion. 

Dunay duha ka apohan, ambot unsay gistoryaan— 

sukad-sukad, labing siguro, ingnon tang pu’nga— 

nahingangha sila sa ilang nasaksihan. 

-- JANUAR E. YAP 

Talisay City, Cebu, Philippines

tinud-anay

Kapila 

ka higayon kaha kinahanglang 

hapakon ang butong, 

hikyaron ang samad ug

sutaon ang ngitngit nga

bahin niini sa dili pa 

modagayday ang sabaw ug 

unod nga sublion na pod 

pagtago? 

 -- EDWIN A. NUÑEZ 

Mactan, Cebu, Philippines

kapeng barako

Giangkon sa nagbilangkad nga lingkoranan 

ang akong kabug-aton, ug gihawoy 

akong laway og kinapyot 

sa gahanggab nga ngabil samtang nalipong 

ang kutsarita og tinuyok sa tasa, gilumpag 

ang nagtibugol nga kape gikan gilapwaan. 

Usahay, mangurog akong dila ug magdilaab 

akong alimpatakan… Tungod kaya ni 

sa pag-uyon nako sa timpla sa imong tingog 

dihang miingon ka kanako, "Magkape ra ta." 

Unsa kaha kon kutawon sa imong dila 

ang akong baba, o di ba kaha higopon nimo 

ang katam-is sa akong pangandoy? 

Bisan sama ra sa aso ang hunahuna, 

mabati ko gihapon ang kainit. 

Ang kahapdos. Ang kasakit. 

Ug wala ko makabalo kon 

kanus-a malamian og balik. 

 -- IVAN RIDGE ARBIZO 

Davao City, Philippines

sa saag nga alibangbang

Miabot ka sama sa kabuntagon, naglupad-

lupad gawas sa akong bintana. 

Tingali’g nadani lang ka sa plastik nga bulak 

ibabaw sa lamesa o nangita ka lang og 

tanaman nga kabatogan, 

o kaha may gibisita kang handomanan--

usa ka panumdoman, usa ka timaan-- 

kinsa’y nasayod?

Kinsa’y nasayod nga kining gibarogan 

sa inabangang lawak kaniadto 

usa diay ka hardin nga napuno 

og nagkadaiyang bulak, dangpanan 

sa liboan ka alibangbang? 

Apan karon, sa imong pagbisita, 

ikaw nag-inusara, 

wa’y naabtang paraiso, 

mini nga sangtuwaryo ra 

nga ginama sa puthaw ug semento. 

Sa imong paglupad palayo, 

balonan ko ikaw og pag-ampo: 

Lupad, alibangbang, lupad!

Palayo ning gingharian sa malamatong samin.

Palayo ning metalikong empiryo sa mga binuhat.

Palayo ning kalibotan sa mga nahisalaag. 

 -- GRATIAN PAUL R. TIDOR 

Dipolog City, Zambonga del Norte, Philippines