kagabhion: usa ka awit

tungang-gabii nagtaghoy-taghoy ko

pinasagad ra ang tabyog 

sa tono ug mga nota

nga mibanda-banda

sa binungbongang kahilom

usa ka awit nga miduyog

sa akong pag-inusara

ug milaylay sa akong kalaay

nagtaghoy-taghoy ko sa tungang-gabii

naminaw sa kaugalingong kamingaw

naghanduraw og hinulamang handomanan

 -- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Zambonga del Norte, Philippines

patapsing nga bana-bana sa panahon nga binagis

Bisan pa sa ilahang bag-ong ginoo, sagad nila wa'y kalibotan 

o kamaisan mahitungod sa maayong pamaagi sa kaluwasan. 

Ang dagan sa ekonomiya, basin daw trigonometriya nila.

Ug karon nga naghawod-hawod na ang ilahang giludhan, 

kalit lang sila'ng ningbutho daw mga uhong. Bawhag kaayo, 

lupig pa’y mga gangis nga nakahingos sa panganod 

ibabaw sa sandayong. Wala gayo'y sipyat, matag banghag 

sa ilahang gihangad, sila usab mopaghot. Matag bugal-bugal, 

mobahakhak lang ug mamakpak pod sa matag balikas.

Wala sila’y pagduha-duha nga sakto siya: ang tiglumos 

sa ilahang gidumtan ug gikasinahan ug gikasilagan. Apil na 

ang ilahang mga X nga miduslak nila. Ang pagpamakak 

ilahang gipamahaw. Katawa nila, bakho sa kadaghanan.

Ang laktod nga pamaagi mao’y ilang kasulbaran. Kuno. 

Ang mga kalag nga ilahang gipapanaw, sagbot kuno 

sa katilingban. Gahudyaka sa  pagkaabo sa sagbot, 

wala nila masuta nga tunokon diay ang sanga ug punoan 

nga wala maugdaw. Wala nila sutaa ang hinungdan ug 

ang kahimtang sa samad. Ilaha lang ni'ng gitaptapan 

ug gipintalan aron kunohay limpyo ang ilang makit-an.

Sa ilang pamati dili na sila mabangbang. Apan, kuydaw, 

kay sama sa tambayawan, kon wala na’y lamok nga mahagpat, 

pesteha, kalit ra unya nga unayon paglamoy silang mga liwat.

-- VICTOR D. KINTANAR

Argao, Cebu, Philippines

brownout

Tungod sa kahayag, nahimong publiko ang tanan:

imo nang makita ang sagad tago nga paglabang sa mga ilaga,

sayod na sab ka nga sa gabii sa imong pagbiyahe, 

ang abog diay kanimo mouban kanunay.

Tungod sa kahayag, baynte kuwatro oras na natong puyde

makita ang tapun-og sa basura sa kilid sa karsada.

Mao na nga bisan usahay, puyde ra nga wala ang kahayag.

Nakahibawo ko ug nakasabot nga dili sa tanang

panahon maayo ang iyang mapadayag.

Nakahibawo ko ug nakasabot nga dili sad kini mao

ang makapakita sa unsay gustong ipadayag sa dughan.

Mao ning sa kadiyot nga pagkaawop sa mga suga

samtang ang kadaghanan nagpasirko-balintowang 

sa ilang pisti-inatay, diri sa atong pag-uban,

ako nag-ampo nga hinaot, kining kangitngit, magdugay.

-- JESSREL E. GILBUENA


Santa Fe, Cebu, Philippines

ayayayayay, kamatay!

Naka-quota na ka? 

Wala pa. 

Ganiha pa ko nagtuyok-tuyok.

Matag-iskina lili-on. 

Pila naman diay? 

Wala pa gani. 

Modagan man sila. 

Motago sa akong pag-abot. 

Asa man ka miadto? 

Didto. 

Kanang huyang ang bungbong. 

Nipis ang kisame. 

Dili ka mahadlok? 

Aw, usahay. 

Naa ra na sa pagpili. 

Timing gamay.

Gahapon, naka-quota ka? 

Alang-alang. 

Tambay. Nag-inom. 

Tawgon na lang natong adik. 

Wala misukol? 

Wa gud. Unsaon pagsukol 

sa hubog ning akong bala nga

tulin pa sa lamok.

-- MARVI A. GIL


Reykjavík, Iceland

dihang gibarang ni nang melda si nong digong

Suwayan kuno nato pagsuyop ang lumay 

nga alimyon sa kanhing Rosa sa Tacloban. Paghilom diha,

paghinay! Kuyaw unya’g katilaw ka’g sunggo inig

lukapa. Paaka imong pahiyom kon dili nimo

matulon ang iyang giyamyam  

kabahin sa kahayag: 

                                     Ang maayo, ang matuod, ug ang maanyag.

Malawos bisan ang adlaw, angay 

ilakip sa mga gidaoban. Wala’y pasayloon 

ang kagabhion. Dayag kini diha sa iyang mga kunot lahos

sa pinintalan niyang ngabil nga labaw sa dugo 

ang kasinaw. Pwera gaba, bagulbol pa niya  

mahitungod sa salamangkiro

                                                      nga salikwaot sa iyang panan-aw

lahos sa palasyo diin kanhi ang iyang 

pinanggang Ferdie dili buot mawani 

ang lubot, tapot sa trono, hangtod gitunglo 

silang duha, gihinginlan. Pastilan, maabo pod baya

ang kalunhaw. Ug bisa’g gakuyanap ang gabon,

kalambigit sa alimungaw—

                                                  tugnaw nga aso, panit sa anino— 

ni kanhing Rosa sa Tacloban, tultolon niya 

ang kahingpitan sa iyang gihanduraw. Galanog-

lanog ang nalubong nga hunghong sa mga gamot 

ug mga bukog. Gahom sa pagtiniil ang iyang

paglayat sa gaalisngaw nga kawa 

alang sa pakigtigi 

                                 sa kadaot, kabakakon, ug kalaksot sa yawa. 

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

kaniadto

Mao kini kita: 

Lig-on, tin-aw, bus-ok. 

Ang atong mga katawa 

Giputos sa mga tanghaga. 

Ang atong mga hagawhaw 

Nagyayong sa atong kaugmaon. 

Kataas sa atong gitadlas—

Unos, huwaw, linog. 

Nagsagol ang luha ug sip-on. 

Taliwala sa mga badlis 

Sa atong dughan 

Dalha ako’g balik didto 

Diin ang mga buhat ug pulong 

Nanalingsing og pag-unong.

Putli. Ligdong. Puno sa amuma.

-- JOJI PINZON 

Cebu City, Philippines

Theodore Ulrike Sophie Freiin von Levetzow

Ikaw nga nagpabiling ulay hangtod mitaliwan 

sa edad nga 95, tug-ani ko: sa malinawon mong pagpinal 

gihamok ka ba sa tinan-awan niadtong 72 anyos nga tiguwang

(nga gihugpaan na sa tumtom, rayuma ug saguysoy)

nga imong nahimamat sa 17 anyos ka pa lang, kadtong 

kunohay banggiitang magbabalak nga buot mangasawa nimo—

nga imong gibalibaran ensigida kay giluod ka?

Nangutana lang ko kay usa man god sa mga suod kong higala,

biyudo nga balakero sab, mo-72 anyos na apan medyo 

higal pa: unsa kaha kon makabagat siyag ten-edyer

nga gwapang brayt sama nimo nga “madagmalon 

sa karinyo”—iya mismong mga pulong—unya matakboyan siya 

sa ikamatayng kahigwaos sa gugma? Makatagik 

ba pod kaha siyag iyahang Trilogie der Leidenschaft?

Dili na lang ko mangutana nimo kon sugton ba kaha siya.

Gani, dili ko na lang unta tugawon ang hamili mong pahulay 

og walay pulos nga mga pangutana sama ani.

Gayod, dili ka na angayng anginon pa aning balaka

kay sayod ang tanan—ako pa!—nga kon gugma nay hisgotan, 

Ay, pastilan!  Ang milabay man o ang umaabot nahiusa sa karon—

“Sans hier ni lendemain,” segun sa usa pa ka tiguwang daotan.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dhaka, Bangladesh

gibisbisan

Gibisbisan nako'g kamay ang akong kape

kay dili nako maantos ang iyang kapait.

Nagtagak-tagak ang kamay ug wala pod

nagpalupig ang mga hulmigas og paso 

gikan sa ilang langub kilid sa lababo.

Akong dila hapit napaso sa init sa kape.

Iyang bukal misaka samtang nilahos 

ang bidlisiw sa bintana sa kusina namo.

Nangalaya ang mga bumbil ug santan 

kay wala kalahutay sa kainit.

Nilili ko sa gawas sa among bintana

ug ningulob akong tiyan tungod kay 

gikutkot sa gilad-ok nakong kape.

Gisabyan nako’g init-init nga pan gikan

sa tindahan ni Manang duol sa eskina.

Nigawas sa ilang balay among silingan 

uban iyang iro, ug namatikdan ko niya.

Nagtuyok-tuyok ug nag-aw-aw ang iro.

Samtang miisa na siya sa iyang kamot

aron moabiabi kanako, gibisbisan siya

og mga bala, nilahos sa iyang tiyan,

ug nagtagak-tagak ang iyang dugo.

Nahagba siya sa dalan tungod sa ilang

panimalay ug wala mi nakabantay og

tarong kon kinsa ‘to ang nipusil ug kon

unsa ang plate number sa iyang motor. 

Nialingawngaw ang hilak ni Manang ug

nagligid-ligid ang tanang pan iyang 

gidala unta para sa ilang pamahaw.

Nihilom na akong tiyan ug nihilom sab

ang aw-aw sa iro sa among silingan.

-- MIGUEL ANTONIO B. GARCIA  

Zürich, Switzerland

handalumay, bayokawi, sambulawan

Handalumay, Bayokawi, Sambulawan 

wala ko makaila ninyo 

akong gibawi ang inyong ngalan 

gikan sa libro sa mga patay 

wala ko masayod kon unsay bulok 

sa inyong mga byuos 

ug kon ang inyong mga dahon mihaw-as ba 

gikan sa nadugtang mga gamot 

sa lim-aw nga nahanaw 

apan sa kalit 

nga pagkahimatngon sa kunot sa tubig 

gipangita namo ang kahulogan 

sa among mga nakawang 

walay tingog nga makapanalipod kanamo 

walay kahilom 

walay gipasaylo 

bisan gani ang ulan nga natagak daw luha 

sa mga parke, sa mga sementadong lugar 

diin ang kahaw-ang nagkatag 

ang nahibilin lamang mao kining prosesyon 

sa mga patay, tam-is nga ngalan 

Handalumay, Bayokawi, Sambulawan

-- ESTER TAPIA 

Kathmandu, Nepal

ang problema sa kinabuhi

Nahimugso kang way buot, way ngipon, way sinina, opaw.

Palahilak ka, gutmon pirmi, nagkamangkamang kang gikataw-an. 

Kanunay kang mahapla, makaihi, magkalibanga. 

Inig sugod og tungha, duna na kay buot, apan but-an ka. 

Buhata ni, buhata na. Kon dili, hagbong ka. 

Ipasag-ulo nimo ang mga listahan sa tanang butang

nga way kalabotan sa kinabuhi ning kalibotan.

Makapangawt ka man gyod 

ug hisakpan kang gikuto’g gilusa. 

Lain na pung silot, kasaba. 

Kay sige ka mag dakop-dakop sa adlaw! 

Ug sa dihang nahipangka ka sa kabuntagon

diin milabay si Maria nga pwerteng gwapaha,

nagbitbit ka'g buwak, nagsunod-sunod kang morag iro, 

nagdiwalwal ang dila, nagtabisay ang biga. 

Usa ka sakong gugma imong gitanyag kaniya, 

apan wa niya dawata kay nanobra, makapuypoy dad-on. 

Sa kabug-at sa kinabuhi, ang gusto nila ang tanang butang,

—sama sa gugma, kaanyag, panaghigala— 

takson sa menudo na lang aron gaan, dinaginot. 

Dayon ang kaminyuon, panganak. 

Matag adlaw sayo kang mobangon, 

mangitag kwartang ikagasto sa imong mga hinigugma. 

Duna kay duha ka adlaw matag semana, Sabado’g Dominggo,

nga makighagwa kanila. Ug sa dihang monindot na ang kinabuhi, 

Lunes na pud, Lunes na pung dako!

Dayon nilang panagko, mahibilin mong naghinuktok:

hain na kadtong kadasig sa gugma sa kabatan-on? 

Sa hilom na lang kamong nanihapon og paghandom. 

Miuna si Tony, gipusil iyang kaugalingon, nanobrang gugma. 

Si Bakang, pastilan, natokhang! Misunod si Peter nga hinginom, giatake. 

Si Jun, ihunghong ta na lang kay nagpabukid. 

Lisud na sila panawgon. 

Nag-inusara ka na lang og kaskas sa gitara

sa awit mong, matod pa sa apo, 

panahon pas Hapon, ewwpaminawn. 

Hinayhinay na nilang giibtan sa tubo si Papa sa ICU, 

ang gilawmon sa iyang ginhawa wa matugkad ni Mama. 

Si Mama nga sigeg kalimot, di na makaila, 

gitawag kog pangalan sa artista. 

Matag semana, makalingaw ang mga apong gadagan-dagan 

sa karaang balay. Matag semana, 

dayon binulan, tinuig. Mopatighulog na lang sila 

kung makabalita nga wa ka moundang og panabako. 

Kasab-an ka, husto na nianang mga parat, tam-is! 

Mas musika pa ang paghot ni Blackie matag gabii

labi nag bulanon, bugnaw. 

Kilum-kilum nang nagpitok-pitok imong mata,

ang kurog sa imong panuhod mibalhin na ngadtos sungkod,

nakaamgo ka: tibuok adlaw kang nakig-dakop-dakop 

sa adlawng karon nagtinga na didto sa kanawkanawan. 

Mahimo bang handumon usab isip apas-sumpay 

sa tanang sugilanon kadtong milayat kas busay 

usa ka ting-init sa imong kabatan-on? Kadtong

miligid kas kasagbotan, nakigdulog sa buwan?

Kadtong giibtan mog tiil ang dinakpang apan-apan

nga walay pulos nakalupad lang gihapon? 

Awp-awp na imong pamilok luyos de grado mong salamin: 

gawas nga limtanon, way buot, way ngipon, way sinina, opaw,

palahilak, gutmon pirmi, dali mahapla, magkamangkamang, 

makaihi, magkalibanga. Kon di kataw-an, singkahan. 

Muna-munas ginhawa nimong dakop-dakop sa adlaw tinuod,

apan karong nag-abot na mo, sa kahapunon dungan mong gilubong.

-- JANUAR E. YAP


Talisay City, Cebu, Philippines

kon diin kita, anaa

Ug nahiabot kita. Subay

sa mga timaan. Latas 

sa gipangsalipdan.

Dinhi ang panahon.  

Gituslob sa gaagay. 

Hingkod sama sa unos, 

lunhaw sama sa galandong. 

Tin-aw taliwala sa haylo.

Dinhi usab ang yuta. 

Silong sa mga bituon—lalis

sa kalagmit ug sa kalungtad. 

Ania ang kahoy nga gihumod

sa kagabhion. Kanaas sa

mga salinsing nianang daplin. 

Mao kini ang lawas. Mao kini

ang gihalad. Ang bugtong

huni sa nagtawag. 

Kini ang pulong. Dinhi kita

moluhod. Dinhi kita mosulod.

Dinhi nato bunyagan, itugyan,

ang tanang utlanan. Dinhi,

hubo kita. Sama sa yamog. 

Hingkod sa mga sinugdanan.

Sa kanunay ningkaylap.

Sa kanunay nanaghap. 

-- CORAZON M. ALMERINO

Los Angeles, California, USA

gumalaysay: sayaw sa kamatayon

KON matapos man ang kalibotan, dako ang akong pagtuo nga mahitabo kini pasado alas tres sa kaadlawon. Dili kini mahitabo sa ubang adlaw. Lagmit Biyernes gyod. Mao kana ang pihong adlaw diin magbitay ang punyal sa maghuhukom ibabaw sa mga agtang sa tanang dunay kinabuhi aron ipahamtang ang kataposang hunat sa sayaw— sama sa naghingutas nga kataposang nota ni Mahler sa iyang ikasiyam nga simponiya.

Segun sa giingon sa pilosopo ug matematisyan nga si Pierre Louis Maupertius, ang kalikopan madaginoton sa iyang panglihok. Ang balaod sa paglihok ug sa pagpahulay anaa ra sa uniberso ug wala kiniy sipyat nga ginasunod sa tanang panahon. Ang lihok sa mga mananap, ang pagtubo sa mga tanom, mga linugdangan na lamang. Ang talan-awon sa tibuok uniberso nahimong mas matahom ug takos sa iyang harmoniya, kon kita nasayod sa pipila ka balaod nga inantigong gipahamtang— ang tanan sakto rang ipakasabot sa tanang lihok ning atong uniberso bisan gani ang pagpugnit nato sa atong kugmo sa taas tang kuko.

            Tan-awa ang balaod sa uniberso. Kon maglabay tag bato, mosunod kini sa arko sa atong paglabay. Ang kahayag, sa dili maisip niining quantao lusok sa enerhiya, tul-id sa hangin o kawalaan ug kon mobawog man, kana tungod kay misunod kini sa laing balaod. Ang puthaw tay-on. Ang yelo matunaw. Ang kainit sa dapog mabugnaw. Ang tanang tua sa ibabaw may purohan nga mahulog. Ang espasyo-panahon (spacetime) mikurba segun sa matematika ni Reimann. Ang mga kabtang (matter) sa uniberso, sa lainlain niining dagway sa reyalidad, mao lamang ang presentasyon sa lainlaing inter-aksiyon sa enerhiya. Ug ang labing tataw: ang kinabuhi tul-id nga dalan paingon sa lubnganan ug ang mga panghitabo taliwa sa kinabuhi ug kamatayon— nga tawgon ta usahay ug hut-ong sa mga kasakit ug kalipay— mao lang ang mga kurbada sa maong panaw.

Husto si Maupertius. Dili langayan ang kalikopan sa iyang panglihok. Morag pirmeng nagdali, pirmeng manglaktod sa labing sayon. Dili tuod matag-an apan puydeng atong mapahon ug kahonon sa ekwasyon ang tanang probabilidad sama sa gihimo nilang Dirac ug Feynman. Tan-awa ang dagayday sa tubig sa balisbisan. Tan-awa ang buwa sa serbesa. Tan-awa ang lihok sa sibilisasyon. Kining tanan nagsubay sa Principle of Least Action. Busa, kon matapos man ang kalibotan, kini paspas kaayo ug walay makapanguros, walay makatag-an.

            Kon ako maoy pangutan-on, ingon niini ang dagway sa kataposan:

NAHITIMBAKUWAS ako gikan sa halawom nga pagkatulog. Mihaguros si Airrah, ang binuhi nakong iro, paingon sa gamayng garahe. May laaw diay nga iring nga nasaag didto. Nakuyawan ko. Nasayod na ko unsa kamangtas si Airrah sa iring. Wala pay iring nga nakasulod sa balay nga migawas nga buhi.

Sa akong pagpasiga sa suga, nakasilaob na ang kasuko ni Airrah. Nanggataw na ang iyang bangkil, ang iyang lawas ug kusog nahiusa na sa hukom sa usa ka kriminal. “Airrah, ayaw, uy... maluoy ka anang iring!” Apan wala siyay nadungog. Wala. Ug dili ko siya maduol. Niadtong mga gutloa, dili siya mabadlong bisan sa Diyos.

Buot moipsot ang iring gikan sa hinanaling kamatayon. Nahabisungbisong siyag pangita og kakapyotan. Apan ulhi na ang tanan kay naalkanse na siyag usa ka pitik sa taknaan. Nababha ang iyang luyo dihang naabtan ni Airrah sa unang arangkada sa pag-atake. Nabutalid ang iring sa usa ka eskina. Giabibahan si Airrah sa mikagay nga pinundok nga mga botelya. Ang iring wala nay mahimo kondili ang pagsukol. Ang pagsukol mao ang kataposang depensa sa tanan; mao ang apirmasyon sa pagpreserbar sa personal nga eksistensiya sa usa ka linalang. Kay walay talawan kon dili na kita makadagan. Walay dili mosukol atubangan sa kaugalingong kamatayon.

            Apan ang killer instinct nga gibatnan sa usa ka iro nakahinayak na. Wala lang siya magtagad kanako. Andam nang makigkamatay. Sukol lang kon gusto nimo, pero di tika buhion! morag maoy mensahe sa linihokan sa akong binuhi. Nanghilam-os si Airrrah sa kinawrasan. Apan ang iring wala sab mahitsura. Nagkaligiray sila sa mangtas nga sambunot. Giwisi-wisi sa iro ang iring hangtod nga kini nagpabatal na lang nga naghingutas, daw naghangyo kanako nga siya luwason gikan sa hinanaling kamatayon. Apan wala koy mahimo. Ilawom siya karon sa teritoryo sa kamangtas ni Airrah.

            Nagdaghong ang iro sa dihang gipahamtang na niya ang final blowsa kamatayon. Misulirat ang mata sa iring. Mituyhad ang iyang lawas. Ug ang hinulamang kinabuhi sa usa ka mananap nasaksihan kong nahiplos sa tumang kakalma. Sama kakalma sa malumong kaadlawon.

            Giapongan ni Airrah ang iyang biktima. Walay kaluoy sa iyang mga mata, walay pagbasol. Iya kining giapongan samag nagtugyan og halad sa iyang diyos. Nakonsensiya kaha siya sa iyang gibuhat? Nganong dili niya madawat nga adunay iring sa kalibotan? Kon tutokan nako ang iring, wala man koy makita nga may timailhan nga usa kini ka daotan. Tinuod, mangawat kinig inun-onan. Apan kini nagpaila lang sab sa atong kayamhangan. Nangulipi lang tingali si Airrah sa iyang teritoryo. Apan wala bay luna sa hustisya ang si kinsa nga masaag sa dili niya teritoryo? Dili ba mapasaylo ang usa nga nakalapas?

Tingali, mao ni ang nakalahi sa tawo ug mananap. Mopatay ang mananap nga walay malisya. Ang tawo mopatay tungod sa kahangol ug kaburong. Husto kaha ang mananapon nga gihimo sa karakter nga si Anton Chigurh sa nobelang “No Country for Old Men”ni McCarthy kansang batasan sa pagpatay og tawo wala ray kalahian sa pagpatay og baka?

Bisan giunsa nakog tawag ang iro nga pasudlon, wala lang siya mokihol. Mibalik ko sa sulod nga walay tingog. Nahilom ang kaadlawon. Sa akong hunahuna, kon mosulod na siya, akong tan-awon ang iyang mga kinawrasan— mga kinawrasan nga kataposang sayaw sa kamatayon sa usa ka iring.

Apan sa dihang misulod na si Airrah, namatay ang mga sugang dagitabnon nga samag sinugdanan sa ngilngig nga dula sa tablado diin ang pagpawong sa mga suga makapadugang sa kakulbahinam sa mosunod nga mga esena. Mikalit og kahilan ang kaadlawon. Mao ray madungog ang halhal ni Airrah sa kangitngit nga nagpahuwas sa iyang kapungot sa iring. Buot siyang magpasapupo kanako nga sama sa anak nga nakakitag sinumbagay sa gawas ug nagpalaban sa iyang amahan. Gihiram nako sa kangitngit ang iyang nawong. Natuyamok kini sa kinawrasan. Ako siyang giiwagan sa kandela. Pastilan, nabitas ang usa ka parte sa iyang dunggan ug milagro lang tingali nga wa siya mabulhog. Bati na kag nawong, Airrah! Di na ko mo-kissnimo. Di na tika love.

Sa kangitngit, gisulod nako sa bolsita ang nawatas-watas nga lawas sa iyang biktima. Mogawas ko. Ihatag nako sa mangadlawong mga basurero sa sentro ang patayng lawas sa iring.

SA nagkuros nga karsada sa sentro, gipaabot ko nga molabay ang trak sa basura. Bugnaw ang patayng lawas sa iring sulod sa bolsita. Bugnaw ang mangitngit nga kaadlawon. Bugnaw ang panaghinabi sa mga drayber sa traysikol nga nag-estorya labot sa ilang panginabuhi. Dili ko matataw ang pipila ka tawo nga nagbadhas-badhas sa dalan. Alas tres pasado pa lang sa kaadlawon. Kon si Kristo mobalik niining mga orasa, upat lang mi sa eskina nga makasaksi sa Iyang kahimayaan.

Kadugay man nga milabay sa garbage compactor truck? Sa kaadlawon, mas maayong maoy bitbiton ang bolsita sa pandesal, dili kining patayng lawas sa iring. Nangilog-kilog ko sa akong nahunahunaan. Baya namag adunay mga batang latagaw nga mangayog pamahaw ug hialaan nga sobrang pagkaon kining akong gibitit.

            Unya mikidlat ang usa ka makapakitbi-sa-atay nga kahayag. Mikalit og kahayag ang kalibotan. Gisundan kini sa matang sa hugan-ob nga mora bag may nahutba nga parte sa kalibotan. Unsa kadto? Ang lugan-ob ug hait nga kahayag nagagikan sa dalan habig sa akong tuo. Nahaanod ko sa nagdinaganay nga tulo ka drayber sa eskina, tanan namong nawong ug lihok paingon sa gigikanan sa mikanap nga buto.

            Ug maoy nakita nako ang kamagwangang bul-og sa tubig nga kusog nga nanubay sa dalan nga nagtangag sa unang hut-ong sa mga biktima— mga motorsiklo, kotse, traysikol, tawo, ug unsa pa diha nga mahimong maanod— nga giabayan sa mga daghong sa pakiluoy Airrah, ayaw na tawon, maluoy ka anang iring, wa nay ikasukol nimo, uyug may nabati kong nagkanayon, hala, ang dakong tangke sa tubig atbang sa Hershey’s Furniture miulbo kay morag wa na kadaog sa presyur sa tubig Airrah, uy, hunonga na nang imong kamangtaspagtawag mog ambulansiya, dali, dali, tabanga to ninyong babaye, ohhhluoy kaayo ang iring ba, pagkuhag mo didtog tubig kay atong buboan aron mahuwasan nis Airrah sa kahinayaktawga ninyo ang taga reskyu kay morag naay daghang patay ug samaran di na tika love, Airrah, kay kriminal ka, mopatay kag iring, di na tika isuroy mabuntag buanga ka kay mangtas man diay ka kaayosus, kinsa man kaha tawoy enhinyero anang tangkeha, uy, nganong naa man sad na ibutang nang tangkeha sa sentro sa Muzon nga kadaghan sa puydeng butangan anang mananapa nga kanang layo ras disgrasya kon mopalpak ilang trabaho husto na lagi, Airrah, patay na nang iring, wa na maglihok, kriminal kang dako, gipatay nimo ang linalang nga kawras ray ikasukolsusmaryosep, ang tubig nga maoy atong kinabuhi mao man sad diay ang atong mamumuno karon nga napatay na kana nimo, imo nang kaonon? luslos nimo, imo ra nang gipatay nga way rasonunsa kaha intawoy nahitabo adtong mamairay og gabas, sundang, ug tigib dihas atbang adtong tangke…

            Ang ngiyaw sa mga ambulansiya, bombero, ug patrol sa kapolisan maoy pasiunang bakho pahinungod sa mga nangamatay. Ang nangamatay ilubong. Ang mga samaran maghunad sa ilang mga samad. Mao lamang kana, unsa pa man diay. Kutob ra diha. Si Anton Chigurh. Si Airrah. Ang tangke sa tubig. Kitang tanan gikulitan nag epitapo sa Ninth Symphonyni Mahler. Ug daghan pa kaayong kaadlawon diin ang pamukway sa kamatayon atong masaksihan nga wala na magkinahanglan og rason ang tanan. Wala masayop si Maupertius.

            Ug wala na sa akong kamot ang patayng lawas sa iring.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines