ang maravilla sulod sa udtong tutok

(tubag sa balak ni Jae Magdadaro) 

Naabot ko dinhi sa Maravilla, sa takna 

nga ang kahayag dili ra usa. Gipino-pino kini 

og makadaghan sa wala pa kini gipanghagtak 

sa yuta, sa tubig. 

Ang ngisi niadtong bata, usa ka tipaka, 

uban adtong sayag nga buko-buko 

sa dalaga, ug makita diha sa kada lugas sa balas. 

Di angayang usbon ang grano sa balas kay 

diha niya kanunayng itandi ang gidag-hanon 

sa mga bituon. Kinsa bay nanag-iya 

sa utlanan niining kaanindot? Kana ba siya 

kinsa karong taudtaod himuong 

butones ang pikas nga bulan, dili 

ilahos og taod sa bisti sa kagabhion? 

Ang kagawasan mao 

ang akong pagpasiga og balik sa mga tipaka 

sa kahayag nga nangapawng samtang 

ako naglutaw. 

-- KENNETH MICHAEL M. BABA 

Borbon, Cebu, Philippines

duha ka balak kabahin sa mga dili ingon nato

Tambaluslos 

Tungang gabii, sulod sa lasang, 

iyang gitukob ang dalan 

nga akong agianan. Ug mikalit 

kangiob ang akong kalibotan. 

Nawala ang dalan, kay naa nas 

sulod sa iyang tutonlan. 

Nahinumdom ko sa tambag 

sa mga katiguwangan. 

Akong gihukas ug gibali 

ang akong sando ug purol. 

Ug siya mibuhakhak— 

may gani dili siya wakwak! 

Tikbalang 

Batiis ug ulo sa kabayo, 

lawas ug bukton sa tawo— 

among puthawng ganghaan 

iyang gisigingsiging. 

Sa sulod sa akong kuwarto 

nanglili ko sa bintana 

kay lagi nakamata tungod 

sa iyang kasikas sa gawas. 

Apan ako ra man diay 

ang nakamatikod. Tulog 

ang tanang tawo sa balay. 

Gidaman ba ko niya, o hubog? 

 -- RALPH SEMINO GALÁN 

 San Juan City, Metro Manila, Philippines

huboa ang akong pag-inusara

Tangtanga ang pugong
Sa imong buhok dayon 

Buhii ug pasagdi nga

Mahagbong sa akong nawong

Sama sa bituon nga
Midunghay sa kagabhion, 

Natagak ug gidulgan

 Sa gainusara nga buwan.


 -- RODELIO BARELLANO
Caloocan City, Philippines

aduna ko’y balay

Kaniadto 

Nga wala pa nila putla ang punoan 

Sa bayabas hangtod wala na’y nahibilin 

Nga duga sa iyang alimyon; kaniadto 

Nga wala pa nila gisukod 

Ang matag kwadrado sa yuta, 

Gituok nila sa matag suok, nisangpot 

Sa kawad-on; kaniadtong wala pa 

Milurang ang bagyo ug gitagana 

Ang sanga sa kaymito, mikiyod 

Sa bintana, nakighagwa sa delubyo; 

Kaniadtong wala pa gipugngan 

Ang katam-is sa nangka ug 

Nagpunay ang iyang pagsanay 

Kaniadtong wala pa mabugto 

Ang mga kwerdas sa bungbong nga 

Maoy buhing saksi sa mga huni ug 

Katawa; kaniadtong wala pa 

Ang eklipse sa adlaw gitahi 

Ang mga kurtina sa iyang anino; 

Kaniadtong wala pa magpangita 

Ang bata sa kalipay, modakop 

Sa kahangop kon unsa 

Ang lintunganay ug kayano; kaniadto 

Nga wala pa madani si Whitey sa hilo 

Nga gitagay hangtod gasusapinday siya 

Ngadto sa iyang lubnganan didto 

Duyog sa mga ugat sa mabungahong 

Bayabas, tinuod, aduna ko’y balay. 

Kaniadto.

-- MALOU ALORRO 

Cebu City, Philippines

sapa sa panalangin

kausa o kaduha ka man 

motaak sa tubig dinhi 

sa sulog nga dapit man 

o sa linaw nga likoanan 

sa ting-init man o sa tingtugnaw 

mao lang gihapon kini 

ang sapa sa imong pangandoy 

kausa o kaduha o kausa 

ka gatos mo man kini damgohon 

sa katulog o sa kahigmata 

o sa alimungaw 

magpabilin kini nga mao 

ang likoong dalan 

sa imong pangindahay 

kausa o kaduha o kausa 

ka gatos o kausa 

ka libo mo man kini hubiton 

isip pasiuna sa pangamuyo 

o sa pagpakaaron-ingnon 

hangtod sa hangtod ikaw 

ang tag-iya niini ikaw 

ang adunay katungod 

sa pahimulos o pasipala 

taman sa katagbaw 

niining subhanan 

sa imong lawas ug kalag 

diin moabot ang panahon 

nga dad-on mo siya dinhi 

siya nga imong gibawi 

gikan sa bangaw 

aron sa makausa pa 

bunyagan mo siya 

kausa ka gatos o kausa 

ka libo o kausa ka gatos 

ka libo ka higayon 

ubos sa sakdap sa antulihaw 

bunyagan mo siya 

sa imong kahigwaos 

bunyagan mo siya 

sa yapayapa sa alibangbang 

sa imong kahidlaw


 -- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Metro Manila, Philippines

‘the persistence of memory’

Sulod niining kuwadradong disyerto nga lubnganan sa mga engkanto, may naukayan akong dokyumento nga nagpamatuod sa pormula nganong itom ang atong mga anino. Taliwala sa balisbisan sa gipanglabayng tipaka sa kinhason ug gipang-ulod nga mga mata sa tikarol, adunay irihis nga layang sanga nga may gisab-ilayng lanay nga taknaan. Sumala sa propeta nga walo ang mata, kini gipanag-iya sa bungotong pirata nga, sama nako, napriso sa iyang beranong damgo. 

 -- LEONEL QUILLO 

Malalag, Davao del Sur, Philippines

pahinungod kang papa ug mama

Ayaw’g ilabay sa sapa 

ang gihimo nakong bangka, 

gigama sa papel ug sa mga titik 

nga nagtiniil. Gikan sa gadugo 

nga kasingkasing nga 

nagbitay sa tumoy sa saging 

diha sa nataran, haw-ang 

sukad inyong gibiyaan. 

Ayaw ibalhog sa basurahan 

ang gakalapok nga mga kaang, 

haom sudlan og mga sugilanon 

nga nanggitik nako kaniadto 

sa dihang ang yuta nga 

nanamkon nako nibuka 

hangtod igong gilamoy 

ang mga katawa ning kalibotan. 

Karon, bisa’g unsaon nako 

pagsangpit ninyo, sige lang kon

dili mo motubag aron sa gihapon 

madunggan nako sa agik-ik 

sa langit bisan pa’g giputos 

sa kangitngit. Tipigan 

ug pagatam-ison pod unta nako 

lakip ang kabangis sa mga balod 

nga inyong gitulod uban 

sa akong panganod, gatipun-og 

sa mga dalugdog samtang 

makalumos ang unos duyog 

sa danguyngoy sa mga langgam 

nga wala’y sangang mabatogan 

bisan taliwala ning kalasangan. 

Kini diay ang kasakit. 

Kining kahikurat sa isda 

nga nahaw-as sa sapa 

nga danlog sa lumot hangtod 

karon dinhi sa atong nataran 

nga haw-ang lang gihapon. 

 -- MARIA VICTORIA B. BELTRAN 

Cebu City, Philippines

kan euclid pagsukol han kaburut-on

Diri an dupa 

o, an biksal 

o, an metros 

an maaram han sukol 

han hirayo o, hirani. 

Diri an kilohan 

o, an bahayan han duyan 

o, an timbangan 

an makakasukol 

han kabug-at o, kagaan. 

An kaburut-on la 

asya la an makakasukol 

han kun ano kahirayo an hirani 

ug kun ano kahirani an hirayo 

o, kun ano kabug-at an magaan 

ug kun ano kagaan an mabug-at. 

Ug an kaburut-on 

ambot kun masusukol. 

 -- VOLTAIRE Q. OYZON
Tacloban City, Philippines

kunotasyon

“Nagplano ko nga kontakon si Vicki Bello?” 

matod ni Tantan. “Para unsa man?” pangutana pod nako. 

“Para mapugngan ning akong edad,” niya pa, ug sa dihang 

gisumbalik-pangutana nako ang iyang rason, wala siya 

motingog. Mipadayon ko: “Kon gusto kang mapugngan 

ang imong edad ug mawala ang imong mga kunot, 

balik ngadto sa sabakan sa imong inahan, niadtong 

panahon nga birhen pa siya, wala pa madalaga, 

nagdula pa'g takyan ug nagtuo pa nga ang tag-iya sa itlog 

mao ang imong amahan.” 

-- JON R. SAGUBAN 

Iligan City, Philippines

anuos sa kagabhion

Natapos na ang panihapon. 

Sa kangitngit, ang awit 

sa mga gangis ug wati miduyog 

sa karaw sa mga sarting plato. 

Gisindihan ko ang sugaan sa altar. 

Bugtong saksi ning kamingaw 

ang rebulto sa santos. 

Pagkatahom. Pagkabalaan. 

Samtang naghigda sa banig, 

inanayng giguyod ko

sa damgo ug diha-diha dayon

Nalimtan ko sa kadiyot 

ang panuhot sa pakigbisog. 

Antos lang, ingon sa santos. 

Ang kabos ug dinaogdaog 

kanunayng bulahan. 

Hinay-hinay, ang anuos mikaylap, 

mitapot sa akong lawas, 

misulod sa akong ilong dayon 

naluya ko, nalipong. Apan, 

nakalingi gihapon ko 

sa altar. Ang rebulto sa santos 

nagpabiling dan-ag bisan pa’g 

nabulit na kini og anuos. 

Nangitom 

ang santos, 

ug nagpabiling 

gangisi. 

 -- PAUL RANDY GUMANAO 

Koronadal City, South Cotabato, Philippines

ang kalibotan sa covid-19

Nagtapok ang mga layang dahon sa tugkaran. 

Amang ang awit sa lumalabay nga mga langgam. 

 -- JOJIE E. OGAOB 

Barili, Cebu, Philippines

di tanang gipugas binhi

Ipugas daw ang usa ka kumo 

nga bugas sa banika, siguradong dili 

mabuhi; dugokon ra kini sa mga insekto, 

hakoton ra sa mga kugihang hulmigas… 

Kon sa gipatubigang hagna nimo 

isabod ang pipila ka kilong bugas, 

wala’y mogitib; gani bisan mayang gutom dili 

 molingi kay dili man kini ang tipasi… 

Pagsabwag hinuon og sinako; 

ayaw ang pipila lang ka kilo kay dili na 

makapanurok sa tiyan nga nagdaguok; 

wa ka'y mahagdaw bisan subing…

Karon kadtong napugas na, 

kadtong imong gipayayongan padung 

sa imong kahon, paspas nga migitib ug 

nanguhay bisan wa’y yuta’g tubig… 

Ug Imong mabantayan nga 

gisugdan na pag-isip ang kada lugas, 

ug sugod karong adlawa hangtod sa 

adlaw nga Imong pili-on: 

kadtong wa’y pu-as nga nag-inihap sa 

mga lugas nga gipugas apan dili binhi. 

 -- CARL B. MANTUA 

Baybay City, Leyte, Philippines

tigmo: “kabayo ni adan dili mokaon kon dili kabay-an”

Kudkoran ra’y nasayod kon asa kutob ang kutaw sa bagul- 

Bagol. Nasiak ang bungbong diin miunay ang usa ka amahan 

Pagparok sa iyang agtang, ug dayon mitingsi. Sa tingtakdol, 

Dayag ang kay-ag nga toril tunga sa iyang duha ka dunggan, 

Daw gikagis sa kilat. Gatulilik pod ang hangin, gakuraw  

Sa buhok sa iyang masuso nga naughan sa iyang laway, 

Nahinanok sa kakutas sa uha kay dili na intawon mapukaw 

Ang iyang asawang hubakon. Gasiga ang mata. Gatabisay 

Ang dugo sa ngabil, napaksit sa halok sa manglulugos. 

Kining banay nga lumad sa awaaw nga dapit sa Bukidnon, 

Wala modayon pagbiya sa ilang payag bisan namutos 

Ug andam molugsong uban sa mga silingan nga gapanon. 

Gawarawara ang tawo-tawo sa humayan, basin baya’g gaagni 

Sa gakabayo nga mopahuway na pod unta sa puol niyang ani. 

 -- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

field trip

kang Ranie 

Ang dagat mihunos na usab 

ngadto sa iyang kinauyokan-- 

usa ka babaye 

nga nag-amoma sa iyang sabakan 

pinaagi sa kalimot; 

may baho niya ang basang hangin; 

atong masimhot ang iyang gininhawa 

ang iyang bat-ang 

niining lamakan. 

Lapokon nga dapit 

nga atong gibisitahan.

Atong gidugkat ang mga itomong butang 

nga nalubong sa baha-baha;

mga salin sa gubat, 

salin sa pinuy-anan niadtong mga nanglalin, 

mga puthaw nga bali, 

kuptanan sa samin, tiyan sa kaha, 

ug mga kinhason nga hinulmahan og dahon 

sa kibhang nga nawong, 

ug usab, may pikas nga pako sa anghel. 

Ato silang gihinol gikan sa pagatpatan, 

gipasihag sa adlaw aron hiilhan 

ang mga hugis, mga porma sa lapok.

Ato silang ginganlan sa kahinangop, 

kining mga biniyaang bukog, 

sa dihang misanap ang kahimungawong, 

ato silang gibakwi 

balik ngadto sa lilo 

sa katahom ug kasakit 

aron atong kaawitan. 

 -- ESTER TAPIA 

 Nordrhein-Westfalen, Germany

mouban ko nimo, gudrid!

Gusto sab nako layagon 

ang asul nga kangitngit 

sa dagat paingon sa Vinland.* 

Bahala na kon kinahanglan 

pil-on o putlon pod nako 

kining taas nakong 

palda aron dali ko 

makalukso sulod-gawas 

sa lulan natong barko. 

Ang akong bana 

nakahimo na og 700 ka 

mga balak-sulat. Igo na daw 

makahapuhap sa tanang 

kahadlok, kalaay, 

kamingaw sa akong 

paglawig. Humana sad ko 

og ampo. Sigurado ko 

karon na ang higayon. 

Ang anino 

nakong mga damgo 

andam na sa tanang 

dagat, yuta, langit. 

* Vinland: lugar sa North America nga napalgan 

sa mga Vikings niadtong 1000 AD. 

 -- DELORA SALES - SIMBAJON 

Butuan City, Agusan del Norte, Philippines

panaw sa pag-inusara

(alang sa langgam nga nawad-an sa iyang salag) 

I. 

Giliraw-liraw ko ang akong mga mata 

sa palibot pikas tampi; nianang nahubsang sapa 

mga binuhat gikan sa akong gusok.

Wala sila diha, hain sila— 

II. 

Gitadlas ko’g lupad ang dapit sa mga ermitanyo--

mga bungotong nagkupot sa ilang kahimanan.

Diha’y mitando apan maangkunon ang ilang mga tutok.

Wala sila diha, hain sila— 

III. 

Mipadayon ko’g lupad luyo sa kilumkilom 

sa di maihap nga mga isla, sa nangapusgay nga mga balod.

Luyloy ang akong mga mata; gaan-bug-at ang akong mga pako. 

Wala sila diha, hain sila— 

IV. 

Sa akong pagpauli mingduaw ang uwan 

sa huyohoy. Nag-inusara kong nagsud-ong 

nianang dakong kahoy sa kinabuhi, napukan.

Wala sila diha, hain ako paingon. 

 -- JOVANIE B. GARAY 

 San Isidro, Davao Oriental, Philippines

pagpuasa

Gikan gibutang nako ang bahaw 

ug ang mga bukog sa lawganan, 

gitaghoyan nako ang iro. Niduol ni, 

nisimhot apan nitalikod, nipalayo 

ug nihangad daw giyarok ang buwan, 

niagulo...

 -- JEFFERSON DEL ROSARIO 

Danao City, Cebu, Philippines

sa panahon sa pandemya

(Usa ka Villanelle nga Natakdan sa Virus)

Samas dagat lawom ang akong kasubo, 

Bili sa tawo barato pas ginamos; 

Karong panahona kinabuhi mugbo.

Mahal palaliton, way makaon kabos, 

Ila intawong pakigbisog way pulos; 

Samas dagat lawom ang akong kasubo. 

Daghang igat ug burikat nga namabdos 

Sa mananabang gapatangtang og fetus; 

Karong panahona kinabuhi mugbo. 

Mga gamhanan way kaluoy sa ubos, 

Gamay rang bikil diretsos panimalos; 

Samas dagat lawom ang akong kasubo. 

Ang katilingban puno na sa kapit-os, 

Way bili ang baratilyo ug pabonus; 

Karong panahona kinabuhi mugbo. 

Ug sa pagsabwag aning corona virus 

Sa kalibotan, daghang bag-ong pag-antos! 

Samas dagat lawom ang akong kasubo; 

Karong panahona kinabuhi mugbo. 

-- RALPH SEMINO GALÁN
San Juan City, Metro Manila, Philippines

sierra madre

galumba ang mga adlaw
tadlas niining nagbuntaog

galangaylangay nga kamingaw 

amang nga huyuhoy 

maoy misinggit sa awit 

niining kaanyag 

niining mino 

sukad sa imong tiilan 

hangtod sa mga kinatumyan 

ang katahom nga makauhaw 

maangkon ko unta ikaw 

-- RODELIO BARELLANO
Caloocan City, Philippines

ang buaya sa marsh

Ang Buaya sa Marsh 

Ay! Ay! Pagkadako-dako!
    

     Ang Buaya sa Marsh 

     Naghulat sa kangitngit, 

     Naghulat og biktimahon. 

          Ang Buaya sa Marsh 

          Astang siroka! 

          Gipanilok og kaon 

          Bisan iyang mga igsoon.

                 Ang Buaya sa Marsh 

                 Nihabhab pa gyod og bulawan 

                 Pangtunaw sa gipangkaon. 

                     Ang Buaya sa Marsh 

                     Gihugasan ang pula sa panit 

                     Og tubig nga limpyo. 

                           Ang Buaya sa Marsh 

                           Buotan pod ra ba usahay. 

                           Sa niaging Mayo, 

                           Nilamano siya ni Tatay. 

 MARIANNE HAZZALE J. BULLOS
-- General Santos City, Philippines