pahinungod sa bilahan sa pebrero

1.
Hagok sa usa ka masuso. Hangad, ayaw
kahadlok nga maputol ang pisi, o kaha
mabali ang kumingking sa punoan sa duldol
diin gatabyog, galaylay ang hangin sa gabitay

nga duyan. Ay, kasingkasing! Ang makasawo

sa iyang pagkahagbong mao ra katong takos
mopalapad sa wanang sa iyang mga bukton
ug andam mosagubang sa gibug-aton anang
usa ka gakos. Na hala, angkona kanang uha.

2.

Sa una, ang atong aping usahay magkampat
sa sip-on. Pastilan, kanunay bitaw makurat

atong mga ginikanan. Mora’g sila nasayod
daan nga dili ra ngabil nato ang maumod

puhon. Dili lang utitoron ang atong halok.
Hadlaon pod ta sa halas pagtilaw sa lapok.

3.

Pasagdi ang paghay-ad sa duha nga gaduso
sa panganod diha sa duldol ilawom sa unlan,
gisaw-an sa ilang hubo nga pagkahimugso.


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

segurista

umang nga gakamang kanunay
dala-dala ang iyang balay-gamay
kay hadlok masunog ang baybay

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

sa atong pagpanughit, paminaw

Sa atong pagpamupo og bunga
Ayaw katingala nga adunay kuhit ang uban–
Ayaw pangutana kung diin ni gikan
O nganong gitagaan sila sa tag-iya sa kahoy.
Ayaw silag samoka sa imong pangutana
Didto panginano sa naghatag.

Samtang nanughit sila
Sabta ang hinungdan
Ngano nga di gyud mapuno
Ang atong sako–-
Tingale buslot ni
O kaha kung maneguro lang tag ato
Makatigom-tigom tag
Sarang natong malukdo.

Akong tatay may pahinumdom
Nga kung mamupo og bunga
Sa bisan unsang matang sa kahoy
Unahon pagpungil ang makab-ot
Di mag-apura paggamit og kuhit
Kay ang panughit nagkinahanglan
Og kasinatian sa arte sa paggunit
Di ni mahimong dalion o pugson.

Ayaw panghingampa--
Lapad kaayo ang landong sa kahoy
Nagsanooy pa kini sa mga bunga.
Di ta angay nga magsikhanay.
Apan tingale paminaw,
Pagkat-on, ug dawata
Nga bisag sama ang gitas-on
Sa atong mga kuhit
Kitang mga namupoay
Di pareha ang gitas-on

Sa atong mga kamot ug

Ang kahabog sa atong pagkinto.

-- TEODOSIA "Dindin" P. VILLARINO

Toronto, Ontario, Canada

still life with girl reading a book in soft afternoon light

Tawgon ko kinig handomanan sa maanyag kong silingan nga kintahay akong hinigugma. Ingnon ta nga niadtong panahona nagpuyo ko sa usa ka gamayng balay sa akong hunahuna, diin sa imong pagsulod ang una nimong makita mao ang gisab-it nga hulagway sa usa ka siyudad nga gihakop sa madanihon ug aghop nga kwadro sa pasumangil. Inig-abot sa tukmang oras mogawas siya sa balay ug mopungko sa ilang tugkaran diin ang bermuda bag-o lang gihabas, mosandig sa punoan sa mansanitas, mga mata dili maukang gikan sa mga panid sa iyang basahon, ang gituy-od niyang bitiis milahos nganhi gyod sa tiilan sa akong higdaanan diin ang akong mga mata giyunyonan sa alimungaw. Sa kahilom misanap ang iyang gininhawa sama sa asul nga panapton nga milandong sa dayag apan kanunay lang hikalimtan nga tanaman sa akong pagkabata. Kinahanglan nga dili siya makaalinggat nga nagmata na diay ko, nga tinuoray kong nahinumdom, nga ang basahon nga iyang gikuptan nagbatbat og balikwaot nga pasumbingay mahitungod sa kahaponon nga wa-damhang among gisaw-an. Tungod kay sa dili madugay mapadpad na paingon sa daplin ang mga tinapok nga talan-awon, motuhop sa kwardo ug modahili ipon sa kalibotan diin naghari ang kaguliyang, diin ang idlot nga mga bituon molawig lang bisan asa sila gusto, nagdupa, naghinambid nga nanguros, nagdilaab, way kaluoy.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates

katun kang mat saleh*

Parat ang panagway ni Mat Saleh
Sama sa Barat Puting luwaan
Ang sa ginikanan di molingi
Makaabot unta sa padulngan.

_______________________________
* Katun : tunga malikata, tunga pantun.
* Malikata : porma sa pasumbingay sa mga Tausug.
* Pantun : porma sa balak sa mga Malay.
* Malay : gikan sa pulong Melayu nga usa ka sapa sa

Jambi, Sumatra, Indonesia nga gihugpa-an sa mga pirata.

-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

pangagho

Karong taudtaod
sa pagpamahulay nilang tanan,
mamati ang hangin
sa hinaguros sa imong gininhawa;
motadlas ang pinisik

nga hayag sa adlaw;

mangita kon asa mitipas

ang inalisngaw
sa imong panghupaw.

Ug didto, mapapas

ang tanang hinungdan
sa mga pagpangagho.
Didto, diin maginukdanay,
maglayog, unya

mag-ukob ang mga ngabil

sa kahayag ug dag-om.

-- GINA MANTUA-PANES

Cebu City, Philippines

kulilisi

Ang gabii
maoy hari’ng gamhanan
ning nagpadayon tang
kulilisi.

Ang iyang gingharian
kalibotan
nga gitipokan
sa mga anino.

Ang panyo
nga atong gipasapasa
nagputos
og mga gutlo
nga karon
giitsa ta pagpalayo
ug unya
ilabay lang usab dayon
pagbalik
nganhi kanato.

Ug ang mga berso, ang mga garay
mao
ang atong pagsaulog
sa atong kinabuhi.

(Lupad panyo’ng palaran
panungsong sa kahanginan…)
Kitang tanan
sama sa mga dahon
nga gikutlo
ug gilabay
sa lumalabay’ng hangin.
Karon nia kita
nanaglutaw, nagpaabot
kon asa
ang atong tugdonan.

(Berso pasagad
puyra mangil-ad.)
Bisan
ang inosenti’ng mga pulong
dunay mga sulab
nga makasamad
kon adto modapat
sa husto’ng luna
sa atong balatian.

(Abanining, abaninong
naglakaw sa walay hunong
nagsakit kini si dughan…)
Dunay mga gapasan
nga nagtaroy
sa atong tagsatagsa
ka mga dughan
Ang ilang kahapdos
nga atong gidala
bisag asa kita mahipunta
way pagkahumpay
kay sigihan pagtandog
sa atong
matag lakang.

(Mao na ang katapusan
sa atong mga berso
panyong palaran
itaklap sa ulo.)
Sa mando
sa hari’ng gamhanan
mosunod kita
sa paghuyop, sa pagpamalong.
Dayon
ang atong kalibotan
taklapan
sa panyo sa kangitngit,
sa panyo sa kahilom.


-- URIAS A. ALMAGRO
New Berlin, Wisconsin, USA

diha sa duyan sa gilaayan

Si Godoy tua galaag sa Liloy,
Nanarap og toloy.
Si Juan tua didto sa Manawan,
nananom og pakwan.
Si Pedro larga sa Sugbo
nangitag trabaho.

Ako? Dia ra sa amo,

gikapoy. Tulog-tulog lang
sa duyan, nangitag kapahulayan
gikan nagdamgog kahasngan

sa akong kaulagan.


-- RIC S. BASTASA
Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

ay, inday, undoy!

Buanga ninyo, inday, undoy!
Ayaw na pag-aliwaros
Ayaw kalibog ngano
Nga naay di ninyo matulon.
Ingon gyud tingale ana
Ang kinabuhi
Di na ikapangutana.
Suma, suknaa gud
Ang ibis ngano nga
Di gyud siya magpasipala
Paglamoy og mamsa.


-- TEODOSIA "Dindin" P. VILLARINO
Toronto, Ontario, Canada

uban sa tagak nga mga dahon

Bitaw, morag dugaydugay nang wa makatambong ang mga tinun-an kay nagtipun-og na man ang mga dahon ubos sa landong sa kamansilis sa daplin sa hinayak nga kurbada sa provincial road. Ug sa akong tan-aw dugaydugay na sab nga way sakyanan nga nahiagi dinhi. Kadugay na diay nga wa ko mahibalik. Gamay pa kaayo ko niadto, mga dyes anyos lang, ug taliwala sa kahilom dihay mikalit og ingon nga taliabot na ang among maestro mao nga dili ko angayng mag-alindasay, apan daghan pa kong gustong adtoan ug gustong buhaton ug mao nga dili na makahulat. Unya nadunggan ko na lang nga wa gyod diay moabot si Sir, ug nga sa ngadtongadto wa nay bisag usa ka klasmeyt nga mibalik. Karon, samtang gisulayan nakog tapok ang nagpasad nga mga isla sa dahon, nahanggap ko ang way-kamatayong kahumot sa dugta nga mga butang, klase-klaseng kahumot sigon sa kadugta, diin ang nailawmang bahin umog pa sa kataposang ulan. Dayag nga hagbay nang mipadunghay labang sa kalsada ang yungyong sa mga sanga sa kahoy sa pagkabata, ang pahina sa walang kamot sa kalibotan nga naghambin sa lumad nga pinulongan. Sa akong pagpailawom sa landong nakita ko nga dili na diay ko angayng mahadlok nga adunay til-as nga matagak. Nadoble na ang lindog sa kamansilis ug sinaw na ang iyang panit, nangapungil na ang iyang mga tunok sa ubos nga bahin, unya ang mga dahon dagko na, mas baga, mas sinaw, ug dili na gyod kataptan ni bisan kinsa pang kapid-ag tiil kay ang ilang kalunhaw lugom uyamot ug dili na mauli. Apan dili kinahanglang mag-inusara ko sa paghinlo niining hamugawayng pantaw sa umaabot kay, tan-awa, nagdulong na usab dinhi ang uban, kumpleto o pikas o putol, bisan tuod lagas na, gikan sa sidlakan o kaha sa kasadpan, gikan sa ulohan sa adlaw o sabakan sa bulan o tiilan sa mga bituon. Moabot sila, tagsatagsa, unya magpulipuli dayon mig asoy sa nagkayamukat ug nangagipod nga sugilanon sa among kinabuhi.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates

pantun gikan sa marsiling

Dinhi sa Bus Stop padung sa Kota Raya
Ang bulok sa panit sa mga tawo daghan
Kung ang imong sapin hinulaman baya
Basin sa dalan ikaw pagahubuan.

-- LEO BOB FLORES

Bukit Batok, Singapore

pangutana sa anay

kutkuton nako ang tanan
ari ko magsugod sa gabok
nga kagahapon
nga gitugyan sa tag-iya
sa kalimot

dunot
humok
lami

bisan naanad nako
ani di gihapon ko
kapugong

og pangutana

kon lami man ang kagahapon
nganong gipasagdang madunot


-- JONA B. BERING

Tuburan, Cebu, Philippines

gikan sa colon labyog ngadto sa lorega

Nagkalapok ang agtang sa kilom-kilom,
ug nagkampat ang tinta sa mantalaan
nga gitaklap sa dagway sa gidunggab. Nangatol
ang awom ilawom sa akong ilong. Wala’y gatagad
sa namaligya’g sampaguita nga nanguhit
anang mga nag-alirong sa gahay-ad, gasuyop
sa danguyngoy sa iyang inahan. Ayaw pangutana
nganong buot kong angkonon ang kahinam
sa iro nga gasimhot sa sidsid sa kagabhion
samtang didto sa ilang barong-barong daplin
sa ihawan gapasiplat si Inday Miyat kon
kanus-a mahinanok iyang maguwang. Moikyas
siya ngadto sa baylehan gikan sa iyang hilom
nga pagkaligo. Bag-o pa siyang gidugo.


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

sa tampi sa lake nagawicka

Tingpangatagak. Ning langyaw’ng panahon
Sa langyawng tampi ning dako’ng linaw,
Akong gibantayan ang nangatagak
Nga mga dahon. Gianod. Gidala sa ngamig nga tubig
Agi ning akong nahimutangan. Unya, sa ibabaw
Akong nabati ang nagkasaw’ng mga tingog
Sa nanaglupad nga mga gangsa padulong
Sa ilang langyawanan didto sa habagatan.
Nagkamubo na ang mga adlaw. Panahon na
Sa pagkatagak, sa pagkaanod, sa paglabay,
Sa paglangyaw. Ug dinhi ning langyaw’ng tampi
Ang akong balatian buot mouban
Niadtong mga gianod, niadtong mga nanglangyaw,
Lagbas ning dako’ng linaw, nga daw nagbuklad
Nga palad sa kalibotan nga namuhi
Niadtong iyang mga gikuptan.

-- URIAS A. ALMAGRO
New Berlin, Wisconsin, USA

usa ka hapon sa kota raya

Mao kini ang langob
Nga sama sa naghambin sa tinaguktok sa agos
Sa tubig sa hinagdanan
Sama sa agos sa pantun nga nilutaw
Sa mga balak ni Rendra
Mao kini ang patik sa akong rasa
Nga gipatik sa tunga sa akong bilahan
Ang hulagway sa pangag nga kalabera
Mao kini ang highway nga giingon ni Pramoedya
Gikan Hongkong, Manila, Batam, Singapura ug Kota Raya
Ang nilutaw sa Sungai Bajao gikan sa Melayu
Ang marka sa dila sa demonyo.

-- LEO BOB FLORES

Bukit Batok, Singapore

fantaisie impromptu in c-sharp minor (dason sa usa ka hagawhaw)

“Nagtan-aw tang duha
sa bag-ong subang nga bulan,
ikaw lahos sa imong bintana,
ako gikan sa baybayon.”

Giduyogan sa dagatnong huyuhoy
ang tuya sa umog mong higdaanan
ug sa makausa pa ang atong mga anino
nahilis sa kangitngit. Ug sa kangitngit
gikab-ot mo ang bag-ong subang
nga bulan ug nanudlay. Tinuod, adunay
katumanan ang bakho sa damgo
ug pasiatab sa balak. Tinuod, mahimo
na tang mopahulay: kanang asul
nga panganod maoy atong unlan,
ang akong bintana atong habol, ang balas
sa imong lapalapa mga tipaka sa bituon
niining hamubong gabii sa way-
kinutobang baybayon sa imong kasakit.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates

kaniadto

ang paglabang sa suba kaniadto
sumala pa sa akong apohan
lisod gayod kaayo

gihubo ni tikoy ang iyang purol
aron dili mabasa
ug si inday nga walay panti
gaisa ang iyang sayal
ug si nanay nga nagbitbit
og putos sa iyang ulo
magtungkod sa kawayan
aron dili mapandol sa bato

ug maanod sa sulog
sa daplin sa mga bato

magdalidali silag tikang
kay kuyaw mapaakan unya
sa mga kasag og alimango
samtang nagpasad

ang mga uwang
ang mga kasili

ug ang mga haw-an

pagkadaghan sa sud-an
ang tawo maoy kulang

-- RIC S. BASTASA
Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

taliwala

(sa akong higala nga nanumpa isip American citizen apan
nagtuo gihapon nga wa’y nausab sa iyang pagka-Pilipino)

nagpabilin gihapon ang balilihan
sa iyang kahapsay bisan

gihiwa paglabay sa bitin
diha sa hawan nga duwaanan diin

usa ka bata wala mobiya
bisa'g nag-inusara sa tuya-tuya


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

way lain gawas ang kamatayon

(hubad sa balak ni Pablo Neruda)

Dunay mga lubnganang nanag-inusara,
mga lubong nga puno sa mga bukog nga di maghimog tingog,
ang kasingkasing nga nag-agi sa usa ka langob-agianan
nga mangitngit, mangitngit, mangitngit,
sama sa pagkalunod nangamatay kita padulong sa atong kaugalingon,
daw nangalumos didto sa sulod sa atong kasingkasing,
daw nabuhi’ng nangahulog gikan sa panit ngadto sa kalag.

Ug dunay mga patay’ng lawas,
mga tiil nga hinimo sa ngamig ug hagkot nga yuta,
ang kamatayon tua sa sulod sa mga bukog,
sama sa pag-uwang nga way mga iro,
nagagikan sa mga kampana sa usa ka dapit, sa mga lubong sa usa ka dapit,
nanubo sa umog nga hangin daw mga luha o ulan.

Usahay, nanag-inusara, akong hikit-an
ang mga lungon ilalom sa layag,
naglawig uban sa luspad nga mga patay, sa mga babaye’ng patay
ang mga buhok,
uban sa mga panadero’ng sama kaputi sa mga anghel,
ug sa nanagsubo’ng mga dalaga’ng nangaminyo sa mga notario publico,
mga lungong nanaglayag sa nagtuybo’ng sapa sa mga patay,
sa usa ka sapa’ng tapol,
nagsungsong padulong sa tinubdan sa sapa sa layag nga puno sa tingog
sa kamatayon,
puno sa tingog sa kamatayon nga mao ang kahilom.

Ang kamatayon moabot uban niadtong tingog
sama sa usa ka sapatos nga way sulod nga tiil, sama sa trahi’ng
way nagsul-ob nga tawo,
moabot ug motuktok, sa singsing nga way bato, nga way gisul-ubang tudlo,
moabot ug mosinggit nga way baba, way dila, way tutonlan.
Apan ang iyang mga tunob madungog
ug ang iyang bestida maghimo’g pinugngang tingog, sama sa usa ka kahoy.

Wa ko masiguro, dyutay ra ang akong ningbaw-an, halos di ko makita,
apan kanako daw ang iyang awit dunay bulok sa umog nga mga violeta,
sa mga violeta’ng nangaanad ning kalibotan,
tungod kay ang nawong sa kamatayon berde,
ug ang tinan-awan sa kamatayon berde,
uban sa maidlot nga kaumog sa usa ka dahon sa violeta
ug sa grabe nga bulok sa naglagot nga tingtugnaw.

Apan ang kamatayon molakaw usab ning kalibutan nga magsul-ob
sa bestida sa usa ka silhig,
nagtilap sa salog, nangita’g mga patay’ng lawas,
ang kamatayon tua sa sulod sa silhig,
ang silhig mao ang dila sa kamatayon nga nangita sa mga patay,
mao ang dagom sa kamatayon nga nangita sa iyang hilo.

Ang kamatayon tua sa mga tihiras:
sa bunolong mga kutson, sa itom nga mga habol,
nagpalabay sa iyang kinabuhi, ug unya mobuhagay sa usa ka bulhot,
usa ka bulhot sa ngitngit nga tingog nga moburot sa mga hapin,
ug ang mga kama mopadulong nga nanaglayag ngadto sa dunggoanan
diin didto nagpaabot ang kamatayon, nagsul-ob sa sapot sa almirante.

Gihubad ni:
-- URIAS A. ALMAGRO
New Berlin, Wisconsin, USA

ang balaod nga naglangkob sa tanang butang

(hubad sa Iningles ni Wendell Berry)

1.
Ang kagawasan sa panganod anaa lamang
sa pagkuyog sa hangin.

Ang kagawasan sa ulan anaa lamang
Sa pagkatagak.

Ang kagawasan sa tubig anaa lamang
sa paghiusa,
pagtipon sa bul-og paingon sa ubos,
ug pag-alisngaw paingon sa langit.

2.
Sa balaod anaa ang kapahulayan
kon gihigugma mo ang balaod,
kon sudlon mo kini, samtang nag-awit,
sama sa tubig nga naglumpayat paingon sa ubos.

3.
O kaha ang awit mao ang tinuoray nga balaod,
ug kinahanglang mosulod ka nga nag-awit;
wala kiniy laing pultahan.

Kini ang banggiitang koro
sa mga parte. Ang bugtong kalapasan
mao ang pagkatibulaag.

4.
Ang tanang nag-ambahan pag-awit
hipalgan, sila naghulat sa pagbalik
sa tanang nangawala.

5.
Sugata kami sa hangin
ibabaw sa tubig,
nag-awit ang mga gitgit.

Sugata ako, sugata ako,
awit pa sa tamsi,
dinhi dinhi, dinhi, dinhi.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates