sonanoy: mga hinayhay sa washing machine ug dryer

Puti nga hinayhay kaulay gyod ahay

Gugma nga hamili lunsay nga pagbati

Sulundong pagpili kaputli sinati

Kalag nga mahapsay mopanawng hayahay

Pula nga hinayhay dugo may gisablay

Lubasan nga kaisog di gyod matarog

Bayaning sapnay kinabuhi gitalay

Bantilis nga subok malig-on ang barog

Hinayhayng maitom tanlag may gigutom

Sa hilay nagbulad ulipon sa sulad

Mahugaw nga kalag sa budhi naghulad

Anino sa dag-om diwa may gitumtom

Sa Iyang hayhayan may mga hinayhay

Kita kitang tanan mga sinablay ay

-- MELQUIADITO M. ALLEGO

Palm Harbor, Florida, USA

pagsunod sa badlis

1

Badlisan ni Tatay og lapis 

ang gipahigdang plywood

nga ubayan kanunay 

sa eskuwala kun di ba kaha 

ruler aron kuno wa'y sami, 

tul-id ug dili manobra 

kun mokuwang ba hinuon 

sa di pa niya hukman 

sa gabas ang mga gilatid 

nga kuhaon ug pormahon.

Ayohon niya'g siplit ang hiwid 

ug kurba sa kahoy, labtikan 

sa pitik ang balikog, adlipan 

sa sundang ang dagkong 

siwil, putlon ang gibukbok 

ug duna'y anay. Unya, 

sepilya na ang mosentensiya 

sa pagpahamis sa mga buko, 

pagtapan-pauoyon sa di 

malikayang ambihas, 

paghilot sa mga bungi-bungi,

pagpanipis sa baga 

aron mouyon kini sa tinabas. 

Iya dayong tandi-tandion 

ang gidak-on ug gitas-on

sa mga naputol ug nahinlo. 

Iyang sukod-sukoron kon 

unsa ang angayang pareson 

kay dili tanan mag-uyon, 

dili tanan mohaom ug 

kinahanglan pang alalayan 

niya sa tigib aron takdoon 

ang sukwahi, hipnoon 

ang misipyat ug tabingi.

2

Niadtong bata pa mi, 

ako lang ang gahi tudloan 

kon unsaon pagkat-on 

sa iyang pamanday, 

kon nganong kinahanglan 

nahong mahibaw-an 

ang patakaran sa sepilya, 

surutso, lansang ug kahoy 

nga hanas nang gibansay 

sa akong mga igsoon. 

Kanunay ko niyang sukdon 

sa pitik, metrosa ug tunton: 

maoy sagad nga hinungdan 

sa akong samad nga wa ko 

mahibawo kon unsang 

samara ang dugayng naayo 

ug kon unsa ang nagpabilin 

ngutngot kay motipas 

man ang ngipon sa surutso 

sa gipasubay niyang badlis 

sa gigabas nakong tabla. 

Madukdokan ang akong 

tudlo kon pugson ko niya'g 

palansang-- unsaon nga 

mopingis man ang akong 

karkulo sa tayming 

ug gibug-aton sa martilyo.

Kanunay ko niyang 

eskuwalahon aron mouyon 

sa gikutay niyang timaan. 

Kon way alibyo ang balaod 

sa linya, abyan ko niya'g 

metrosan aron iyang 

mabanabana ang tumoy 

ug utlanan sa akong 

pagka tawo ug gidamgo. 

Nganong di man ka kasunod? 

ang di nako malimtan niyang 

pangutana. Galisod ko'g pasabot 

niya kaniadto nga lahing 

matang sa pamanday 

ang gibadlis sa akong palad, 

lahing martilyo ug gabas 

ang uyon nga timbangon

ug latiron sa akong mga tudlo.

3

Paglabay sa pila ka bagyo

ug uwan, wa nako damhang 

hilom kong nakat-on 

sa gitudlo niyang pamaagi: 

hanas na ko sa pagbana-

bana sa gitas-on sa berso 

sa suwaton kong mga balak, 

kabesado na nako 

ang gibug-aton sa kahilom 

lakip na ang pagtugkad 

sa hagwas mga bituon

ug danguyngoy sa lasang 

sa daman ug kahigwaos,

lantip na ko sa paglimbas 

sa mga lingig sa bulok,

anad na ko sa pagsepilya 

sa mga hagashas 

nga hulagway sa di 

malikayang sugilanon.

4

Di kaha ni mohuot 

sa door jam? sugat niyang 

pangutana dihang miduol ko

samtang padayon niya

nga gipandayan og bag-o 

ang among karaan ug 

gabok nga pultahan 

nga mora ba'g ang iyang 

gibuhat mao ang pagsuta 

sa kalainan, pagsukod 

og balik sa nakalimtan, 

pag-usob sa naandan.

Tay, dili ka pakyason  

sa gisunod mong badlis. 

-- NOEL P. TUAZON
Dauis, Bohol, Philippines

tigulang nga magtiayon

Talisalop nga kahaponon.
May dyutayng' kahayag
nga milusot sa kadahonan.
Sa akong pagpauli
akong nalabyan
ang tigulang nga magtiayon
nga nagtupad sa ilang balkon,
hinayng' nagtuyatuya
sa ilang daang liyaliya.
Ug nahinumdom ako 
niadtong mga dahon
nga kanhi sa akong pagkabata
akong gipigsa taliwala
sa mga panid sa akong libro.
Kay misantop man kanako
nga kadtong magtiayon
duha ka milungtad nga dahon 
nga gipigsa sa mga panid 
sa libro sa panahon.


-- URIAS A. ALMAGRO
New Berlin, Wisconsin, USA  

taliwala sa habagat

Pastilan, Ma, sakto gyod diay

nga nagpalit ta'g napu' ka planggana

ug wa nato gibalibag 

ang mga sudlanan sa lamaw kay, hala, 

tan-awa! Nagtyabaw sila sa kalipay

samtang ang gaagas nga ulan daw

nagdula diri sa atong panimalay.

Basin sila ra'y motudlo nato unsaon 
nga wala'y mausik sa pagsapnay. 

-- SHERLANE KATE T. LALUNA

Sibonga, Cebu, Philippines

haiku: tulo ka tinagsip nga huni puli sa nahanaw nga harana

1. Gabok nga sanga, 

Gilaktawan sa ngiwngiw. 

Buwan ganganga.

2. Wa'y nakadunggog

sa anunugbang' saag

dihang nasunog.

3. Byudang gahagok,

nalubong sa kabanha 

sa mga lamok.

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

talan-awon: alas singko sa hapon

ang hilom nga kahapunon

gilansangan

sa minghoy nga taghoy

sa tiguwang nga panday

nga nagtikungkong diha sa daplin

tupad sa iyang mga himan

nga gipangtay-an

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Philippines

kamagayan blues

Nagbarog sa kanal si Eric Cocker

Samtang gikiyod-kiyoran ang botelya sa beer.

Natawo si Eric samtang iyang amahan tua uban

Sa nagbahakhak nga mga adik nga silingan.

Si Eric nagkumkom na og duha ka bitin

Samtang ang mga bato nga naaso nakapabilin

Sa hunahuna sa iyang amahan sa hangin.

Nagsayawsayaw sa ka'yo si Minda

Samtang namuso sa silingang borikat iyang bana.

Natawo si Minda samtang ang buta nga buwan

Lingin sa mga mata sa iyang mitaliwang inahan.

Wa'y uha migawas sa baba ni Minda kay nakita na niya

Nga ang Maninistis-Kaugmaon hingpit malukapa

Sa pungkol nga kamot sa iyang kabit nga pinangga.

Nagdamgo og pekeng bulawan si Arturo

Samtang nangawat og mga alahas iyang Lolo Belano.

Natawo si Arturo samtang ang buta nga adlaw

Wa makasaksi giunsa paglumos sa panghupaw

Ang iyang amahan sa dihang ang babayeng naay luso,

Imbes mohatag niyag langit sud sa Motel Paraiso,

Nanulis na man nuon niya ang tonto.

Naghikot og pisi sud sa kwarto si Gina

Samtang iyang bana nag-iring-iring sa kusina.

Natawo si Gina samtang iyang relihiyosong inahan

Sige'g syagit, nawad-an sa iyang eskapularyong karaan.

Ang wangkig nga mananabang nakabuka sa iyang baba

Kay iyang nasaksihan ang mga mata ni Gina nagsiga--

Nakita na sa bata iyang bana ang makapatay niya.

-- KEVIN A. LAGUNDA

Mandaue City, Cebu, Philippines

trail-bound

Gitaak ta ang kakahoyan.

Daw gabii ang buntag,

ug ang kahayag usa ka amakan

nga buslot pa sa alimungaw.

Didto ilawom sa mga gabuntaog,

mabati ang mga tunob

diha sa gagmayng' dahon...

Mga tunob nga nahikurat

sa atong kahadlok.

Gasabot ta nga molibot-dagan

sa Honeygo Park. Unsa diay ni karon,

papilion ko ninyo kon asa sa tulo

ang subayon? Nahibalik na hinuon ko 

sa mga nalumping  kong panumdoman.

Pamatia ko ninyo! Akong kahilom

sama na sa  kahoy nga pinintalan

og puti, asul o puwa nga dalan.

Tulo ka timaan nga gisumpay

sa baliko nga pagkasaag.

Ug usa ka botelya nga tubig

nga gisaw-an sa pito ka kabalaka.

Sugdi ninyo ang pagbaktas!

Subayon ta ang dughan ko

nga molagbas sa pagpamauli.

Di sama atong unang higayon

nga gasuway ko og subay 

sa akong amahan. Matag tunob 

sa akong pagkalangay mao sab diay

ang kapaspas sa iyang pagbiya. 

-- DENNIS S. SARMIENTO

Baltimore County, Maryland, USA

ang naulahi sa kasubo ug kahilom

ang kasingkasing nga samdan

mihunong sa pagdugo

ikaw ang balak nga naabtan

sa akong kinabuhi

dihang nisugwak sa lubnganan 

ang mga buwak 

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

ikaw, ako ubos sa ulan

Nganong kalit misinggaak 

ang kainit sa dag-om?

Basin wala nimo mabatyagi

sa paghabwa sa imong gibati.

Sa dili pa ikaw motaak sa baha

latas sa imong pagbiya, 

  

padparon unta akong kasubo 

lakip sa imong mga pasalig

nga dungan natong sungsongon

ang bawod sa kakamig.

-- JONDY M. ARPILLEDA

Davao City, Philippines 

lawom udtong gabii sa rural amerika

gipunsisokan ang motel 8 

sa mga latagawan

libudsuroy mugboglupad

magpapanaw estranghero

naatlan paghugpa

sa dumuduong kangitngit

gitungab ko ang kahaw-ang

sa lawig pag-inusara

niining sunaop gamayng bar

nangama og katagay

nagpahaba og kabalaka

namay-ongan kong mga kalag

sa mga saop piyado sa awihaw

nanakop og mga aninipot liyok

tuyok-tuyok sa gapid-okpid-ok

lamparang destiyerong trapikohayag...

-- MELQUIADITO M. ALLEGO

Palm Harbor, Florida, USA   

panamkon

Dili diay lisod hakgomon ang kabituonan,

kun, di ba kaha, kapkapon sa langit 

ang buros nga Buwan sama sa paghapuhap ko

sa mga aninipot ug alibangbang: 

kaduwa mo sa sabakan sa imong inahan.

Ang matag linya sa atong palad, dayag 

nga alibatang gisuwat na sa kaugatan 

sa takna, handurawan ug kasingkasing.

Kanunay kong gihapyod ang imong gagmatoy 

nga sikad, modungan usab 

sa linagubo sa akong dughan. Ug, sama 

sa mabdos nga kahidlaw, gipanamkon ko 

ang adlaw ug buwan sa imong pag-abot 

ngadto sa imong pagkahimugso. 

Aslom ang yamog sa sayong buntag 

ug modigwa ang akong ginhawaan 

kon dili ko mahilam ang gimok 

sa imong hitad ug kisikisi nga, sulod 

sa akong bagulbagol, ikaw nakighagwa 

sa mga kataw, bangaw, ug buwakaw.  

Imo ang bahikhik sa kabugason.

Kon gutomon ka, mogiok usab ang kutay 

sa tinai sa akong kabalaka, magsalimuang 

ang kundas sa akong pulso, mohanap 

ang kahayag nga sumpay sa kalimutaw,

motagok ang lawayng motabisay 

sa tutunlan nga, gipakaingon ko'g napasmo 

ako bisa'g busog. Ikaw ang kutoy nga di 

matagbaw sa bisan unsang putaheng 

giluto sa kahigwaos ug kahakog.

Dungan sa imong pagturok diha 

sa dagat ug panganod nga kanunayng 

gihambin sa pangandoy, miturok usab 

ang mga dagkong dalid nga miutiot 

sa akong kaunoran, mibusagak ang busay 

ug uwan sa pareho tang damgo.

Ug nanalingsing sa akong lawas 

ang mga buwak, dahon, sanga 

hangtod nga nahimo kong dakong kahoy 

diin nanagsalag ang mga langgam, 

nalumay ang mga buyog ug alibangabang,

nangluklok samtang nanganta ang mga gangis--

sa akong mga udlot mao ang bangaw 

sa nangatagak nga alindahaw.

Ingon diay niini ang mahimong amahan:

sapnayon sa duha ka palad ang kalibotan,

ampingan aron dili mapusgay.

-- NOEL P. TUAZON
Dauis, Bohol, Philippines

paghitagpilaw

O ang kanhing kinabuhi didto

niadtong gamay’ng balangay.

Human sa paniudto, miusap kami

og tilad ug nanabako og dahon sa lumboy.

Ang kalibotan wa'y kibo, ingon sa hungot

nga gitagayan og dawat nga tuba

ug nagpaabot nga dimdimon.

Usahay daklit nga molabay ang tunog

sa mga gangis ug ang hinay’ng kanaas

sa huyuhoy didto sa kawayanan.  

Ang agay-ay sa sapa daw huyo nga huni.

Misandig ako sa lantay ug unya nahitagpilaw.

Ug niadtong tungora akong gipangandoy

nga unta di ako mahigmata.

-- URIAS A. ALMAGRO

New Berlin, Wisconsin, USA   

sa gamayng' anghel nga nadagsa uban sa iyang life vest

Nunot sa imong kalibotan

Nga mitidlom, kining pagpangab-ot--

Pagsapnay.

-- GINA MANTUA-PANES

Cebu City, Philippines

studio

Nayawaan ang yawi kay gatuyok ang gaalirong 
nga mga ganghaan. Dinhi ning lawak sa pagtukaw,  
ang akong duha ka kamot usahay moanino 
og iro sa bungbong diin ang taknaan—bisan gitanggong
sa tornilyo—padayon sa iyang wa’y kutas nga kagiw 
gikan sa awaaw natong kaagi nga gihaklapan
sa wala’y kataposang tingtugnaw. Wala’y imik 
ang kalendaryo, ug ang de-kuryenteng dan-ag  
dili matugaw samtang gapadayag sa mga basahon
nga gahuwat ablihan. Dinhi ko matugka’g ikog nga 
labaw kahait sa sungay. Unya, bisan hinginlan pa nako
ang manulunda kong tigbantay nga naanad na
sa akong pagtalikod, ang mga tinipigang urom 
mao’y mopakugang nako sa pagdumdom sa langob-
agianan lapas sa kahilom. Dinhi mahayagan
ang mangtas nga makat-on na gyod paghilak 
samtang maglanog-lanog ang mga aw-aw og huni 
sa akong paglingkawas gikan gidunggab ko sa yawi.

-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

daman

Nag-inusara ko'g barog

sa dapit nga wa hinganli.

Wala ko nakasuta  kon giunsa

nako'g abot niining suok 

sa kalibotan, apan nakit-an ko

ang kabituonan, nasapwan sa kahayag

sa gabilar nga dakbayan. Diri sa dapit 

nga wala hiilhi, naglatagaw ko latas

sa lasang hangtod napalgan ko

ang usa ka kahoy nga aduna'y bunga

nga ang bulok nihayag sa kangiob.

Gikatkat nako ang iyang kahabog

samtang ang mga butang sa akong bulsa:

flashdrive, iPhone, earphones, mp3 player, pitaka,

ug tanang sinsilyo nangatagak

ug nagpasad sa kangitngit. Inig abot ko

sa sanga, gilibotan ko'g mga kuwaknit,

gadutdot sa akong ulo ug dunggan

hangtod nahulog pod ko sa kadulom.

Napalgan ko ang akong kaugalingon

sa lungag, diin ang kagabhion

gapadayag sa mga bulalakaw, 

nanguhit sa kabituonan, ug nikatkat

hangtod nasaksihan ang nataran

nga napun-an og uban pang

lungag diin ang mga lapida

mora'g mga dila gahidlaw

og katagbawan. Nag-inusara ko'g barog

sa dapit nga wala ko'y kalibotan.

Nagbuhakhak ang kuwaknit

ug nagtingsi ang gabii samtang ako

naminaw sa mga yawyaw

sa nangapanaw. Apan unya, sa tanan 

nga nabatyagan ug sa ilang gipangsuliyaw

wala ko'y mahinumdoman.

-- TON DAPOSALA

Cagayan de Oro City, Philippines 

tungang gabii

Mahikap ang kahilom 

Diha sa mga kurtina

Nga wa tabyoga sa hangin,

Sa mga butang nga nahinanok 

Sa ilang nahimutngan,

Sa mga tiki

Nga daw gipangtapot lang

Sa bungbong ug alkuba.

Ning taknaa,

Wa’y laing gakisawkisaw--

Ang hunahuna

Ug ang orasan.  

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Philippines

talan-awon atol sa kamingaw

“We are half in the sky; the height of our situation

is almost incredible.”  -- Elizabeth Ann Seton

Gikatkat ko ang hangin.

Wa na’y umoy akong mga batiis

samtang gasubay sa dalan nga bakilid

ang padulngan. Gatakilid sab ang kampana

nga gakurog ang bagting. Kon unsa kahuyang

ang hangin nga mitabyog sa iyang gidak-on,

mao sab kapaspas sa akong pagpalandong

paingon sa kahilom. Init ang panganod.

Gapangamay ang kangitngit nga gatungko

ilawom sa kakahoyan. Higayon ko na karon

nga motago aron makita ko ang langit

nga gahuwat sa kilumkilom. Makaantos ko

sa  pag-inusara apan nidugok na ang mga lamok

ubay sa akong kamingaw. Kamingaw nga lahos pa 

sa tubod diin ang tubig nga natanggong gitutho 

sa bato nga anghel diha sa ibabaw sa sagidlisan.

Sa akong pagbiya, nagbilin ko og pangutana didto 

sa lim-aw:  Di ba kaha mopahiyom ang tigbantay 

inig dulhog ko gikan sa kakahoyan sa bukid

nga ang langit og kampana duol ra? 

-- DENNIS S. SARMIENTO

Baltimore County, Maryland, USA 

kon ako ang bakak

panananglitan ikaw ang matuod 

ug ako ang bakak

unya magkuyog ta sa usa ka panaw

sakay sa usa ka sakayan

motabok kita sa usa ka dakong lawod

nga walay anino sa panganod

nga walay timailhan nga naay 

laing isla nga kadunggoan

kita lang duha ug usa lang 

ang mabuhi ug motug-an ko nimo

nga ikaw gyod ang angay maluwas 

kay ako dili kasaligan

tuhoi na lang tawon ko sa kataposan

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

tanang tinipigan

Sa dihang akong gihikyad
ang mga butang nga akong ibilin
ug ang angay bitbiton sa paglakaw,
wala nako tuyoa nga 
nasangit akong panan-aw 
sa gamayng' kahon 
ubos sa akong higdaanan. 

Buot unta nako kining kuhaon 
ug ablihan apan 
naunhan ko sa akong katalaw--  

basin unya sa akong pag-ukab, tagsa- 
tagsang mangambak ug 
mokuyog nako ang mga tipik
sa kaagi nga kinahanglan  
unta akong talikdan.  

-- JONDY M. ARPILLEDA
Davao City, Philippines