paghulagway

(gikan sa DevCom Photo Exhibit sa Xavier University, circa 2004)

Duna ko'y napalgang hulagway

nga gasugid sa kinabuhi ning siyudad.

Diha sa black-and-white nga palibot,

abohon pa sa dalan ug gabon

ana gipangutot sa nangapundo

nga dyipni ug uban pang salakyan.

Diha sa eskina, nagbarog pa

ang Wadhu’s Quality Store

apan napapas na ang ngalan

ni J.R. Borja, gipasundayag

sa nag-inusara nga poste.

Ninglabang ang mga estudyante

sa Xavier, Capitol, ug Liceo,

gisundan og duha ka bata

gatiniil og baklay sa aspalto

nga napun-an og mga libaong.

Gawas niana, anaay mga tawo

gabaklay sa salidsid. Kupas pa sa lamat

ang ilang mga dagway sama

sa katawhan nga nanglabay--

sila nga akong napalgan ug gitutokan.

-- TON DAPOSALA

Cagayan de Oro City, Philippines 

tinun-an

Dili naka angay mosulti.

Ang imong dalag nga uniporme gatukib

sa kaugalingong kamatuoran niini–

tingog nga gihidlaw

sa iyang lanog.

Wala ka kamatikod sa akong pagtutok.

Tingali wa sab ka makabatyag

sa pagtapok sa kadulom.

Gapunay lang ka'g aninaw lagpas 

sa kapunawpunawan

alang sa imong gihuwat.

Ay, buot unta nakong itunol

ang akong kamot ug dayon ikaw

akong sapnayon.

Apan sa imong kahilom,

naglanog ang pagsantop

nga apil sab ko ninyo

nga gahuwat dinhi

sa gilingkoran

ug natandog, bisan natiurok 

ug wa'y timik sa kamingaw,

sa kakusog niining gibati--

gaalingawngaw.

-- MA. CARMIE FLOR ORTEGO 

Talalora, Samar, Philippines

hokusai: tako to ama

gisupsop ang duha nako ka kalimutaw

sa asawa sa mangingisda nga gatinghaya 

samtang gilamoy ang iyang bilahan 

sa kugita nga labaw pa gyod sa kabaw

nga gadaro sa langob diin karon ug unya

buta ang bitin nga akong gibuhian

-- MICHAEL U. OBENIETA 

Topeka, Kansas, USA

regla ug ang tamla sa dagat

Moabot ang higayon, matag buwan, mora ba og wala ko'y duha ka tiil sa kasakit sa akong tago-angkan, sama ko sa usa ka kataw: diin adunay mangingisda nga mobisita sa akong tungdonon. Didto, himbison ang akong lawas aron dili dali masamad sa mga kagubot  sa kinahiladmang dapit sa kinabuhi. Tuod, dagatnon ang akong matag lihok, ug usahay mabikog pa gani ang akong ikog samtang maningkamot ko og lakaw imbis mosawom sa kahapdos. 

Apan ang lawas baya matinud-anong mabuhi kon kini mamatay panagsa. 

Kataw bitaw ko. Lagi lumoton ang akong bukton, buko-buko, liog, apdo  ug tanang bahin sa akong lawas. Apan sige lang--kay sa takna sa akong kamatayon--pagkaon sa mga isda ang akong tiyan ug tinai, mahimong panimalay sa mga agukoy ug kugita ang akong kasingkasing, ug mouban sa pinulongan sa mga bawod ang akong dila. Mahiusa ko sa sinugdanan. Ug sa paghunas sa dagat, sa kinapusoran niini, ako mabuhi og balik didto sa mga tamla sa balas.

-- CINDY VELASQUEZ

Cebu City, Philippines

dagom

1.

Dagom

nga wa na'y

plaka nga matugtog

sa ningkalimtang mga huni

sa atong kabatan-on.

2.

Dagom

nga nangita

og itanog nga hilo

aron mosursi

sa mga tastas

ning nabayat tang kinabuhi.

-- URIAS A. ALMAGRO

New Berlin, Wisconsin, USA

palawod nga panaw ilawom sa ulan

Nalabyan nato ang batoon 

nga kabungtoran.

Sa sakayan nga wala'y 

layag, wala nato damha 

ang kusog nga ulan--

pagkadagko sa mga lusok

nga nitusok sa dagat 
apan labaw pa ang niagas 

badlis sa imong aping.

Wala ko nahikurat 

kon unsa'y gibug-aton

sa gitisok sa panganod 

diha sa mga balod,

ug wala'y lain

nga nahinumdoman

gawas sa init kaayo 

nga tambutso sa baroto 

samtang gaduro ko'g

hawid sa katig.

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

mga rigadira sa florida

nag-ulhos-ulhos nagminanok pagbunok

      sa Tallahassee ug Kissimmee

nagdungan nagpalispis pagbisibis

      sa Sebring ug St. Augustine

naghabohabo pagtagaktak

      sa Pensacola ug Ocala

tumutuang ga-inday-inday na

      sa Port Charlotte ug Fort Lauderdale

mga banghitaw kabakaba ulod katerpilar

      sa Punta Gorda ug Sarasota

namasilong sa mga bakhaw tapaludo uhong

      sa Tavares ug Key West

ug sa nangawhat nga taluktok sa sandayong

      sa Palatka ug Mount Dora

-- MELQUIADITO M. ALLEGO

Palm Harbor, Florida, USA 

higwaos sa usa ka biyuda

Gabii, wa'y sama kainit 

ang akong lawak. Makabuang 

ang kahaw-ang.

Busa karon, bistihan nako og nipis 

nga kurtina ang mga bintana. 

Ablihan dayon ang pultahan...

-- JONDY M. ARPILLEDA

Davao City, Philippines 

hubad sa iningles ni Taner Baybars sa orihinal nga turkish ni Oktay Rifat

mga bituon

Duol sa libro notbok

duol sa notbok baso

duol sa baso bata

sa kamot sa bata iring.

Ug sa layong unahan mga bituon mga bituon...

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Manila, Philippines

sa langgam usa ka hapon sa septiyembre

Mibatog ka

sa patayng' sanga

pila ka dupa gikan sa bintana

ning gamayng lawak.

Ug nahigmata ako

Sa akong paghinuktok.

Nag-inusara ka

ug daw nabiyaan sa panon.

Tingali, maoy hinungdan

sa imong paglingi-lingi

ug pagtuwit-tuwit.

Mitaghoy ko.

Ug gisunod sa imong dunggan

ang gigikanan niini.

Mitaghoy ko,

Ug mituwit ka.

Mituwit ka,

Ug mitaghoy ko…

Hangtod naglibog ko

Kon kinsa natong duha

Ang nanundog

Ug kon kinsa natong duha

Ang nanginahangla'g 

kaestorya.

-- GRATIAN PAUL R. TIDOR

Dipolog City, Philippines

ang gugma dili buta

Tinuod bitaw nga mga buta tong nanulod

ganiha sa Anito’s. Di kakita sa pagpangatagak

sa dahon sa talisay inig-abot sa tinglarag

ug labawng di kakita sa taliabot nga ulan.

Pero kalimtan usa nato ron ang kanta ni Ka Freddie

bahin lagi sa kapalaran sa usa ka buta. Sum-ol

na pod kayo ang bugabugal ug kaluoy para nila

kinsa ba goy nasayod nga sulod sa dagtom nilang

kalibotan. Nakita nila sa tumang katataw

ang nindot kaayong pagpangahulog sa dahon sa talisay

ug ang ulan gabunok sulod sa ilang dughan.

Sulod nianang kuwarto nga kinandadohan.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

sa akong tapad

Naghuot na lang intawon sa pahiyom

ang imong gipangdamgo, milapas 

atol sa kahinanok diha sa lingkoranan.

Nagpuyo na lang ka sa imong wanang

apan dihang milapas imong pahiyom

sa akong tugkaran, ang diwanag

naghuot intawon sa akong dughan.

-- MA. CARMIE FLOR ORTEGO 

Talalora, Samar, Philippines

ang mga kuko sa kawad-on

Didto sa barungbarong, usa ka bata nahigmata 

sulod sa iyang karton nga kalibotan.  

Ug ang mga kuko sa kawad-on nagpaabot 

nga mokawras kaniya og dugang pang usa ka adlaw.

Kinsa may makadungog sa iyang paghilak?

Sa sunod nga barungbarong tua pa'y laing bata 

nga naghilak.  Ug sa sunod ug sa sunod, hangtod 

nga kon imong iphon, dali ka rang makaabot 

og usa ka libo.  Usa ka libo ka mga bata nga nanaghilak.  

Usa ka libo ka mga tudlo nga motulisok

sa tanlag sa wa'y puangod nga dakbayan.

-- URIAS A. ALMAGRO

New Berlin, Wisconsin, USA

pariseo

Kon ang patubo diha sa imong ulo

mobayaw, pastilan, dakong peligro!

Mahisama ka ra unya sa usa ka lamat

sangko sa panganod sa imong pagtuo 

nga gihangdan ka sa mga tawo.

Ambot lang dili ba kaha sila lamian

kon paasohan ka sa imong alisngaw,

sukaan sa ilang laway, matagbaw

paghigop sa gabukal nimong katawa

ug pagsumsom sa gidalit nimo nila.

-- JON R. SAGUBAN 

Iligan City, Philippines

tinagoang lawak

tagsa-tagsa kanato

adunay tinagoang lawak

diin gihipos 

ang pultahan diin 

ang mga bungbong

mao ang gihayhayan

sa atong mga gihandom 

sa kasingkasing nga usahay 

gikaulaw sa uban 

bahin kanato

bisan ako dili ganahan

nga mosulod didto apan 

unsaon man 

nga gikinahanglan gayod

kay kon dili ko kini

sudlan panalagsa

aduna may mamatay 

sulod kanako

-- RIC S. BASTASA

Katipunan, Zamboanga del Norte, Philippines

matag sayo sa buntag...

... sa may da'n Colon, maihap man siguro nimo ang mga jeep nga manglabay. Mamatikdan pa tingali nimo ang mga gagmay nga agi ug disenyo sa mga suwat sa mga placards. Maklaro pa siguro nimo kon asa padung ug gikan ang mga sakyanan. Matagad sab nimo ang gakos sa usa ka lalaki ngadto sa iyang uyab nga nagtupad ug lingkod sud sa jeep. Sa may unahan, mahimong tin-aw ang imong panan-aw sa usa ka dalaga nga nagsudlay sa iyang buhok pinaagi sa iyang mga tudlo. Tingali sa susamang mga orasa, luag ang tanan. Adunay higayon ang mga mata ug huna-huna sa pagdagan-dagan. Busa inig abot sa kahapunon, manggawas ang dasok sa tawo. Banha ang busina sa mga sakyanan. Ug basin malumos ang imong panan-aw samtang suwayan nimo'g sukod ang gintang sa gatosan ka mga lakang nga nagpaspas. Ug tingali nianang orasa wala na'y gamit ang kahawan kay hinay-hinay kining mopiot sa imong atubangan. Kay sa oras nga sama niini, mohuot ang da'n Colon ug ang siyudad samtang pugos niining gilangkob ang atong kalawasan lakip sa atong gihuna-huna, mga kahadlok, mga damgo, mga pangandoy...

-- JESSREL E. GILBUENA
Bantayan, Cebu, Philippines

dayan-dayan

Nauna’g abot ang tigbugwak og kayo. Ug dayon

gikaw-it mo kini sa lansang ibabaw sa pultahan

diha sa habagatan. Iyang panan-aw hait pa sa ngipon,

gapasiplat ngadto sa amihanan diin gatulilik ang lingin

nga orasan samtang mapailobon sa paghuwat

unsa’y buhaton sa bakunawa nga gibitay-patalikod.

Bisan sa gilay-on nga lima ka dupa, milyahe ang kahilom.

Ang dagway sa iro mao’y naulahi. Gainusara kini 

didto sa ibabaw sa ganghaan sa kasadpan. Wa’y pamilok

iyang kaibog ngadto sa mga buwak didto sa sulod

niadtong kwadradong hardin diha sa sidlakan.

Gapaabot, samot na karon nga tingtungha, sa haw-ang

nga gibati sa namahaw samtang gakitkit sa ulo sa inun-onan

nga budboron. Nibudlat ang mata sa isda sa tumang kahilom.

Bisan ang mga dayan-dayan nga ginama sa tagbalay 

namati kon kanus-a mobalik ang kabanha sa kilum-kilom.

-- DENNIS S. SARMIENTO

Baltimore County, Maryland, USA 

kagutom

Aninipot sa adlaw

Mihulip sa akong panglantaw,

Ug ang balod sa hangin

Mibanlas kanako sa daplin.

Namuypoy ang akong kaunoran,

Nagpakurog sa akong kabukogan.

Sama sa yuta nga gibuak-buak sa huwaw

Akong laway di igong mohupay sa kauhaw.

Gaputi-puti man akong tataw sa dalan

Igong agak nako ang daguok sa akong tiyan.

Sa unahan sa akong pagtadlas

Basin didto ra ko maluwas.

Kung ang inyong tugkaran makapkap ko na  

Akong pangutana matagbaw unta:

Naa ba mo’y bisan bahaw diha?

-- VICTOR D. KINTANAR

Cebu City, Philippines

ang sugilanon sa gugma sa pangpang sa gimbawian

Nagngito-ngito ang iyang gilawmon

Nga mora ba'g ilawom sa iyang daw-ngipon-sa-mangtas

Nga kabatoan, mao ang naghuwat nga

Impiyerno alang niadtong buot motapos

Sa ilang tanan.

Ang nakakita niini makadayeg sa iyang katahom

Kay ang naggilak-gilak niyang kahait sa iyang

Bersiyon sa mga tango, ingon sa giburdahan

Sa panahon sa gagmay niyang mga kahoy

Nga ingon sa naningkamot nga di mahulog—

Ug di suyopon sa daw way kinutoban niyang

Utlanan.

Sa tinuod lang, sa tanang nahiagi dinhi

Walay nangusisa sa gugma

Nilang Paring ug Tonyo, diin dinhi nila sauloga

Ang ilang bersiyon sa katam-is ug kapait

Sa nahulog nilang langit.

-- OMAR KHALID

Metro Manila, Philippines

nakawang

Kaayo unta kon wala ka palupig 

sa katapol ug sa imong garbo 

nga nangalisbo og bagulbol, 

ug unta giantos nimo 

ang laay nga paghuwat 

sa mga lakang sa orasan. 

Imoha untang maangkon karon 

ang higayon nga makahunghong 

og usa ka pangandoy 

samtang ang kahilom daw nadani

sa namukhad nga pahiyom 

sa dama de noche.

-- JONDY M. ARPILLEDA

Davao City, Philippines