haibun: cosca national park

"The prose in a haibun is trimmed to its essence just as a haiku is composed of few words chosen for their particular meaning. A haibun relates a journey, whether the travels are a physical exploration of the world or an internal journey of discovery." -- Haibun: Poetic Journey, Dawn L. Stewart

“If a Haiku is an insight into a moment of experience, a Haibun is the story or narrative of how one came to have that experience.” -- How To Haiku, Bruce Ross

Labang sa Thrift Road ma-o na ang Cosca. Dinhi, tuno sa tun-og ang tingog sa mga langgam kansang kabugnaw natingob sa mga hamog nanglugmaw sa mga gihay sa azalea. Namungingi ilang huni sa mga rosas nga hilabihan kapula sa kahigwa-os. Nanalingsing ilang kayuring hangtod sa mga nagsangasangang panganod ibabaw sa bungtod. Niagik-ik ang squirrel nga nagkalingaw paghagdaw sa iyang liso gilubong sa yuta. Niguho sa buho ang beaver daplin sa sapa dayong kahanaw dungan sa panghupaw sa usa didto sa layo. Duha silang natagbaw pagpanibsib sa mga lunhaw nga balili. Gihagwa sa walo ka pato ang nag-inusarang lawa sa tunga. Sa nagngangang lutsanan paingon sa ngiob nga lasang sa unahan, nagdupa ang hugot nga pahimangno, DO NOT ENTER. Luwak sa Cosca, makapabalaka.

ay, tingpamuwak-
paghaguros sa unos-
na, mangapuwak!

-- NOEL D. RAMA

Clinton, Maryland, USA

buntagayng panamilit

alang kang MykeO

Gigakos sa yagpis
nga sanga sa mansanitas
ang naghaguros
nga hoyohoy.

Tulilik, tulilik
sa way timik nga kaadlawon,
dahong laya.

Tagay pa. Di ka na katilawg
bahalina
sa Merika.


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates

lapis

may gahum ang akong lapis
nga di kapiog ang madyikero.
kung sa usa ka labtik makahimo
siya og pisu gikan sa itlog,
ang itlog nga akong gidrowing
may sud nga kaluhang iring.

may gahum ang akong lapis
nga di kaasdang mangtas nga ungo.
pak-an man kini, tag-as og kuko,
may dila nga hait pas kutsilyo,
ang batang buot niyang balbalon
sayon salbaron, sayon rang papason.

may gahum ang akong lapis
nga di kasabot bisan ang ginoo.
akong tanum mamunga og bato,
akong palasyo gitukod sa wanang.
ugaling may matapigas sa bintana?
paku mamukhad lapus sa sinina.

-- ADONIS G. DURADO

Bangkok, Thailand

ecce homunculus

Sa kawanangan nga naglutaw sa tugkaran
ang bulan usa ka mananapaw
nga gihukmang hukasan ug bitayon.
Timor mortis conturbat me.

Mahitabo kaha ang akong gikuyawan—
nga ilubong sa akong kalimotaw
ang tig-ang tudlo sa akong apohan?
Timor mortis conturbat me.

Ginoo ko, alas tres na sa kaadlawon
sa gabii sa akong pagtuaw
ug migimok na ang mga kalag sa baylehan.
Timor mortis conturbat me.


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates

insomya

pagkalaming itagpilaw
ituy-od sa mga kumagko
ug igaray sa kaugatan
buyon sa taghoy sa kagabhi-on
aron magpautaw-utaw
sama sa han-ay sa hinayhay
nagpa-undayon sa huyuhoy
sa tugkaran
pagkanindot iwahing
sa mga bukton ug bilahan
hapla sa lim-aw ni Li Po, idamgo
sa mga dapit sinoyuran
sa anod nga gapnod
sa duyan sa wa’y pagpangindahay

-- JOHN C. BITON

Cebu City, Philippines

faqs kabahin sa ganghaan sa dagat

Nganong nagbuhat sila nianang Naga Industrial Park sa Sugbo?
Alang sa gigutom nga bisaya.

Unsa man diay ang labing dakong kompanya nga mahimutang dinha?
SeaGate.

Si kinsa man diay ang tag-iya nianang si Gate?
Bill Gates.

Nganong mora naman kana karog sementeryo?
Lubnganan sa mga balita.

Unsa man diay ang mga balita?
Ayaw lang uy! Kay mamutol raba kanag dila
Kanang promdi nga kaliwat sa amerkana ug katsila.

-- LEO BOB FLORES

Bukit Batok, Singapore

usa ka pakigharong sa udtong tutok salipod sa landong sa bantayog ni lapu-lapu

Bantogan nga bagsik, wala baya unta siya’y ikaulaw.
Apan lagmit palabihon pa niyang malumos sa sabaw
Kon nahibal-an pa niya nga mahimo ra siyang sangay
Sa isdang hastang mahala, matilawan ra sa tabisay

Sa kahidlaw. Bisan bantang pa sa adlaw iyang agtang,
Nagdala’g dag-om iyang tinutokan; iyang mata naghalang
Sa nasayran: Molutaw ra man diay ang kabug-at
Sa iyang kaagi. Bisan makililimos dili na gani modawat

Sa iyang gidangatan: Usa-ka-dako. Aray, nabun-og
Iyang dagway! Ang kahapdos lahos sa akong bukog.


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

niadtong nihapit mi sa washington d.c. atol sa hungihong nga di maayo ang ekonomiya sa amerika

Bahala’g moharag na'ng Obelisk ni Washington
nga gikabyonan sa dag-om sa ilang mga daghong
ug gihugpaan sa mga dumuduong.

Bahala’g mobarag na'ng monumento ni Jefferson,
ug molukapa ngadto sa Tidal Basin human matay-og
sa dahunog sa ilang alingugngog.

Bahala’g matumpag nang mga poste sa mosuleyo
sa ilang sementeryo paghadyong sa agu’o sa liboan
ka sundalo sa gubat sa Vietnam kaniadto.

Bahala’g moulbo nang alimpu’o sa Kapitolyo
nga nagpangusmo kanus-a mahulbot ang bukog
nga midulot sa ilang alingagngag.

Bahala’g mosaylo sa riles ang tren sa Smithsonian,
kupot la’g hugot, aron di magkabuwag pagkaplag
sa agianan pauli sa gigikanan.


-- NOEL D. RAMA
Clinton, Maryland, USA

dagan sa adlaw sa skywalk diha sa fuente

paniudto

“fanthit…fanthat…fandithal…inathal…inanag…”
yamyam sa nguho’ng skywalker

panihapon

“kadako na sa imong tiyan, hapit na diay ka manganak?...”

mihapuhap siyas' iyang tiyan sa pangutana sa iyang kauban

post-midnight snack

“kao’g saging, day"

"sige, dong…”

parayganay sa nagka-inlabay nga skywalkers

pamahaw
“ang gimaw sa adlaw: golden yellow… dili uy: amber…”
lalis sa studyanting manag-uyab
“singko’ng ragbi kada adlaw…”
sagbat sa batang' skywalker
iyang tibuok adlaw pughak nga buak
gitabyog sa silopin
gihingos sama sa nihit nga hangin
sa buwan

-- JOHN C. BITON

Cebu City, Philippines

panlimbawt

Dakung ngiob nga lasang
Ang ulo sa tawng nalisang,
Diin mituyhakaw sa iyang buhok
Habog nga punuan sa kahadlok.
Sa kalabirang sanga namalikus
Mga higanteng sawa sa nerbyus.
Dyutayng tandog sa bagon sa mirida,
Mag-ugpat mga uwak sa kabalaka.
Ug tanang balhibuon kalit manubo,
Tanang may tangu, tanang may kuko:
Sama sa usa ka igmat nga tigre
Diha sa unahan ang aksidente;
Sama sa buayang manukubay
Ang urom ilawom sa lantay;
Ug kanang matag mulo sa lawas,
Pagsikdol sa malditong aliwas.

-- ADONIS G. DURADO
Bangkok, Thailand

pananglit, kadtong nasaag ta sa kaadlawon

Ayaw kalain nga wa na siya kaila nimo. Sa akong tan-aw nimo ron di ko kaingon nga ikaw ni kon hitsura lang nimo ang akong basehan. Hilaw ang iyang pahiyom sa paglitok mo sa imong ngalan. Miyango siya apan klaro nga nagduhaduha siya. Ang di klaro mao ang tubag sa pangutana kon nausab na ba gyod ka o nakalimot na ba gyod siya kon kinsa ka. Apan di mo kini angayng ikasakit. Daghan pang butang katingalahan. Pananglit, nakahinumdom ka ba nga ganihang sayong buntag sa atong pagbisita sa pikas tang balay laing tawo diay ang nagpuyo didto? Ang buot kong ipasabot, laing balay diay tong atong nasak-an. Wa man goy kalainan, labi na ang kangitngit nga gidan-ok sa likod sa pultahan, nimo pa nga daw nagbasa sa akong hunahuna. Abli ang atong kwarto ug naabtan ta, nga nagkatuali ibabaw sa halapad nga katre, ang mga hulma sa lawas nga hugot pagkalimin sa habol ug kahilom. Sa atong pagkanaog, gisugat ta sa tugkaran sa mga paryente sa bag-ong kasal, nga matinahurong mihangyo kanato sa pagbiya.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates

duha ka haiga alang kang liam ug red

Digital art-haiku is one form of modern Haiga. Other forms include photo-haiku [haiku attached to a photographic image] and all modern forms of art coupled with haiku. …the art work does not necessarily directly represent the images presented in the haiku.-- Ray Rasmussen

laya sa hapon-
pagsakdap sa mga sayaw,
nadagit ang laay.












tun-og sa buntag-
pagtugpa’s kabakaba,
pisik sa hamog.

-- NOEL D. RAMA
Clinton, Maryland, USA

faqs kabahin sa balaod sa paglutaw

Unsa ang nataho nga nilutaw?
Sakayan.

Unsa nga matang sa sakayan?
Sa bata.

Diin man kini hikit-i?
Sa Boyan Sea.

___________________________________________________

Matod sa mga taga-Indonesia nga akong nahinabi ang sakay og bata mga tribo sa Indonesia nga mangangaon og tawo ug mga bantogang mamuhatay og sakayang pangdagat.

Ang isla sa Bogan (boyan ang paglitok ani) sa Indonesia usa ka isla nga daghan ang takuban nga pangalan. Gitawag usab kinig Loboc, Lomboc, Bawaen og isla sa mga prinsesa. Ug gituho-ang isla sa mga dukun(witch doctor) og mga salamangkera.

-- LEO BOB FLORES
Bukit Batok, Singapore

ingon bitaw ko nga ako ang unang molimot nimo

Naunhan man ‘nuon ko nimo

Ikaw man hinuoy unang nakaako...

Kana laging naanad ta’g “unya na”
Bisan dunay kalabot sa gugma
I-agi man gihapon sa tapol...

Tan-awa, mahay ra ka.
Gawas nga sakit gyod hunahunaon
Nga ang mga nanglabay
Di mahimong bakwion...

Naigo gyod akong garbo, do!
Wa man lagi sab ko maanad
Nga akoy biyaan
Kay kanunay ako may mobiya
Sa tagalog pa, “Mawala ng parang bula.”

Usik man sab god ilabay
Taas-taas na man tag gilakbay
Apan unsaon man sab lagi
Una man kang nakahukom
Nga ako imong buhian na...
Sa dayon.

Daan pa lagi gyod ko
Angay diay nilimot ko nimog sayo-sayo.


-- CARINE ERA M. ASUTILLA
Cebu City, Philippines

kataposang paglawig sa batid nga sakayanon

(alang kang Leo Bob Flores)
















iyang mga tiil gitamak sa kasadpan
ulo gipunting sa silangan
nagdupa nagtulisok
sa amihan ug habagat

igmat nga itlog nagtimon
aron likayan ang pintas nga bawod
nga namanhig sa lawod
paingon sa langit

__________________________________________________

● Itandi ning balaka sa The Oracle ni Samuel Menashe sa iyang The Niche Narrows (Jersey City: Talisman House, 2000).

● Sa iyang pagtuki sa A Song for Satawal (London: Arrow Books, 1985) ni Kenneth Brower sa tsapter nga giulohag Navigational Songs sa iyang House of Memory (Pasig City: Anvil, 1997), si Dr. Resil Mojares misulat nga “in the case of the Gilbertese sailors of Micronesia, [the navigator] used his testicles―‘the most sensitive organs of balance’―like seismographs at night, to discern the imperceptible shiver of the canoe as it begins to pitch with the intimation of land waves.”


-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO
Dubai, United Arab Emirates

kasakit sa kaliwat

Sa mapa, sama sa samad ang atong isla.
Dinhi naglutaw sa kaugalingong dugo ang langyaw
nga nakakaplag kuno sa nasod, ug nakaila
sa kataposan kon kinsa’y angayan isangyaw.

Apan dinhi naglutaw sa kaugalingong dugo ang langyaw:
Mga liso nga gitisok sa utok ug dughang nakalimot
sa kataposan kon kinsa’y angayan isangyaw
sa mga dilang nalibod sa uwat, nakatilaw og lumot.

Mga liso nga gitisok sa utok ug dughang nakalimot
Nagpakatap sa lasang diin makasaag ang gipamulong
Sa mga dilang nalibod sa uwat, nakatilaw og lumot.
Nangakapkap ang mga bungol, ilang suga napalong.

Nagpakatap sa lasang diin makasaag ang gipamulong
Ang mga buta naamang taliwala sa kangitngit.
Nangakapkap ang mga bungol, ilang suga napalong.
Igo rang gikawhat sa hangin ang ilang singgit.

Ang mga buta naamang taliwala sa kangitngit.
Nagbili’g dugo sa tunok ang ilang mga tunob.
Igo rang gikawhat sa hangin ang ilang singgit
Nga wala’y nakatultol kon asa kini kutob.

Nagbili’g dugo sa tunok ang ilang mga tunob
nga makakaplag unta sa nasod, apan nakaila
nga wala’y nakatultol kon asa kini kutob.
Sa mapa, sama sa samad ang atong isla.


-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

suicidelmundo

si sylvia nabuakan og plath-o.
si anne nakuwangan og sexton.

bungol ang mayakovsky ni vladimir.
ang woolf ni virginia kay di ka aw-aw.

mishima-ng ang samurai ni yukio.
ug gahibat ang kawabata ni yasunari.

unsa man gyuy beat sa imong hart, crane?
kung ernest ka, paligis sa hemingway.

akutagawa sad aning tawhana–
katamak hinuon og tsvetaeva sa baka.


-- ADONIS G. DURADO
Bangkok, Thailand

tanghaga sa ting-ulan

Kon ang langit mokalit lag kalami—
Kilat nga sundan sa sipa nga dugdog
Unya dason ulan nga siyamsiyam—

Way kapasikaran ang pitopito
Unsay sundon—garay o numero—ug
Unsa kahay gipalandong sa baki.

-- VICENTE VIVENCIO BANDILLO

Dubai, United Arab Emirates

soneto de macho: hala bilat!

(Sa akong pagtan-aw sa pasundayag nga The Vagina Monologues ni Eve Ensler)

Mokilaw kuno to siya bisa’g buriring
nga dubok. Mokulihad sa wakwak,
mora’g nakatulon sa mutya sa saging
tindok. Basi’g nagtangag og habak
nga ngipon sa kilat kay makakaging
kuno bisan ang iyang bahakhak.

Ang akong anhing Lolo Toribio, bow!
Dila ra gyod unta niya wa’y labod
Kon makasugakod siya’g paminaw
Sa mga tingog nga nagtagod-tagod
Sa kahilom ug kahuyang. Suliyaw
Gikan sa kinalawman. Balit-ad sa lawod.

Kanindot unta kon siya pa akong kuyog.
Katilaw ta siya'g panglimbawot sa itlog.

-- MICHAEL U. OBENIETA
Topeka, Kansas, USA

consuelo

(kang Antoine de St. Exupéry nga mitaliwan taliwa niadtong tanan)
















Sama nga ma’y usa ka planeta
mitapot sa kapunawpunawan
sa imong pangisip, namukadkad usab
og usa ka rosas ang uyokan
sa imong dughan.

Ako ra kaha ni, o tinuod ba gayod
nga duna’y bawos nga silot sa mga gutlo
nga ang kasingkasing moikid ug motalidhay?
Pananglit kon makakita kini’g higala
sa disyerto, makakaplag sa sikreto
sa pakigsandurot sa idlas nga iro.
Kon maaninaw niini ang bayhon
sa nag-inusarang rosas buswak
sa yuta nga niyam-iran sa mga balili.

Tingali mao kini hinungdan
sa imong kahigwa-os. Sa kahinam nga
mitugot sa imong mga tiil aron kini mangahas
pagtunob sa mga panganod. Layo sa wa’y puas
nga hangop sa madagmalong kalibotan.

Kuti ang pamalak. Dili lalim ang pagtagik
sa wa’y kinutoban, ang pagsapyaw ini
sa nangapandol nga pulong. Apan
ang kahagip-ot dili ba naghambin man
og kagawasan? Ang sapyaw nagtultol
sa mga tudlo ngadto sa tanaman?
Diha lamang sa kasingkasing tataw
ang panan-aw, nimo pa. Kon unsa-on
pagsuta, ikaw ra’y nasayod.

Sama nga ikaw ang makatubag sa tigmo
sa imong pagkahanaw. Imong kabilin asoy sa pangandoy
nga mitidlom sa lawod Meditirano, nangumpayot
sa mga lusay. Miduyog sa agik-ik sa halayong
punsisok sa mga bitoon.


-- JOHN C. BITON
Cebu City, Philippines